EN | AM

Group of seven major economic powers (US, Japan, Germany, France, UK, Italy, Canada), engaged in regular consultation on financial stability and economic growth. Emerged from the original meeting of a Group of Five (G5) in 1975. While the G7 remains as an entity, it has also been enlarged to the Group of Eight (G8), with the addition of the Russian Federation as a full member in 1998 at the Birmingham Summit.

The Group of Seven (G7) plus the Russian Federation. The G8 were meeting regularly directly after G7 summits until the Denver Summit of the Eight, which marked the full participation of Russia in all but financial and certain economic discussions.

ՄԱԱԱԳ / ՄԱԿ-ի Արևմտյան Աֆրիկայի հարցերի գրասենյակ 
UNOWA / United Nations Office for West Africa 

Founded 30 December 1964 in Geneva, Switzerland, under General Assembly resolution 1995 (XIX) as a permanent organ of the United Nations, following the first Session, which was held from 23 March to 16 June 1964; linked to Economic and Social Council. Based at United Nations Office at Geneva.

UNCTAD meets in ministerial conference every four years to address key trade and development issues, as well as set the organization's mandate and work priorities.

ՄԱԱԶԿ / ՄԱԿ-ի Արդյունաբերական զարգացման կազմակերպություն 
UNIDO / United Nations Industrial Development Organization 

ՄԱԲՀ / ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամ 
UNFPA / United Nations Population Fund 

UNODA was established in January 1998 as the Department for Disarmament Affairs which was part of the Secretary-General’s programme for reform in accordance with his report to the General Assembly (A/51/950).The Office promotes:

  • Nuclear disarmament and non-proliferation;
  • Strengthening of the disarmament regimes in respect to other weapons of mass destruction, and chemical and biological weapons;
  • Disarmament efforts in the area of conventional weapons, especially landmines and small arms, which are the weapons of choice in contemporary conflicts.

ՄԱԶԳԻ / ՄԱԿ-ի Զինաթափման գիտահետազոտական ինստիտուտ 
UNIDIR / United Nations Institute for Disarmament Research 

ՄԱԶԾ / ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագիր 
UNDP / United Nations Development Programme 

ՄԱԶՀԿ / ՄԱԿ-ի Զբոսաշրջության համաշխարհային կազմակերպություն 
UNWTO / World Tourism Organization 

A global leader in the fight against illicit drugs and international crime. Established in 1997 through a merger between the United Nations International Drug Control Programme and the Centre for International Crime Prevention, UNODC operates in all regions of the world through an extensive network of Field Offices.

The Office relies on voluntary contributions, mainly from Governments, for 90 per cent of its budget. UNODC is mandated to assist Member States in their struggle against illicit drugs, crime and terrorism.

http://www.unodc.org/

ՄԱԽ / Միացյալ աշխատանքային խումբ 
UNITAF / Unified Task Force 

ՄԱԿ / Միավորված ազգերի կազմակերպություն 
UN / United Nations 

ՄԱԿ-ԹՑԶԳՆԳ / Թույլ զարգացած երկրների, ցամաքով շրջափակված զարգացող երկրների և զարգացող փոքր կղզի-պետությունների գերագույն ներկայացուցչի գրասենյակ 
UN-OHRLLS / Office of the High Representative for the Least Developed Countries, Landlocked Developing Countries and Small Island Developing States 

Initiative of the Outreach Division of the Department of Public Information; has aligned institutions of higher education with the United Nations in supporting 10 principles in the areas of human rights, literacy, sustainability and conflict resolution. The formal launch of Academic Impact took place on November 2010. The initiative has been open to all institutions of higher education granting degrees or their equivalent, as well as bodies whose substantive responsibilities relate to the conduct of research.

As of February 2010, part of the Office of Rule of Law and Security Institutions, Department of Peacekeeping Operations (DPKO).

The Service is supervised by the Office of the Assistant Secretary-General for Rule of Law and Security Institutions. It works in partnership with communities, non-governmental organizations donors and the United Nations Mine Action Team to assist nations affected by landmines in building capacities to manage the problems caused by landmines and unexploded ordnance. It also coordinates the implementation of policy, and the strategy for 2006-2010 of the Inter-Agency Coordination Group on Mine Action.

Used to be part of the Department of Administration and Management and subsequently became part of the Department of Safety and Security.
Headed by the Assistant Secretary-General for Central Support Services, to coordinate all aspects of security for the United Nations and specialized agencies, as well as a designated official (DO), a civilian responsible for ensuring the security and safety of United Nations personnel in the area of operations.

UNEF I: November 1956-June 1967, the first United Nations peacekeeping force – was established by the first emergency special session of the General Assembly which was held from 1 to 10 November 1956. The mandate of the Force was to secure and supervise the cessation of hostilities, including the withdrawal of the armed forces of France, Israel and the United Kingdom from Egyptian territory and, after the withdrawal, to serve as a buffer between the Egyptian and Israeli forces and to provide impartial supervision of the ceasefire. UNEF was withdrawn in May-June 1967, at Egypt's request.

UNEF II: October 1973-July 1979. S/Res/340 (1975), S/Res/438 (1978): to supervise the ceasefire between Egyptian and Israeli forces and, after the agreements of 18 January 1974 and 4 September 1975, to supervise the redeployment of Egyptian and Israeli forces and to man and control the buffer zone established under those agreements.

The incumbent is the Under-Secretary-General heading the Office for the Coordination of Humanitarian Affairs -- i.e., the Under-Secretary-General for Humanitarian Affairs and Emergency Relief Coordinator.

ՄԱԿ-ի արտոնությունների և անձեռմխելիության մասին կոնվենցիա 
Convention on the Privileges and Immunities of the United Nations 

Prominent personalities from the worlds of art, music, film, sport, literature and government who have volunteered their services and support for the United Nations or one of its agencies to highlight key issues and to draw attention to UN activities.

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար 
UN Secretary-General 

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի հատուկ ներկայացուցիչ 
SRSG / Special Representative of the United Nations Secretary-General 

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի՝ երիտասարդության հարցերով բանագնաց 
Envoy of the Secretary General on Youth 

ՄԱԿ-ի գլոբալ մոդել-խորհրդաժողով 
Global Model United Nations Conference 

An online educational service created in 1996 as the online education component of the Global Teaching and Learning Project, UNHQ. Within the Cyberschoolbus site there are a number of activities and projects that teach students interactively about global issues.

The specific aims of the Cyberschoolbus are: to create an online global education community; to create educational action projects to show students that they have a role in finding solutions to global problems; to give students a voice in global issues; to provide high-quality teaching resources to a wide range of educators in a cost-effective manner.
As of June 2009, part of the Education Outreach, of the Outreach Division, Department of Public Information (DPI).
 

Established in 1981. In accordance with General Assembly guidelines, the Fund supports activities to strengthen policymaking and programme planning capacities for youth and to encourage research, training, data collection and evaluation of technical information on youth issues. Fund resources are also used for youth-related technical cooperation activities requested by Governments, especially least-developed countries, and for activities and projects to further the implementation of the United Nations World Programme of Action for Youth to the Year 2000 and Beyond.

ՄԱԿ-ի և հարակից անձնակազմի անվտանգության մասին կոնվենցիա 
Convention on the Safety of United Nations and Associated Personnel 

Established by the Secretary-General; comprising the major United Nations development programmes and funds, as well as departments and other relevant entities; objectives of the Group were to facilitate joint policy formation and decision-making, encourage programmatic cooperation and realize management efficiencies; superseded the Executive Committee for Development Operations; was to have its own Executive Committee.

One of the three pillars of the United Nations System Chief Executives Board for Coordination, along with the High-level Committee on Management and the High-level Committee on Programmes.

The Administrator of the United Nations Development Programme (UNDP) chairs the UNDG.

ՄԱԿ-ի Զինաթափման հարցերով տեղեկատվական ծրագիր 
United Nations Disarmament Information Programme 

ՄԱԿ-ի Ընդհանուր վեհաժողովի հատուկ նստաշրջան ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ 
UNGASS / United Nations General Assembly Special Session on HIV/AIDS 

The ensemble of agencies of the UN System in a given country. The objective of inter-agency cooperation is to ensure that a coherent approach is taken by UN bodies in their collective response to humanitarian, developmental, and other strategies relevant to thecountry in which they are operating.

Led by the Resident Coordinator.

ՄԱԿ-ի Թմրամիջոցների վերահսկման միջազգային ծրագիր 
UNDCP / United Nations International Drug Control Programme 

ՄԱԿ-ի Իրաք-Քուվեյթ դիտորդական առաքելություն 
UNKOM / United Nations Iraq-Kuwait Observation Mission 

ՄԱԿ-ի խաղաղաշինության գրասենյակ Տաջիկստանում 
UNTOP / UN Tajikistan Office of Peacebuilding 

ՄԱԿ-ի խաղաղաշինության միացյալ գրասենյակ Կենտրոնական Աֆրիկայի Հանրապետությունում 
BINUCA / United Nations Integrated Peacebuilding Office in the Central African Republic 

Individual who possess widely recognized talents in the fields of arts, literature, music and sports and who has agreed to help focus worldwide attention on the work of the United Nations.
Came to be an award: Peace Messenger Award.

An entity of the United Nations system created by the General Assembly on 1 January 1995 to provide services to projects and programmes supported by United Nations Member States and organizations. Acting as executing, implementing and cooperating agency, UNOPS delivers procurement, management and support services to thousands of projects funded by organizations of the United Nations system and international financial institutions. In addition to implementing projects on behalf of United Nations agencies and programmes, the Office also administers Management Service Agreements on behalf of multilateral development banks, bilateral donors and recipient Governments.

ՄԱԿ-ի Կանանց տասնամյակի ձեռքբերումները դիտարկելու և գնահատելու հարցերով համաշխարհային խորհրդաժողով 
World Conference to Review and Appraise the Achievements of the United Nations Decade for Women 

Located on First Avenue between 42nd and 48th Streets, New York, New York, USA.

http://www.un.org/wcm/webdav/site/visitors/shared/documents/pdfs/FS_UN%20Headquarters_History_English_Feb%202013.pdf

An informal and flexible body, established on 1 January 2002 and composed of the heads of public information and communications of the organizations of the United Nations system. Replaced the Joint United Nations Information Committee. It is meant to provide a regular forum for consultation and coordination on communications policy and issues, as well as on joint strategies and programmes.

To develop and coordinate the implementation of joint communications strategies on priority issues, often in the lead-up to major conferences and other events, the United Nations Communications Group establishes task forces involving the organizations active in the preparation of the activity concerned.

The United Nations family of organizations or the United Nations system is made up of the United Nations Secretariat, the United Nations funds and programmes such as the United Nations Children's Fund and the United Nations Development Programme and the specialized agencies such as the International Labour Organization and the Food and Agriculture Organization of the United Nations.

ՄԱԿ-ի համակարգի գործադիր ղեկավարների համակարգող խորհուրդ 
CEB / UN System Chief Executives' Board for Coordination 

First established in 1968 as the United Nations Social Defence Research Institute (UNSDRI) by resolution 1086 B (XXXIX) of the Economic and Social Council, which requested the Secretary-General to proceed with arrangements to strengthen the United Nations action in the prevention and control of both juvenile delinquency and adult criminality.

The Institute has been located in Rome since its founding. Following an agreement signed in 1995 between the United Nations and the Italian Government, UNICRI's headquarters were to be moved to Turin.

The Commission on Human Rights has established many such posts. E.g., Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary executions.

ՄԱԿ-ի հիմնադիր փաստաթուղթ 
constitutive instrument of the UN 

Deployed since June 1948 under Security Council resolutions 50 (1948) and 339 (1973) to assist the United Nations Mediator on Palestine and the Truce Commission for Palestine in supervising the observance of the truce in Palestine, of the General Armistice Agreement of 1949, and to observe the ceasefire in the Suez Canal area and the Golan Heights following the Arab-Israeli war of June 1967. Contrary to other operations, which are headed by Force Commanders or Chief Military Observers (CMOs), UNTSO's commander was termed Chief of Staff (COS).

The specialized agencies (such as the International Labour Organization [ILO] and the Food and Agriculture Organization of the United Nations [FAO]), linked to the United Nations through special agreements, report to the Economic and Social Council (ECOSOC) and/or to the General Assembly. They have their own governing bodies and budgets, and set their own standards and guidelines. Together they provide technical assistance and other forms of practical help in virtually all areas of economic and social endeavours.

Not to be confused with the United Nations funds and programmes.

United Nations body to be found in New York, USA, and Geneva, Switzerland.

Background

By General Assembly resolution 46/182 of 19 December 1991, the Assembly authorized the designation by the Secretary-General of the Emergency Relief Coordinator and the merging of the Office of the United Nations Disaster Relief Coordinator and several disparate complex emergency structures into the Department of Humanitarian Affairs of the United Nations Secretariat.

In 1998, as part of Secretary-General Annan’s programme for reform, the Department of Humanitarian Affairs was superseded by the Office for the Coordination of Humanitarian Affairs.

Established by the General Assembly resolution 60/251 of 15 March 2006 as one of its subsidiary bodies.
Based in Geneva, Switzerland, in replacement of the Commission on Human Rights, to address violations of human rights, including gross and systematic violations, and promote effective coordination and the mainstreaming of human rights within the United Nations system.

Its documents are published under symbol A/HRC/session number/documentation number.

One of the so-called Charter-based bodies among the human rights bodies of the Office of the High Commissioner for Human Rights, along with the universal periodic review and the Special Procedures of the Human Rights Council.

ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների վերստուգիչ առաքելություն Գվատեմալայում 
MINUGUA / United Nations Human Rights Verification Mission in Guatemala 

(a) All legislative bodies established by the General Assembly, the Economic and Social Council, the Security Council, the Trusteeship Council or by one of their duly constituted subsidiary bodies;

(b) All legislative bodies that constitute an integral part of the decision-making process of the Organization, i.e. those that contribute to the work of the Organization either by rendering advice or adopting decisions or resolutions within their spheres of competence.

ՄԱԿ-ի ՄԻԱՎ վարակի և թմարամիջոցների ներարկային օգտագործման ռեֆերենս խումբ 
UN Reference Group on HIV and Injecting Drug Use 

ՄԱԿ-ի միացյալ առաքելություն Թիմոր-Լեստեում 
UNMIT / United Nations Integrated Mission in Timor-Leste 

ՄԱԿ-ի միացյալ խաղաղաշինության գրասենյակ Սիերա Լեոնեում 
UNIPSIL / United Nations Integrated Peace-building Office in Sierra Leone 

ՄԱԿ-ի միջազգային պայմանագրերի ժողովածու 
United Nations Treaty Series 

ՄԱԿ-ի Մոնիտորինգի, ստուգման և հսկողության հանձնաժողով 
UNMOVIC / United Nations Monitoring, Verification and Inspection Commission 

ՄԱԿ-ի Շրջակա միջավայրի և զարգացման խորհրդաժողով 
UNCED / United Nations Conference on Environment and Development 

Established under S/RES/743 (1992) and deployed under S/RES/749 (1992) to control access to United Nations Protected Areas (UNPAs) in Croatia and ensure their demilitarization, to monitor the functioning of the local police in the UNPAs and facilitate the return of displaced persons. Its mandate was enlarged by S/RES/758 (1992) and S/RES/761 (1992) to allow deployment of military observers to Sarajevo, Bosnia and Herzegovina, (airport and other locations) and to support efforts by the Office of the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) to deliver relief in the country. Headed by the Secretary-General's Special Representative for the former Yugoslavia, it included four components: military affairs, civil affairs (including civilian police), public information and administrative component.

ՄԱԿ-ի Ռազմական ծախսերի վերաբերյալ հաշվետվության ստանդարտացված համակարգ 
United Nations Standardized Instrument for Reporting Military Expenditures 

Established in 1947, the Statistical Commission oversees the work of the United Nations Statistics Division, and is one of the nine functional commissions of the Economic and Social Council. The Commission, which is made up of 24 Member States holding four-year terms, considers special issues of concern in international statistical development, methodological issues, coordination and integration of international statistical programmes, support of technical cooperation activities in statistics and organizational matters.

Department of Economic and Social Affairs. Services the sessions of the Statistical Commission.

Formerly known as the Statistical Division.

The principal reference work on the United Nations and provides a detailed overview of the Organization's concerns and activities.

Each Yearbook is fully indexed and includes all major General Assembly, Security Council and Economic and Social Council resolutions. Available only in English.

ՄԱԿ-ի Տիեզերական տարածության հարցերի գրասենյակ 
United Nations Office for Outer Space Affairs 

ՄԱԿ-ի Փոխհատուցման հանձնաժողով 
United Nations Compensation Commission 

Quarterly magazine published in all six official languages. Previously published monthly and called UN Monthly Chronicle.
Online edition - UN Chronicle Online Edition [or UN Chronicle online edition; or UN Chronicle Online (in English and French)]

24 October. The 24 October 1945 is when the Charter of the United Nations entered into force.

ՄԱԿ-Կանայք / ՄԱԿ-ի Գենդերային հավասարության ու կանանց իրավունքների առաջխաղացման կառույց 
UN-Women / United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women 

մակաբուծային հիվանդություն 
parasitic disease 

մակատեղ 
paddock 

The common strategic framework for UN operational activities at the country level that provides a collective, coherent and integrated response to national priorities and needs. Venn Diagrams: diagrams of circular (often overlapping) areas used to represent relationships. They are a useful means of showing the links between different types of groups in a clear, graphic format.

ՄԱԿԶՀ / ՄԱԿ-ի կապիտալ զարգացման հիմնադրամ 
UNCDF / UN Capital Development Fund 

ՄԱԿԿ / ՄԱԿ-ի կամավորներ 
UNV / United Nations Volunteers 

ՄԱՀ / ՄԱԿ-ի համալսարան 
UNU / United Nations University 

մահապատժի դատապարտված անձանց իրավունքների պաշտպանությունը երաշխավորող միջոցներ 
Safeguards Guaranteeing Protection of the Rights of those Facing the Death Penalty 

մահապատիժ 
death sentence 

մահապարտի կողմից իրականացված ահաբեկչական ակտ 
suicide bombing 

The most frequently occurring causes of mortality (usually 10) under which the greatest number of deaths have been reported during a given year. Causes of mortality are all those diseases, morbid conditions, or injuries which either resulted in or contributed to death, and the circumstances of the accident or violence which produced any such injuries. The mortality rate is usually expressed as the number of deaths from a specific cause per 100 000 population for a given year.

An estimate of the proportion of a population that dies during a specified period. The numerator is the number of persons dying during the period; the denominator is the total number of people in the population, usually estimated as the mid-year population. This rate is an estimate of the person-time death rate, i.e., the death rate per 1000 person-years. If the rate is low, it is also a good estimate of the cumulative death rate. This rate is also called the crude death rate.

The number of deaths for every 1000 population in a given year or period of time.

Established in 2002, after the approval of its statute, as an institution for system-wide knowledge management, training and learning for the staff of the UN system. Training to focus in particular on economic and social development, peace and security and internal management of the system. Located in Turin, Italy.

Previously known as United Nations Staff College.

մահճակալների պաշտպանիչ ցանց 
bed net 

The Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) has the following ten cosponsors, listed in the following order (according to UN rules):

United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) http://www.unhcr.org/

United Nations Children’s Fund (UNICEF) http://www.unicef.org/

World Food Programme (WFP) http://www.wfp.org/

United Nations Development Programme (UNDP) http://www.undp.org/

United Nations Population Fund (UNFPA) http://www.unfpa.org/

United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) http://www.unodc.org/odccp/index.html

International Labour Organization (ILO) http://www.ilo.org/

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) http://www.unesco.org/

World Health Organization (WHO) http://www.who.int/en/

World Bank http://www.worldbank.org/

նախկինում կոչվում էր երկրի ծրագրի խորհրդատու

formerly called Country Programme Adviser - CPA

ՄԱՁԻԱՀ-ի զարգացող և անցումային երկրներում թմրամիջոցների ներարկային օգտագործողների շրջանում ՄԻԱՎ վարակի կանխարգելման և խնամքի ռեֆերենս խումբ 
UNAIDS Reference Group on HIV Prevention and Care among Injecting Drug Users in Developing and Transitional Countries 

ՄԱՁԻԱՀ-ի ՄԻԱՎ-ի և մարդու իրավունքների ռեֆերենս խումբ 
UNAIDS Reference Group on HIV and Human Rights 

ՄԱՁԻԱՀ-ի տնտեսության ռեֆերենս խումբ 
URGE / The UNAIDS Reference Group on Economics 

ՄԱՄԱԻՀ / ՄԱԿ-ի Միջազգային առևտրային իրավունքի հարցերի հանձնաժողով 
UNCITRAL / United Nations Commission on International Trade Law 

ՄԱՄԱԻՀ արբիտրաժային կանոններ 
UNCITRAL Arbitration Rules 

ՄԱՄԱԻՀ հաշտեցման կանոններ 
UNCITRAL Conciliation Rules 

ՄԱՄԱԻՀ տեքստերի վերաբերյալ նախադեպային իրավունք 
CLOUT / Case Law on UNCITRAL Texts 

Effective 1 January 2002, name for the United Nations Centre for Human Settlements and the United Nations Habitat and Human Settlements Foundation.

The mission of UN-Habitat is to promote socially and environmentally sustainable human settlements development and the achievement of adequate shelter for all. UN-Habitat, formerly known as UNCHS (or Habitat), was established in October 1978 as the lead agency within the United Nations system for coordinating activities in the field of human settlements. It is the focal point for the implementation of the Habitat Agenda – the global plan of action adopted by the international community at the second United Nations Conference on Human Settlements (Habitat II) in Istanbul, Turkey, in June 1996.

ՄԱՄՀ (ՅՈՒՆԻՍԵՖ) / ՄԱԿ-ի Մանկական հիմնադրամ 
UNICEF / United Nations Children's Fund 

Մամուլի ազատության համաշխարհային օր 
World Press Freedom Day 

մամուլի ազատություն 
press freedom 

մայրական մահացության գործակից 
MMRate / Maternal Mortality Rate 

100.000 կենդանի ծնունդներին բաժին ընկնող մայրական մահացության դեպքերը:

The number of deaths among women, from any cause related to or aggravated by pregnancy or its management (excluding accidental or incidental causes) during pregnancy, childbirth or within 42 days of termination of pregnancy, irrespective of the duration or site of the pregnancy, for every 100 000 live births in a given year or period of time.

*Note: MMR is more commonly used indicator than MMRate.

Մայրական հովանավորություն (չշփոթել մայրիշխանության հետ)։ Հոգածու վերաբերմունք այլ մարդկանց և երեխաների նկատմամբ։ Կարևոր գործոն է պացիֆիզմի, հանուն խաղաղության պայքարի, զինաթափման և էթնիկ-քաղաքական հակամարտությունների դադարեցման մեջ։

Mother's patronage (not to be confused with matriarchy). Caring attitude towards other people and children. An important factor in pacifism, in the struggle for peace, disarmament and for terminating ethnic-political conflicts.

Մարդկային հասարակության պատմական տեսակներից, երբ իշխանության գործառույթներն իրականացվում էին կանանց կողմից։

A historical type of human society where power functions were carried out by women.

մայրցամաքային շելֆ 
continental shelf 

Մայրցամաքային շելֆի սահմանների հարցերի հանձնաժողով 
Commission on the Limits of the Continental Shelf 

The legislative authority – General Assembly or Economic and Social Council resolution or other (such as rules of procedure) – by which a body is established and according to which it has the right to meet and to obtain conference services for its meetings. The mandate will include the following elements:

  • Terms of reference – the sphere of competence of the body concerned;
  • Membership and composition – number of members, often defined according to geographical grouping;
  • Term of office of members; • Reporting procedure;
  • Frequency of meetings or sessions;
  • Languages of translation of official documentation and of interpretation within meetings;
  • Provision of meeting records.

Տե՛ս փախստական (մանդատի ներքո)

See refugee (mandate)

A person who has successfully completed the prescribed course in midwifery and is able to give the necessary supervision, care and advice to women during pregnancy, labour and the postpartum period, to conduct deliveries alone, to provide lifesaving obstetric care, and to care for the newborn and the infant.

մանկական աշխատանք 
Child labour 

Infant mortality rate compares the number of deaths of infants under one year old in a given year per 1,000 live births in the same year. This rate is often used as an indicator of the level of health in a country.

The number of deaths among infants (below one year of age) per 1000 live births in a given year or period of time.

Probability of dying between birth and exact age 1. It is expressed as deaths per 1,000 births.

Երեխայի օգտագործումը սեռական բնույթի գործունեության մեջ` վարձատրության կամ ցանկացած այլ տեսակի հատուցման դիմաց։ (Երեխայի իրավունքների մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի` Մանկավաճառության, երեխաների մարմնավաճառության և մանկական պոռնոգրաֆիայի մասին թիվ 2 կամընտիր արձանագրություն, հոդ.2, «բ» ենթակետ)

The use of a child in sexual activities for remuneration or any other form of consideration.

(Optional Protocol on the sale of children, child prostitution and child pornography) 

Որևէ միջոցով երեխայի ցանկացած ցուցադրում, որը կատարում է իրական կամ մոդելավորված բացահայտ սեռական գործողություններ, կամ երեխաների սեռական օրգանների ցանկացած ցուցադրում` գլխավորապես սեռական նպատակներով։

(Երեխայի իրավունքների մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի` Մանկավաճառության, երեխաների մարմնավաճառության և մանկական պոռնոգրաֆիայի մասին թիվ 2 կամընտիր արձանագրություն, հոդ.2, «գ» ենթակետ)

Any representation, by whatever means, of a child engaged in real or simulated explicit sexual activities or any representation of the sexual parts of a child for primarily sexual purposes.

(Optional Protocol on the sale of children, child prostitution and child pornography )

Ցանկացած գործողություն կամ գործարք, որի միջոցով երեխան որևէ անձի կամ անձանց խմբի կողմից փոխանցվում է այլ անձի կամ անձանց խմբի` վարձատրության կամ ցանկացած այլ հատուցման դիմաց։ (Երեխայի իրավունքների մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի` Մանկավաճառության, երեխաների մարմնավաճառության և մանկական պոռնոգրաֆիայի մասին թիվ 2 կամընտիր արձանագրություն, հոդվ. 2)

Any act or transaction whereby a child is transferred by any person or group of persons to another for remuneration or any other consideration.

(Optional Protocol on the sale of children, child prostitution and child pornography)

մանուկ զինվոր 
child soldier 

ՄԱՇՄԾ / ՄԱԿ-ի Շրջակա միջավայրի ծրագիր 
UNEP / United Nations Environment Programme 

ՄԱՇՄԾ տեխնոլոգիայի, արդյունաբերության և տնտեսության բաժանմունք 
UNEP’s Division of Technology, Industry and Economics 

Kenya, 20 July 2002, signed between the Government of Sudan and the Sudanese People's Liberation Movement.

ՄԱՍԶԳԻ / ՄԱԿ-ի Սոցիալական զարգացման գիտահետազոտական ինստիտուտ 
UNRISD / United Nations Research Institute for Social Development 

Մասնագիտական կրթություն և ուսուցում 
VET / Vocational Education and Training 

մասնագիտական հանձնախումբ 
panel 

Միգրացիայի համատեքստում՝ արտաբնակ քաղաքացի, որն իր ծագման երկրում կամ տարածաշրջանում օժտված է պահանջարկ ունեցող մասնագիտական հատուկ հմտություններով։

Expatriate national with specific professional skills in demand in the country or region of origin.

մասնագիտական վերականգնում և զբաղվածության ապահովում (հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար) 
vocational rehabilitation and employment (for disabled) 

A non-profit body and training arm of the International Labour Organization (ILO), based in Turin, Italy. The Centre was established in 1964 by ILO and the Italian Government, as an advanced vocational training institute.It has since matured into a focal point for high-level in-service training.

մասնագիտական վերապատրաստում 
vocational training 

մասնագիտություն 
vocation 

The principle of participation means that people should be able to determine their own well-being and participate in the planning, design, monitoring and evaluation of decisions affecting them. Individuals must be able to take part in the conduct of public affairs, including the adoption and implementation of state policies. The right to participate is guaranteed by several human rights instruments, for instance Article 25 of the International Covenant on Civil and Political Rights should be active, free and meaningful whether it is exercised directly or through intermediary organizations representing specific interests. Human rights-based approach requires both, the participatory formulation of the needed policy and legislative framework, and ensuring that participatory and democratic processes are institutionalized locally and nationally (including through capacity-building among families, communities and civil society to actively participate in relevant forums). 

մասնավոր ապահովագրություն 
private insurance 

A health insurance scheme often characterized with the following features: voluntary, managed outside the social security system with risk-rated or community rated premiums, managed by an independent legal entity (an incorporation, organization, association or foundation) not by a state/quasi state body, operating for profit or non-profit.

The sum of total outlays on health by private entities, notably commercial insurance, non-profit institutions, households acting as complementary funders to the previously cited institutions or disbursing unilaterally on health commodities. This would include out-of-pocket health expenditure, patient co-payments, private health insurance premiums, and health expenditures by nongovernmental organizations.

մասնավոր հատված 
private sector 

մասնավոր ձեռնարկություն 
private enterprise 

A reduction in average cost per unit as output increases. It occurs where fixed costs in a production process are high.

ՄԱՎԳԻ / ՄԱԿ-ի Վերապատրաստման և հետազոտությունների ինստիտուտ 
UNITAR / United Nations Institute for Training and Research 

The Tribunal was established by the General Assembly in its resolution 351 A(IV) of 24 November 1949.

As a result of the decision of the General Assembly to establish a new system of administration of justice, including a two-tier formal system comprising a first instance, the United Nations Dispute Tribunal, and an appellate instance, the United Nations Appeals Tribunal, the UN Administrative Tribunal was abolished as of 31 December 2009. (See resolutions 61/261 of 4 April 2007, 62/228 of 22 December 2007 and 63/253 of 24 December 2008.)

մատակարարման շղթա 
supply chain 

մարդածին աղետ 
man-made disaster 

մարդածին գործոնով պայմանավորված տաքացում 
anthropogenic warming 

Phrase used (in the Third Committee, for instance) to refer to international development efforts that focus on improving: local communities' self-reliance; social justice; and participatory decision-making.

մարդասիրական գործողությունների իրականացման ընթացքում երեխաներին վերաբերող հիմնական պարտավորություններ 
Core Commitment for Children in Humanitarian Action 

The Consolidated Appeals Process (CAP) was replaced by Humanitarian Program Cycle in 2013. 

The Humanitarian Programme Cycle (HPC) is the way in which humanitarian actors work together to help people affected by disasters and conflict. In these pages, you will find guidance, practical tools and templates as well as background information on the various elements which together make up the programme cycle.

The Humanitarian Coordinator is the senior-most United Nations official in a country experiencing a humanitarian emergency. The Humanitarian Coordinator is appointed by the United Nations Emergency Relief Coordinator when a new emergency occurs or an existing humanitarian situation "worsens in degree and/or complexity". In most cases, the function is performed by the United Nations Resident Coordinator, who is usually also the Resident Representative of the United Nations Development Programme.

 

Էթիկական չափանիշներ, որոնք կիրառելի են մարդասիրական գործունեություն իրականացնող բոլոր սուբյեկտների նկատմամբ, որոնք իրենց ներդրումն են ունենում միջազգային իրավունքի նորմերում՝ մարդու իրավունքների առնչությամբ, և մարդասիրական իրավունքի ոլորտում, ինչպես նաև փորձում են պահպանել մարդասիրական գործունեության ամբողջականությունը։ Մարդասիրական սկզբունքների առաջին հստակ հայտարարությունը տեղ է գտել 1965 թ. ընդունված «Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի հիմնարար սկզբունքներում»։

Ethical standards applicable to all humanitarian actors, which have their underpinnings in international human rights and humanitarian law, and seek to protect the integrity of humanitarian action. The first explicit statement of humanitarian principles is found in the “Fundamental Principles of the Red Cross and Red Crescent” adopted in 1965.

մարդասիրական օգնության ոլորտի աշխատակից 
aid worker 

Օգնություն` ճգնաժամային իրավիճակից տուժած անձանց կարիքները հոգալու համար։ Դա նախևառաջ տվյալ պետության պարտականությունն է, սակայն այդ հարցում աջակցում են նաև միջազգային կազմակերպությունները, 93 հասարակական կազմակերպությունները (ՀԿ-ներ) և Կարմիր խաչի/ Կարմիր մահիկի միջազգային շարժումը։ Այդպիսի օգնությունը տրամադրվում է մարդասիրական սկզբունքներին համապատասխան, մասնավորապես՝ մարդասիրության սկզբունքին (մարդկային տառապանքը պետք է վերացվի այն հայտնաբերելու պահից՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով բնակչության ամենախոցելի հատվածին՝ երեխաներին, կանանց ու ծերերին. պետք է հարգել և պաշտպանել բոլոր տուժածների արժանապատվությունը և իրավունքները), չեզոքության սկզբունքին (մարդասիրական օգնությունը պետք է տրամադրվի առանց ռազմական գործողություններում ներգրավվելու և քաղաքական, կրոնական կամ գաղափարաբանական բնույթի տարակարծություններում կողմերից մեկին հարելու) և անաչառության սկզբունքին համապատասխան (մարդասիրական օգնություն պետք է տրամադրվի առանց էթնիկ ծագման, սեռի, քաղաքացիության, քաղաքական հայացքների, ռասայական կամ կրոնական պատկանելության հիմքով խտրականության)։ Մարդկային տառապանքը թեթևացնելիս պետք է ուղղորդվել բացառապես նրանց կարիքներով, և առաջնայնություն պետք է տալ աղետալի իրավիճակների ամենահրատապ դեպքերին։

Aid that seeks, to save lives and alleviate suffering of a crisisaffected population. Humanitarian assistance must be provided in accordance with the basic humanitarian principles of humanity, impartiality and neutrality, as stated in General Assembly Resolution 46/182. In addition, the UN seeks to provide humanitarian assistance with full respect for the sovereignty of States. Assistance may be divided into three categories - direct assistance, indirect assistance and infrastructure support - which have diminishing degrees of contact with the affected population. (OCHA)

Founded November 1971, Paris, within the framework of the UNESCO.

Aims:

  • Within the natural and social sciences, develop a basis for the sustainable use and conservation of biological diversity and for improvement of the global relationship between people and their environment;
  • encourage interdisciplinary research, demonstration and training in natural-resource management;
  • by this means contribute to a better understanding of the environment, including of global change, and to greater involvement of science and scientists in policy development concerning biological diversity;
  • set up an international network for research, monitoring, training and information exchange; associate environmental protection with sustainable land-use development.

Մարդկային բնակավայրերի մասին համաշխարհային զեկույց 
Global Report on Human Settlements 

Adopted by the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) at the twenty-ninth session of its General Conference, in November 1997.

Մարդկային զարգացման զեկույց 
Human Development Report 

A process of enlarging people's choices. The most critical choices are commonly a long and healthy life, acquiring knowledge and enjoying a decent standard of living. Other choices include political freedom, guarantee of human rights and self-respect.

Human skills and capabilities generated by investments in education and health.

«Շահագործման նպատակով մարդկանց հավաքագրելը, տեղափոխելը, փոխանցելը, թաքցնելը կամ ստանալը ուժի սպառնալիքով կամ ուժի, կամ հարկադրանքի այլ միջոցների կիրառման, առևանգման, խարդախության, խաբեության, իշխանությունը կամ վիճակի խոցելիությունը չարաշահելու կամ ուրիշ անձի կողմից վերահսկվող անձի համաձայնությունն ստանալու համար վճարումների կամ շահերի ձևով կաշառելու ճանապարհով» («Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ» Միավորված ազգերի կազմակերպության կոնվենցիան լրացնող՝ «Մարդկանց, հատկապես կանանց և երեխաների թրաֆիքինգի կանխարգելման, արգելման և պատժի մասին» ՄԱԿ-ի 2000 թ. արձանագրության 3(ա) հոդված): Մարդկանց թրաֆիքինգը կարող է կատարվել մեկ պետության սահմաններում կամ կարող է կրել անդրազգային բնույթ։

The recruitment, transportation, transfer, harbouring or receipt of persons, by means of the threat or use of force or other forms of coercion, of abduction, of fraud, of deception, of the abuse of power or of a position of vulnerability or of the giving or receiving of payments or benefits to achieve the consent of a person having control over another person, for the purpose of exploitation (Art. 3(a), UN Protocol to Prevent, Suppress and Punish trafficking in Persons, Especially Women and Children, Supplementing the UN Convention Against Organized Crime, 2000).

Միջնորդ, ով խաբեության, ֆիզիկական կամ հոգեբանական հարկադրանքի միջոցով և շահագործման նպատակով զբաղվում է մարդկանց տեղափոխմամբ՝ հետապնդելով տնտեսական կամ որևէ այլ շահ։ Թրաֆիքինգ իրականացնող անձի մտադրությունն ի սկզբանե (ab initio) մարդկանց շահագործելն է և շահագործումից օգուտ կամ շահ ստանալը։

An intermediary who is moving people in order to obtain an economic or other profit by means of deception, coercion and/or other forms of exploitation. The intent ab initio on the part of the trafficker is to exploit the person and gain profit or advantage from the exploitation.

Ցանկացած ֆիզիկական անձ, որը ենթարկվել է մարդկանց թրաֆիքինգի։

An individual who is a victim of the crime of trafficking in persons.

Հռոմի միջազգային քրեական դատարանի կանոնադրության 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններն այն հանցագործություններն են, որոնք «կատարվում են որպես ցանկացած քաղաքացիական բնակչության դեմ ուղղված լայնածավալ կամ կանոնավոր հարձակում, եթե նման հարձակումը տեղի է ունենում գիտակցված»։ Այս սահմանման ներքո ենթադրվող հանցագործությունները ներառում են՝ սպանությունը, բնաջնջումը, ստրկացումը, վտարումը կամ բռնի տեղահանումը, ազատությունից զրկումը կամ ֆիզիկական ազատությունից զրկելու այլ խիստ միջոցներ՝ միջազգային իրավունքի հիմնարար նորմերի խախտմամբ, խոշտանգումը, բռնաբարությունը, սեռական ստրկությունը, մարմնավաճառությամբ զբաղվելուն հարկադրելը, հարկադիր հղիությունը, հարկադիր ամլացումը կամ համեմատելի ծանրության սեռական բռնության ցանկացած այլ տեսակ, նույնականացված ցանկացած խմբի կամ հանրույթի հետապնդումը քաղաքական, ռասայական, ազգային, էթնիկական, մշակութային, կրոնական, գենդերային (ինչպես սահմանված է 7-րդ հոդվածի 3-րդ պարբերությունում) կամ այլ հիմքերով, որոնք միջազգային իրավունքում համընդհանուր կերպով ճանաչվել են անընդունելի՝ սույն պարբերությամբ նախատեսված ցանկացած արարքի կամ Դատարանին ընդդատյա ցանկացած հանցագործության կապակցությամբ, մարդկանց բռնի անհետացումը, ապարտեիդի հանցագործությունը, մեծ տառապանք, մարմնական լուրջ վնասվածքներ պատճառող կամ հոգեկան կամ ֆիզիկական առողջությունը վնասող՝ նմանաբնույթ այլ անմարդկային միտումնավոր արարքները։ 

The Rome Statute for the International Criminal Court holds that acts including, murder, rape, torture, enslavement, enforced disappearances and other inhumane acts of a similar character intentionally causing great suffering, or serious injury to body or to mental or physical health, when committed as part of a widespread or systemic attack directed against any civilian population. These crimes are reinforced by treaties and customary international law. 

Մարդու բացարձակ իրավունքներ, որոնք ցանկացած ժամանակ պետք է ճանաչվեն և հարգվեն։ «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» 1966 թ. միջազգային դաշնագրով որպես անքակտելի սահմանվում են հետևյալ իրավունքները՝ կյանքի իրավունք, խոշտանգումների, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի չենթարկվելու իրավունք, ստրկության չենթարկվելու իրավունք, պայմանագրային պարտավորությունը կատարելու անկարողության հիմքով ազատազրկման չենթարկվելու իրավունք, քրեական իրավունքի հետադարձ ուժի արգելքից օգտվելու իրավունք, իրավասուբյեկտության ճանաչման իրավունք, մտքի, խղճի և կրոնի ազատության իրավունք։ Անկախ մարդու անքակտելի իրավունքների նշված ցանկից՝ միջազգային հանրության մեջ նկատվում է՝ մարդու բոլոր իրավունքները համընդհանուր, անբաժանելի, փոխկապակցված և հավասար վերաբերմունք պահանջող իրավունքներ համարելու միտում։

Մարդու արժանապատվության վրա հիմնված այն ազատությունները և արտոնությունները, որոնք, ընդունված ժամանակակից արժեքների համաձայն, բոլոր մարդիկ, որպես իրենց իրավունք, պետք է կարողանան պահանջել այն հասարակությունում, որի մեջ ապրում են։ Այդ իրավունքները ներառված են Իրավունքների միջազգային բիլլում, որն ընդգրկում է Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը (1948 թ.), «Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագիրը և «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագիրը (1966 թ.), և զարգացել են այդ հիմքի վրա ընդունված այլ պայմանագրերով (օրինակ՝ «Բոլոր միգրանտ աշխատողների և նրանց ընտանիքների անդամների պաշտպանության վերաբերյալ» 1990 թ. կոնվենցիա)։

Those liberties and benefits which, by accepted contemporary values, all human beings should be able to claim “as of right” in the society in which they live. These rights are contained in the International Bill of Rights, comprising the Universal Declaration of Human Rights, 1948 and the International Covenants on Economic, Social and Cultural Rights, and on Civil and Political Rights, 1966 and have been developed by other treaties from this core (e.g. The Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 1979; International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination, 1965).

Անկախ պաշտոնատար անձ, ում նշանակում են՝ քաղաքացիների կողմից ոչ պետական կազմակերպությունների (ինչպես օրինակ՝ ընկերության կամ համալսարանի) ղեկավարության կամ պետության (ազգային իրավազորության որոշ շրջանակներում` նաև միգրացիայի ոլորտին վերաբերող խնդիրներով զբաղվող մարմինների) դեմ ներկայացվող բողոքներ ստանալու, դրանք քննելու և դրանց մասին զեկուցելու համար։

An official appointed to receive, investigate, and report on private citizens’ complaints about the government (in some national jurisdictions, dealing as well with migration issues).

մարդու իրավունքների խախտում 
human rights abuse 

Adopted on 10 December 1948 by the General Assembly at the Palais de Chaillot in Paris, France. Article 1 of the Universal Declaration states that “All human beings are born free and equal in dignity and rights.”

As of 2008, the Declaration had been translated into more than 335 languages.

Collective term referring to entities that, along with the Charter-based bodies, comprise the Human Rights Bodies of the Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR).

As of June 2012 these entities were:
(1) Human Rights Committee (HRC),
(2) Committee on Economic, Social and Cultural Rights (CESCR),
(3) Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD),
(4) Committee on the Elimination of Discrimination against Women (CEDAW),
(5) Committee against Torture (CAT) and Subcommittee on Prevention of Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (established by the Optional Protocol to the Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment),
(6) Committee on the Rights of the Child (CRC),
(7) Committee on Migrant Workers (CMW),
(8) Committee on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD), and
(9) Committee on Enforced Disappearances (CED).

Մարդու իրավունքների պայմանագրերի բաժանմունք 
Human Rights Treaties Division 

The term ombudsman is rendered gender neutral by use of either ombudsperson, ombuds or ombud. Alternatively, a female ombudsman might prefer to be called an ombudswoman. As of March 2005, none of these alternatives had been adopted for the United Nations Ombudsman; at UNTAET and UNDP, however, the position is Ombudsperson. 

Մարդու իրավունքներն՝ անհապաղ նախաձեռնություն 
Rights up Front Initiative 

Տեսանկյուն, որն արտացոլում է այն հասկացությունը, որ մարդու իրավունքների լայն շրջանակներում մարդու որոշ իրավունքներ ունեն բացառիկ կարևորություն, երբ հաշվի են առնվում մարդու արժանապատվությունն ու արժեքը, տղամարդկանց ու կանանց հավասար իրավունքները և սոցիալական առաջընթացի խթանումն ու առավել բարձր կենսամակարդակի ապահովումը։ Այդ տեսակի պաշտպանությունը ծագում է որոշակի իրավունքների անքակտելի բնույթից։ Ուստի, «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի (1966 թ.) 4(1) հոդվածով թույլատրվում է շեղում կատարել միայն «արտակարգ դրության ժամանակ, որի դեպքում վտանգված է ժողովրդի կյանքը», սակայն դրանով արգելվում է որևէ շեղում կատարել 6-րդ (կյանքի իրավունք), 7-րդ (խոշտանգում), 8(1) և (2) (ստրկություն և անազատ վիճակ), 11-րդ (ազատազրկում պայմանագրային պարտավորությունները խախտելու համար), 15-րդ (հետադարձ ուժ ունեցող քրեական պատասխանատվություն), 16-րդ (ամենուրեք իրավասուբյեկտության ճանաչման իրավունք) և 18-րդ (մտքի, խղճի և կրոնի ազատություն) հոդվածներից։ Չնայած դրան՝ կա միտում, որ մարդու բոլոր իրավունքները համարվեն համընդհանուր, անբաժանելի, փոխպայմանավորված և փոխկապակցված, որոնց դեպքում պետք է ցուցաբերել արդար և հավասար վերաբերմունք հավասար հիմունքներով և կարևորությամբ։

Within the large scope of human rights, some human rights are claimed to be of particular significance. Support for this view comes from the non-derogability of some rights. Thus, Art. 4(1), International Covenant on Civil and Political Rights, 1966, permits derogation “in time of public emergency threatening the life of the nation” but prohibits any derogation from Arts. 6 (right to life), 7 (torture), 8(1) and (2) (slavery and servitude), 11 (imprisonment for breach of contractual obligation), 15 (retroactive criminal liability), 16 (recognition as a person in law) and 18 (freedom of thought, conscience and religion). This notwithstanding, the trend is to regard all human rights as universal, indivisible, interdependent and interrelated, to be treated in fair and equal manner, on the same footing and with the same emphasis.

A person who takes an active part in hostilities, who can kill, and who, in turn, is a lawful military target. S/he can be a member of the armed forces, other than medical personnel and chaplains, or of an organized group. Under international humanitarian law, armed forces are subject to an internal disciplinary system, which, inter alia, must enforce compliance with the rules of international law applicable to armed conflict.

մարտիկների զորացրում 
demobilization of combatants 

մաքուր ջուր 
safe water 

մաքսային ձևակերպումների ավտոմատացված համակարգ 
Automated System for Customs Data 

«Որևէ պայմանադիր պետության կողմից որևէ անձի, որը քաղաքացի կամ մշտական բնակության կարգավիճակ ունեցող անձ չէ, անօրինական մուտքի հնարավորությամբ ապահովելը՝ ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն որևէ ֆինանսական կամ այլ նյութական շահ ստանալու նպատակով» («Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ» Միավորված ազգերի կազմակերպության կոնվենցիան լրացնող՝ «Ցամաքով, ծովով և օդով միգրանտներին անօրինական ներս բերելու դեմ» ՄԱԿ-ի 2000 թ. արձանագրության 3(ա) հոդված)։ Անձանց անօրինական ներմուծումը, ի տարբերություն թրաֆիքինգի, չի պահանջում շահագործման, հարկադրանքի կամ մարդու իրավունքների խախտման տարրերի առկայություն:

The procurement, in order to obtain, directly or indirectly, a financial or other material benefit, of the illegal entry of a person into a State Party of which the person is not a national or a permanent resident (Art. 3(a), UN Protocol Against the Smuggling of Migrants by Land, Sea and Air, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime, 2000). Smuggling contrary to trafficking does not require an element of exploitation, coercion, or violation of human rights.
 

ՄԱՕԱԳ / Մերձավոր Արևելքում Պաղեստինի փախստականների օգնության և աշխատանքների գործակալություն 
UNRWA / United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East 

ՄԲՀ / միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռ 
ICBM / intercontinental ballistic missile 

ՄԳՀԳ / Մարդասիրական գործերի համակարգման գրասենյակ 
OCHA / Office for Coordination of Humanitarian Affairs 

Age that divides the population in two parts of equal size, that is, there are as many persons with ages above the median as there are with ages below the median.

Մեծ լճերի տարածաշրջան 
Great Lakes region 

Մեծ հեռավորությունների վրա օդի անդրսահմանային աղտոտվածության մասին կոնվենցիա 
Convention on Long-range Transboundary Air Pollution (Acid Rain Convention) 

The average health expenditure (in United States dollars) per person in a year.

A measure of human progress, using overall well-being to judge the level of a country’s development.

Total expenditure on health divided by the mid-year population (or population size if mid-year population is not available).

The per capita GNP is obtained by dividing the total gross national product by the total population. (1) the gross domestic product (GDP), which measures the total output of goods and services for final use produced by residents and nonresidents, regardless of the allocation to domestic and foreign claims, plus (2) net factor income from abroad, which is the income residents receive from abroad for factor services (labour and capital) less similar payments made to non-residents who contributed to the domestic economy.

Gross national income divided by mid-year population (or population size if mid-year population is not available).

Least squares annual growth rate, calculated from constant price GDP in local currency units.

մեկուսացված խմբեր, անուշադրության մատնված խմբեր 
marginalized groups 

If an issue is “mainstreamed”, it is included as an integrated element into a project, instead of designing a project which specifically targets this issue. Gender, human rights and Information and Communication Technology are all mainstreamed in UNDP. However, there is a certain danger that mainstreaming dilutes development problem, and that mainstreamed issues are only nominally included in projects to please donors or headquarters.

Այս եզրույթը կիրառվում է այնպիսի գնահատումների համար, որոնք նախագծված են մի շարք գնահատումների բացահայտումները միախմբելու նպատակով: Այն կարող է նաև օգտագործվել գնահատման գնահատման համար՝ դատելու դրա որակի մասին և/կամ չափելու համար գնահատման կատարողականը:

An evaluation designed to aggregate findings from a series of evaluations. The term can also be used to denote the evaluation of an evaluation to judge its quality and/or assess the performance of the evaluators.

Միգրացիայի համատեքստում՝ դեպի տվյալ երկիր կատարվող միգրացիային ներկայացվող չափորոշիչները չբավարարելու հիմքով հյուպատոսարանի կամ դեսպանատան կողմից մերժում ստացած դիմող։

An applicant refused by a selection mission, as not meeting the criteria for migration to the country concerned.

Mercosur or Mercosul is a sub-regional bloc comprising Argentina, Brazil, Paraguay, Uruguay andVenezuela. Its associate countries are Chile, Bolivia, Colombia, Ecuador and Peru. Observer countries are New Zealand and Mexico. ts purpose is to promote free trade and the fluid movement of goods, people, and currency. The official languages are Spanish, Portuguese and Guaraní.

 

Անձի հետ արյունակցական ամենամոտ կապ ունեցող անձ կամ անձինք։ 

The person or persons most closely related by blood to an individual.

Superseded by the Office of the United Nations Special Coordinator for the Middle East Peace Process.

Set up in 1994, after the Declaration of Principles on Interim Self-Government Arrangements was signed by Israel and the Palestine Liberation Organization on 13 September 1993.

մերձատար ճանապարհ 
access road 

Վերաբերում է ՄԻԱՎ վարակ ունեցող մորից երեխային ՄԻԱՎ-ի փոխանցմանը: Որոշ երկրներում նախընտրում են «ծնողից երեխային փոխանցում» արտահայտությունը՝ հղի կանանց խարանումից խուսափելու և ՄԻԱՎ վարակի կանխարգելման գործում արական սեռի ներկայացուցիչների ներգրավումը խրախուսելու նպատակով։

Abbreviation for “mother-to-child transmission” (PMTCT is the abbreviation for “prevention of mother-to-child transmission”). Some countries prefer the term “parent-to-child transmission” to avoid stigmatizing pregnant women and to encourage male involvement in HIV prevention.
http://data.unaids.org/Publications/IRC-pub01/JC531-MTCT-TU_en.pdf

 

ՄԵՓԿ / մորից երեխային փոխանցման կանխարգելում 
PMTCT / Prevention of Mother-to-Child Transmission 

Provision in the 1997 Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change (article 12) that promotes projects in the developing world that both promote clean development and reduce greenhouse gas - e.g., renewable energy and energy efficiency projects. As an incentive, investors receive certified credits for the amount of greenhouse gas emissions reduced by the project.

A semi-autonomous body of the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD). It was established in the late 1950s under the name of the European Nuclear Energy Agency (ENEA) and was renamed the Nuclear Energy Agency in 1972 to reflect its broader membership (US, Canada and other non-European nations).

Մթնոլորտային հետազոտությունների և շրջակա միջավայրի ծրագիր 
Atmospheric Research and Environment Programme 

ՄԺԾԾ / Միջնաժամկետ ծախսային ծրագիր 
MTEF / Medium Term Expenditures Framework 

An act in which there is only one party (e.g., one State) whose will operates.

Variant : unilateral legal act [In A/CN.4/500, "unilateral legal act" is defined as "an unequivocal, autonomous expression of will, formulated publicly by one or more States in relation to one or more other States, the international community as a whole or an international organization, with the intention of acquiring international legal obligations".]

Միասին փրկենք կյանքեր մեխանիզմ 
Saving Lives Together framework 

The virus that weakens the immune system, ultimately leading to AIDS. Since HIV means “human immunodeficiency virus”, it is redundant to refer to the HIV virus.

A virus closely related to HIV-1 that has also been found to cause AIDS. It was first isolated in West Africa. Although HIV-1 and HIV-2 are similar in their viral structure, modes of transmission and resulting opportunistic infections, they have differed in their geographical patterns of infection and in their propensity to progress to illness and death. Compared to HIV-1, HIV-2 is found primarily in West Africa and has a slower, less severe clinical course.

Նշանակում է, որ արյան կամ թքի հետազոտություամբ չի հայտնաբերվել ՄԻԱՎ-ով վարակվածության ապացույց (օրինակ` ՄԻԱՎ-ի նկատմամբ հակամարմիններ): Հոմանիշ է շճաբացասականին: Հնարավոր է, որ ՄԻԱՎ-ի նկատմամբ բացասական անձը լինի վարակված, եթե նա հետազոտվել է «պատուհանի» շրջանում:

Showing no evidence of infection with HIV (e.g. absence of antibodies against HIV) in a blood or oral fluid test. Synonymous with seronegative. An HIV-negative person can be infected if he or she is in the window period between HIV exposure and detection of antibodies.

Նշանակում է, որ արյան կամ թքի հետազոտություամբ հայտնաբերվել է ՄԻԱՎ-ով վարակվածության ապացույց (օրինակ` ՄԻԱՎ-ի նկատմամբ հակամարմիններ): Հոմանիշ է շճադրականին: Արդյունքները երբեմն կարող են լինել կեղծ դրական։

Showing indications of infection with HIV (e.g. presence of antibodies against HIV) in a blood or oral fluid test. Synonymous with seropositive. Results may occasionally be false positive.

ՄԻԱՎ-ի փոխանցումը մի մարդուց մյուսին կենսահեղուկների միջոցով: Անհրաժեշտ է նշել, թե որ հեղուկներն են դրանք` սերմնահեղուկը, կրծքի կաթը,արյունը, հեշտոցային արտազատուկը: ՄԻԱՎ-ը ոչ բոլոր կենսահեղուկների միջոցով է փոխանցվում: Ենթադրվում է, որ այն չի փոխանցվում թքի միջոցով:

 

ՄԻԱՎ-ին հակազդման ազգային ռազմավարական պլանավորման գործընթաց 
NSP / National Strategic Planning Process for response to HIV 

Նախընտրելի է գործածել «ՄԻԱՎ-ով ապրող մարդիկ» արտահայտությունը, քանի որ այն արտացոլում է այն իրողությունը, որ ՄԻԱՎ-ով վարակված անձը կարող է երկար տարիներ ապրել լիարժեք կյանքով։ ՄԻԱՎ-ի նկատմամբ դրական երեխաներին կամ բժշկական միջամտությունների արդյունքում ՄԻԱՎ-ով վարակված մարդկանց հաճախ անվանում են «անմեղ զոհեր»: Սա կարող է դառնալ այլ ուղիներով վարակված մարդկանց՝ պատժի արժանի լինելու վերաբերյալ մտայնության պատճառ։ Ուստի նախընտրելի է գործածել «ՄԻԱՎ-ով ապրող մարդիկ» կամ «ՄԻԱՎ ունեցող երեխաներ» արտահայտությունները։

It is preferable to use “people living with HIV” (PLHIV), since this reflects the fact that an infected person may continue to live well and productively for many years. Referring to people living with HIV as innocent victims (which is often used to describe HIV-positive children or people who have acquired HIV medically) wrongly implies that people infected in other ways are somehow deserving of punishment. It is preferable to use “people living with HIV”, or “children with HIV”. http://data.unaids.org/pub/Report/2007/JC1299-PolicyBrief-GIPA_en.pdf

 

Symptoms of HIV infection may occur both at the beginning of HIV infection and after immune compromise sets in, leading to AIDS. During the initial infection with HIV, when the virus comes into contact with the mucosal surface, it finds susceptible target cells and moves to lymphoid tissue where massive production of the virus ensues. This leads to a burst of high-level viraemia (virus in the bloodstream) with wide dissemination of the virus. Some people may have flu-like symptoms at this stage but these are generally referred to as symptoms of primary infection rather than HIV-related disease. The resulting immune response to suppress the virus is only partially successful and some virus escapes and may remain undetectable, sequestered in reservoirs for months to years. As crucial immune cells, called CD4+T cells, are disabled and killed, their numbers progressively decline. In this manner, HIV-related disease is characterized by a gradual deterioration of immunefunction. Eventually high viral turnover leads to destruction of the immune system, sometimes referred to as advanced HIV infection, which leads to the manifestation of AIDS.

 

Ի տարբերություն ՄԻԱՎ-ի նկատմամբ դրականի (ինչը երբեմն կարող է լինել հետազոտության կեղծ դրական արդյունք, հատկապես մինչև 18 ամսական երեխաների շրջանում)` «ՄԻԱՎ-ով վարակված» արտահայտությունը սովորաբար գործածվում է` մատնանշելու, որ օրգանիզմում ՄԻԱՎ-ի առկայության ապացույցը հայտնաբերվել է արյան հետազոտությամբ:

As distinct from HIV-positive (which can sometimes be a false positive test result, especially in infants up to 18 months of age), the term HIV-infected is usually used to indicate that evidence of HIV has been found via a blood test.

 

ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի հանձնառությունների հռչակագիր «Համաշխարհային ճգնաժամ՝ համաշխարհային գործողություններ» 
Declaration of Commitment on HIV/AIDS “Global Crisis - Global Actions” 

The estimated number of children who have lost one or both parents to AIDS before age 15. Used as a proxy to the MDG indicator ratio of orphans to nonorphans who are in school through the ratio of school attendance of orphans to school attendance of non-orphans aged 0-14.

Սկզբունք, որն ընդունվել է 1994 թ. ՁԻԱՀ-ին նվիրված Փարիզի գագաթնաժողովի ժամանակ։ 
http://www.unaids.org/en/Issues/Affected_communities/gipa.asp

In 1994, 42 countries prevailed upon the Paris AIDS Summit to include the Greater Involvement of People Living with HIV/AIDS Principle (GIPA) in its final declaration.
http://www.unaids.org/en/Issues/Affected_communities/gipa.asp

միավալենտ ՕՊՎ 
mOPV / (monovalent) Oral Polio Vaccine 

The cost of a single unit of output, such as cost per outpatient visit or hospital bed.

միավորումներ կազմելու ազատություն 
freedom of association 

Signed on 26 June 1945 in San Francisco, at the United Nations Conference on International Organization (San Francisco Conference). The constituting instrument of the Organization, setting out the rights and obligations of Member States, and establishing the United Nations organs and procedures. The Statute of the International Court of Justice is an integral part of the Charter.

Variants:

(1) United Nations Charter and Statute of the International Court of Justice;

(2) the Charter

Միավորված ազգերի կազմակերպության ուղենիշները անչափահասների հանցավորությունը կանխելու վերաբերյալ (Ռիադյան ուղենիշներ) 
United Nations Guidelines for the Prevention of Juvenile Delinquency (The Riyadh Guidelines) 

Միավորվել հանուն կանաց նկատմամբ բռնությունների վերացման արշավ 
UNITE to End Violence against Women campaign 

միացյալ հանձնաժողով, խառը հանձնաժողով 
mixed commission 

Միացյալ Նահանգներ-ԽՍՀՄ միջին և մոտ հեռավորության միջուկային ուժերի մասին պայմանագիր (INF պայմանագիր) 
United States-Soviet Union Intermediate-and Shorter-Range Nuclear Forces Treaty (INF Treaty) 

Միացյալ Նահանգներ-ԽՍՀՄ ռազմավարական սպառազինությունների սամանափակման և կրճատման մասին պայմանագիր 
United States-Soviet Union Strategic Arms Limitation and Reduction Treaty 

««Վավերացում», «ընդունում», «հաստատում» և «միացում» նշանակում է, կոնկրետ դեպքով պայմանավորված, նման անվանում ունեցող միջազգային գործողություն, որի միջոցով պետությունը միջազգայնորեն հաստատում է իր համաձայնությունը պայմանագրի պարտադիրության վերաբերյալ»: («Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին» Վիեննայի 1969 թ. կոնվենցիայի 2(1)(բ) հոդված)

"Accession" is the act whereby a state accepts the offer or the opportunity to become a party to a treaty already negotiated and signed by other states. It has the same legal effect as ratification. Accession usually occurs after the treaty has entered into force. The Secretary-General of the United Nations, in his function as depositary, has also accepted accessions to some conventions before their entry into force. The conditions under which accession may occur and the procedure involved depend on the provisions of the treaty. A treaty might provide for the accession of all other states or for a limited and defined number of states. In the absence of such a provision, accession can only occur where the negotiating states were agreed or subsequently agree on it in the case of the state in question.

[Arts.2 (1) (b) and 15, Vienna Convention on the Law of Treaties 1969]

Based at the United Nations Office at Geneva (UNOG), with liaison office in New York -- the New York Office of the Office of the High Commissioner for Human Rights. A part of the UN Secretariat.

OHCHR and the Centre for Human Rights were consolidated into a single Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights as of 15 September 1997.

Միջազգային մակարդակով «միգրանտ» տերմինի համար համընդհանուր ճանաչում գտած որևէ սահմանում չկա։ «Միգրանտ» տերմինը սովորաբար ներառում էր բոլոր այն դեպքերը, երբ անձն ազատորեն կայացնում էր միգրացիայի դիմելու իր որոշումը՝ ելնելով «սեփական հարմարավետությունից» և առանց արտաքին ճնշող գործոնի միջամտության. հետևաբար, դա վերաբերում էր այն անձանց և ընտանիքի անդամներին, որոնք տեղաշարժվում էին այլ երկիր կամ տարածաշրջան՝ իրենց նյութական կամ սոցիալական պայմանները բարելավելու և իրենց կամ իրենց ընտանիքի համար առավել բարենպաստ հեռանկարներ ստեղծելու համար։ Միավորված ազգերի կազմակերպության կողմից միգրանտը սահմանվում է որպես անձ, որը ավելի քան մեկ տարի բնակվել է օտարերկրյա պետությունում՝ անկախ պատճառներից, կամավոր թե ոչ կամավոր, և անկախ միգրացիայի դիմելու համար օգտագործված միջոցներից՝ կանոնավոր թե անկանոն։ Այդ սահմանման համաձայն՝ ավելի կարճ ժամանակահատվածով ճանապարհորդող անձինք՝ զբոսաշրջիկները և գործարարները, չեն համարվում միգրանտներ։ Այնուամենայնիվ, այս տերմինի լայն գործածումը ներառում է առավել կարճաժամկետ միգրանտների տեսակներ, ինչպես օրինակ՝ սեզոնային գյուղատնտեսական աշխատողներ, ովքեր ճանապարհորդում են կարճ ժամանակահատվածով՝ գյուղատնտեսական կուլտուրաների մշակմամբ կամ բերքահավաքով զբաղվելու համար։

At the international level, no universally accepted definition of migrant exists. The term migrant is usually understood to cover all cases where the decision to migrate is taken freely by the individual concerned for reasons of “personal convenience” and without intervention of an external compelling factor. This term therefore applies to persons, and family members, moving to another country or region to better their material or social conditions and improve the prospect for themselves or their family.

Որևէ անդամ պետություն որևէ անձի, որը չի հանդիսանում նրա քաղաքացին կամ մշտապես չի բնակվում նրա տարածքում, անօրինական ներմուծման ապահովում՝ ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն որևէ ֆինանսական կամ այլ նյութական շահ ստանալու նպատակով։

(ՄԱԿ-ի «Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ» կոնվենցիան լրացնող «Ցամաքով, ծովով և օդով միգրանտներին անօրինական ներս բերելու դեմ» 2000 թ. թիվ 1 արձանագրություն, հոդվ. 3, «ա» ենթակետ)

The procurement, in order to obtain, directly or indirectly, a financial or other material benefit, of the illegal entry of a person into a State Party of which the person is not a national or a permanent resident.

(Protocol against the Smuggling of Migrants by Land, Sea and Air, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime)

Որոշակի ժամանակահատվածում տվյալ երկրում բնակվող միգրանտների թիվը։

The number of migrants residing in a country at a particular point in time.

Սահմանված ժամանակահատվածում դեպի տվյալ տարածք կամ տվյալ տարածքից դուրս տեղաշարժվող կամ տեղաշարժվելու թույլտվություն ունեցող միգրանտների հաշվարկված թիվը։

The number of migrants counted as moving or being authorized to move, to or from a country to access employment or to establish themselves over a defined period of time.

Անձի կամ անձանց խմբի տեղաշարժը` միջազգային սահման հատելու միջոցով կամ պետության ներսում։ Դա բնակչության տեղաշարժ է, որը ենթադրում է մարդկանց ցանկացած տեսակի տեղաշարժ՝ անկախ դրա տևողությունից, կազմից և պատճառներից. այն ներառում է փախստականների, տեղահանված անձանց, տնտեսական միգրանտների և այլ նպատակներով, այդ թվում՝ ընտանիքի վերամիավորման նպատակով տեղաշարժվող անձանց միգրացիա։ 

A process of moving, either across an international border, or within a State. It is a population movement, encompassing any kind of movement of people, whatever its length, composition and causes; it includes migration of refugees, displaced persons, uprooted people, and economic migrants.

Միգրացիոն հոսքերում կանանց մասնակցության աճ (ընդհանուր առմամբ բոլոր միգրանտների մոտ 49 տոկոսը կանայք են)։ Թեև կին միգրանտների մասնաբաժինը վերջին տասնամյակներում էապես չի փոխվել, նրանց դերը միգրացիայի ոլորտում զգալի փոփոխության է ենթարկվել։ Ներկայումս կանայք կարծես թե ավելի շատ միգրացիայի են դիմում առանձին և ոչ որպես ընտանիքի անդամներ ու ակտիվորեն ներգրավվում են աշխատանքային գործունեության մեջ։ Կանանց ավելացումը միգրացիոն հոսքերում հանգեցրել է միգրացիայի՝ որոշակի սեռին հատուկ խոցելի տեսակներ ներառյալ տնային աշխատողների ու խնամողների միգրացիան առևտրային նպատակներով, կանանց միգրացիան և թրաֆիքինգը` սեքս–արդյունաբերության նպատակներով, ինչպես նաև կանանց կազմակերպված միգրացիան ամուսնության նպատակով։ Քանի որ աշխատանքի նշված տեսակները կարգավորում չեն ստանում, միգրանտ կանայք հաճախ շահագործման ավելի մեծ վտանգի են ենթարկվում։ 

The growing participation of women in migration. Women now move around more independently and no longer in relation to their family position or under
a man’s authority (roughly 48 per cent of all migrants are women).

Այս տերմինը սովորաբար ընդգրկում է ազգային համակարգում առկա պետական բազմաթիվ գործառույթներ՝ ուղղված միջսահմանային միգրացիայի կանոնակարգված ու քաղաքակիրթ կառավարմանը, մասնավորապես` տվյալ երկրի սահմաններում օտարերկրացիների մուտքը և ներկայությունը կառավարելուն, փախստականներին և պաշտպանության կարիք ունեցող այլ անձանց պաշտպանելուն: Դա վերաբերում է քաղաքականության մշակման, միգրացիայի ոլորտի առանցքային խնդիրներին օրենսդրական և վարչական արձագանքի կապակցությամբ որդեգրված մոտեցմանը։

Միգրացիայի կարգավորմանը և միգրանտների պաշտպանությանն ուղղված ինստիտուտների, իրավական դաշտերի, մեխանիզմների և գործելակերպերի համակարգ։ Այս տերմինը գործածվում է որպես հոմանիշ «միգրացիայի կառավարում» տերմինին, թեև միգրացիայի կառավարումը երբեմն օգտագործվում է նաև միջսահմանային տեղաշարժը պետական մակարդակով կարգավորող նեղ գործունեությունը վկայակոչելու համար։

A term used to encompass numerous governmental functions and a national system of orderly and humane management for cross-border migration, particularly managing the entry and presence of foreigners within the borders of the State and the protection of refugees and others in need of protection.

ՄԻԵԴ / Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան 
ECHR / European Court of Human Rights 

Էությամբ նույնքան ագրեսիվ և խտրական է, որքան միզոգինիան (կնատյացություն)։ Բացասական հատկանիշների գրեթե նույն համախումբը վերագրվում է տղամարդկանց։ 

A set of ideas and sentiments typical of some men, which express scorn and hate towards female sex. Among the accusations leveled at women are light-mindedness, lack of intellectual interests, cunningness, insidiousness, greed, etc.

Գաղափարների և տրամադրությունների համակազմ, որը հատուկ է որոշ տղամարդկանց և արտահայտում է կանացի սեռի նկատմամբ արհամարհանք և ատելություն։ Կանանց ներկայացվող մեղադրանքներից են թեթևամտությունը, մտավոր հետաքրքրությունների բացակայությունը, խորամանկությունը, նենգությունը, ագահությունը և այլն։

A set of ideas and sentiments typical of some men, which express scorn and hate towards female sex. Among the accusations leveled at women are light-mindedness, lack of intellectual interests, cunningness, insidiousness, greed, etc.

Միկրոօրգանիզմների միջազգային ավանդապահման Բուդապեշտի պայմանագիր 
Budapest Treaty for the International Deposit of Micro-organisms 

Միջազգային հանրության կողմից տրամադրվող աջակցություն, ինչպես օրինակ՝ բնամթերքով տրամադրվող օգնություն, ֆինանսական ներդրումներ և վերապատրաստված անձնակազմի կողմից մատուցվող ծառայություններ։

Support provided by the international community such as assistance in kind, financial contributions and services of trained personnel.

Տե՛ս դե ֆակտո պաշտպանություն, պաշտպանություն

Legal protection, based on a mandate conferred by treaty to an organization, to ensure respect by States of rights identified in such instrument as: 1951 Refugee Convention, 1949 Geneva Conventions, and 1977 Protocols, right of initiative of ICRC, ILO Conven- tions, human rights instruments. 

Միջազգային առևտրային արբիտրաժի մասին ՄԱՄԱԻՀ տիպային օրենք 
UNCITRAL Model Law on International Commercial Arbitration 

միջազգային առևտրային իրավունք 
international trade law 

Միջազգային առևտրում առանձին վտանգավոր քիմիական նյութերի և պեստիցիդների վերաբերյալ նախնական հիմնավորված համաձայնության ընթացակարգի մասին Ռոտերդամի կոնվենցիա 
Rotterdam Convention on the Prior Informed Consent Procedure for Certain Hazardous Chemicals and Pesticides in International Trade 

Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալների՝ միլիոնավոր մարդիկ տարեկան հիվանդանում կամ մահանում են զանազան հիվանդություններից և թունավորումներից: Աշխարհում համաճարակային իրավիճակի լարվածությանը նպաստում են նաև սպառնացող կենսաահաբեկչությունը և արտակարգ իրավիճակները, բնական աղետները և այլն: Այս համատեքստում Առողջապահության համաշխարհային ասամբլեան 2005 թ. իր 58-րդ նստաշրջանում ընդունել է Միջազգային առողջապահական (բժշկա-սանիտարական) կանոնները, որոնք բազմաթիվ երկրների, այդ թվում` Հայաստանի Հանրապետության համար ուժի մեջ են մտել 2007 թ. հունիսի 15-ից:

միջազգային դիտորդ 
international observer 

միջազգային զինված հակամարտություն 
international armed conflict 

Միջազգային իրավունքի աղբյուր՝ բաղկացած տարբեր ազգային իրավական համակարգերին հատուկ սկզբունքներից, որոնք փոխատեղվել են միջազգային իրավական համակարգ։

Միջազգային իրավասուբյեկտությամբ օժտված և, հետևաբար, այդ իրավական հիմքով իրավունքներ ունեցող և միջազգային իրավունքով ամրագրված պարտավորություններ կրող սուբյեկտ։ Ի սկզբանե, միջազգային իրավունքի միակ սուբյեկտները եղել են պետությունները։ Միջազգային իրավունքի մյուս սուբյեկտները, հատկապես՝ միջազգային կազմակերպությունները և մասնավոր անձինք, սահմանվել են ժամանակի ընթացքում։ Դրանց իրավասուբյեկտության շրջանակը փոփոխական է, սակայն այն միշտ էլ ավելի սահմանափակ է, քան պետություններինը։

Established by the General Assembly in 1947 to promote the progressive development of international law and its codification. As of 2011 the Commission, which meets annually, was composed of 34 members who were elected by the General Assembly for five-year terms and who served in their individual capacity, not as representatives of their Governments.

Միջազգային խաղաղության ու անվտանգության պահպանման հարցում ՄԱԿ-ի և տարածաշրջանային կառույցների կամ գործակալությունների համագործակցության բարելավման մասին հռչակագիր 
Declaration on the Enhancement of Cooperation between the United Nations and Regional Arrangements or Agencies in the Maintenance of the International Peace and Security 

Միջազգային խաղաղության ու անվտանգության պահպանման ոլորտում ՄԱԿ-ի փաստահավաքման մասին հռչակագիր 
Declaration on Fact-finding by the United Nations in the Field of the Maintenance of International Peace and Security 

միջազգային խաղաղությանն ուղղված հարկադրական միջոցներ 
Peace-Enforcement 

միջազգային խաղաղություն և անվտանգություն 
international peace and security 

Միջազգային խորհրդաժողով Մեծ լճեր տարածաշրջանի վերաբերյալ 
International Conference on the Great Lakes Region 

Միջազգային կարևորության ջրաճահճային տարածքների, հատկապես որպես ջրլող թռչունների բնադրավայր, կոնվենցիա 
Convention on Wetlands of International Importance Especially as Waterfowl Habitat 

Միջազգային իրավունքի սուբյեկտների միջև հարաբերությունները կարգավորող իրավական սկզբունքներ։ Միջազգային հարաբերությունների ժամանակակից իրավունքը ներառում է ոչ միայն պետություններին, այլ նաև այնպիսի մասնակիցներ, ինչպիսիք են միջազգային կազմակերպությունները և նույնիսկ անհատները (այնպիսիք, որոնք վկայակոչում են իրենց մարդու իրավունքները կամ կատարում պատերազմական հանցագործություններ)։ Այն կոչվում է նաև ազգերի իրավունք, միջազգային հանրային իրավունք, իսկ անցյալում նաև՝ «ժողովուրդների իրավունք» (jus gentium):

The legal principles governing the relationships between States. More modernly, the law of international relations, embracing not only States but also participants as international organizations, and individuals (such as those who invoke their human rights or commit war crimes). Also termed law of
nations, public international law, jus gentium.

միջազգային հանրություն, միջազգային համայնք 
international community 

Միջազգային հարաբերություններում ուժի կիրառումից կամ դրա սպառնալիքից զերծ մնալու սկզբունքի արդյունավետության բարձրացման մասին հռչակագիր 
Declaration on the Enhancement of the Effectiveness of the Principle of Refraining from the Threat or Use of Force in International Relations 

Միջազգային հեռագրային միություն 
International Telegraph Union 

Միջազգային հիդրոլոգիական ծրագիր 
International Hydrological Programme 

Ներպետական իրավունքի ճյուղ, որը կարգավորում է օտար տարր պարունակող հարցերը, այսինքն՝ առնչվում է ներպետական համակարգից տարբեր իրավունքի որևէ այլ համակարգի հետ։ Այն միջազգային հանրային իրավունքի ճյուղ չէ։

Branch of domestic law which deals with cases having a foreign element, i.e. contact with some system of law other than the domestic system. Not a branch of public international law.

Նեղ իմաստով՝ զինված ընդհարման ժամանակ յուրաքանչյուր առանձին տուժողի պաշտպանության համար հատուկ նախատեսված միջազգային իրավունքի նորմեր։ Ավելի ընդհանուր իմաստով՝ այն զինված ընդհարումների ժամանակ գործող իրավունքի հոմանիշն է։ Ժնևի 1949 թ. չորս կոնվենցիաները և 1977 թ. երկու Լրացուցիչ արձանագրությունները միջազգային մարդասիրական իրավունքի հիմնական աղբյուրներն են։

A body of rules that seek, for humanitarian reasons, to limit the effects of armed conflict. It protects persons who are not or are no longer participating in the hostilities and restricts the means and methods of warfare by prohibiting weapons that make no distinction between combatants and civilians or weapons and methods of warfare which cause unnecessary injury, suffering and/or damage. The rules are to be observed not only by governments and their armed forces, but also by armed opposition groups and any other parties to a conflict. The four Geneva Conventions of 1949 and their two Additional Protocols of 1977 are the principal instruments of humanitarian law. IHL is also known as the law of war or the law of armed conflict, and is part of international law. It does not regulate resort to the use of force; this is governed by an important, but distinct, part of international law set out in the UN Charter.

Միգրացիային վերաբերող միջազգային նորմեր և սկզբունքներ, ինչպես օրինակ՝ միգրանտներին ընդունելու, պահելու և արտաքսելու, թրաֆիքինգի և մաքսանենգ ճանապարհով մարդկանց տեղափոխման դեմ պայքարելու, սահմանները պաշտպանելու, քաղաքացիություն տրամադրելու իրավունքները, որոնք բխում են պետության ինքնիշխանությունից և մարդու իրավունքները կարգավորող փաստաթղթային գործիքներից։ Այդ երկու տարրերը կազմում են միջազգային միգրացիոն իրավունքի հիմնական հենասյուները։ Միջազգային միգրացիոն իրավունքի փաստաթղթային գործիքները սփռված են իրավունքի տարբեր ճյուղերում՝ մարդու իրավունքների ոլորտում գործող իրավունք, մարդասիրական իրավունք, աշխատանքային իրավունք, փախստականների իրավունք, հյուպատոսական իրավունք, առևտրային իրավունք և ծովային իրավունք։

Instruments of international law applicable to migration.

Միջազգային նշանակության խոնավ տարածքների մասին Ռամսարի կոնվենցիա 
The Ramsar Convention on Wetlands of International Importance (1993) 

Ուսմունք, որի համաձայն քաղաքացի չհանդիսացող անձինք օգտվում են միջազգային հանրային իրավունքով ուղղակիորեն սահմանված մի խումբ իրավունքներից՝ անկախ այն պետության կողմից ներքին կարգով սահմանված իրավունքներից, որտեղ այդ պահին գտնվում է քաղաքացի չհանդիսացող անձը։ Պետությունն իր տարածքում գտնվող քաղաքացի չհանդիսացող անձանց (կամ այդպիսի անձանց գույքի) նկատմամբ վերաբերմունքի հարցում պետք է պահպանի միջազգային իրավունքով սահմանված նվազագույն չափանիշները (օրինակ՝ արդարադատություն իրականացնելու մերժումը, դատարաններ դիմելու հնարավորության չհիմնավորված հետաձգումը կամ դրան խոչընդոտելը համարվում է միջազգային իրավունքով պահանջվող միջազգային նվազագույն չափանիշների խախտում)։ Որոշ դեպքերում, միջազգային նվազագույն չափանիշով երաշխավորվող պաշտպանության մակարդակը կարող է գերազանցել սեփական քաղաքացիների համար տվյալ պետության կողմից երաշխավորվող չափանիշը։

A State is required to observe minimum standards set by international law with respect to treatment of aliens present on its territory (or the property of such persons), (e.g. denial of justice, unwarranted delay or obstruction of access to courts are in breach of international mimimum standards required by international law). 

Միջազգային պաշտպանության ծառայությունների բաժանմունք 
DIPS / Division of International Protection Services 

Միջազգային պաշտպանությունից օգտվող անձանց, այդ թվում դիվանագիտական գործակալների դեմ կատարվող հանցագործությունները կանխելու ու պատժելու մասին կոնվենցիա 
Convention on the Prevention and Punishment of Crimes against Internationally Protected Persons, including Diplomatic Agents 

Միջազգային ջրային հուները ոչ նավագնացային նպատակներով օգտագործման իրավունքի մասին կոնվենցիա 
Convention on the Law of the Non-navigational Uses of the International Watercourses 

Ջրային բոլոր այն տարածքները, որոնք ներառված չեն բացառիկ տնտեսական գոտում, հարակից գոտում, պետության տարածքային կամ ներքին ջրերում կամ արշիպելագ-պետության արշիպելագային ջրերում։ Օվկիանոսային տարածքները միջազգային ջրերի հասկացության համատեքստում դիտարկվելիս չեն գտնվում որևէ պետության տարածքային ինքնիշխանության տակ։ Միջազգային ջրերում իրականացվող հսկողությունը ներառում է հսկողության այն տեսակները, որոնք դրոշի պետության կողմից կիրառվում են նավի վրա, կամ այն տեսակները, որոնք կիրառվում են միջազգային ծովերում արգելված գործողությունների դեմ պայքարելու համար (ստրուկների տեղափոխում, մարդկանց թրաֆիքինգ, ծովահենություն, թմրամիջոցների կամ հոգեներգործուն նյութերի թրաֆիքինգ և «տաք» հետքերով հետապնդում, մաքսանենգ ճանապարհով մարդկանց տեղափոխում)։ 

Միջազգային վեճերի խաղաղ կարգավորման մասին կոնվենցիա 
Convention for the Pacific Settlement of International Disputes 

Միջազգային վեճերի խաղաղ կարգավորման մասին հռչակագիր 
Declaration on the Peaceful Settlement of the International Disputes 

միջազգային տրիբունալ 
international tribunal 

Done at Montreal, 24 February 1988; entered into force on 6 August 1989. It extends the provisions of the Convention for the Suppression of Unlawful Acts against the Safety of Civil Aviation to encompass terrorist acts at airports serving international civil aviation.

Replaced by the Convention on the Suppression of Unlawful Acts Relating to International Civil Aviation.

միջազգային քաղծառայող 
international civil servant 

Պետության կողմից նախատեսված օդանավակայան, որը տեղակայված է այդ պետության տարածքում՝ միջազգային օդային երթեւեկության նպատակով մուտք ու ելք ապահովելու համար, որտեղ իրականացվում են մաքսային ձեւակերպումներ, իմիգրացիոն [ներգաղթային], հանրային առողջությանը, կենդանիների եւ բույսերի կարանտինին առնչվող եւ նմանատիպ ընթացակարգեր («Միջազգային քաղաքացիական ավիացիայի մասին» 1944 թ. կոնվենցիային կից 9-րդ հավելված)։

Միջազգային օլիմպիական կոմիտե 
IOC / International Olympic Committee 

Միջամերիկյան զարգացման բանկ 
IADB / Inter-American Development Bank 

The products and services which result from the completion of activities within a development intervention.

միջատասպան միջոցներով մշակված ցանց մահճակալի պաշտպանության համար 
insecticide-treated bed net 

միջգերատեսչական առաքելություն 
inter-agency mission 

Միջգերատեսչական համակարգման կոմիտե (իմունիզացիայի հարցերով) 
ICC / Inter-Agency Coordination Committee (on Immunization) 

միջգիտակարգային, միջդիսցիպլինար 
interdisciplinary 

միջգրասենյակային հուշագիր 
IOM / Inter-Office Memorandum 

Total costs divided by total units of output.

Միջկառավարական գործակալությունների հետ բանակցությունների կոմիտե 
Committee on Negotiations with Intergovernmental Agencies 

An organization made up of State members. Examples include the United Nations Organization (UN), the Organization of African Unity (OAU), the Organization of American States (OAS), the European Union (EU), and the Commonwealth of Independent States (CIS).

A body whose members represent Member States of the United Nations or observer States.

Միջկառավարական օվկիանոսագիտական հանձնաժողով 
Intergovernmental Ocenographic Commission 

միջճյուղային քաղաքականություն, զարգացման միջճյուղային ծրագիր 
cross-sectoral policy 

Գնահատում, որ իրականացվում է միջամտության իրականացման միջնահատվածում: Հարաբերակից եզրույթ՝ բարելավմանն ուղղված գնահատում:

An evaluation performed towards the middle of the period of implementation of an operation.

The improved situation that an operation is expected to contribute significantly to if completed successfully and on time. It is measured by outcome indicators.

A process in which a third-party neutral acts as a facilitator to assist in resolving a dispute between two or more parties in an armed conflict. It is a non-adversarial approach to conflict resolution, where the parties generally communicate directly; the role of the mediator is to facilitate communication between the parties, assist them in focusing on the real issues of the dispute, and generate options for settlement.

Գույքը պետության կողմից վերցնելը դա՝ հանցավոր նպատակներով օգտագործվելու կամ դրա սեփականատիրոջ՝ հանցավոր գործունեության մեջ ներգրավված լինելու հիմքով, ինչպես օրինակ՝ տվյալ պետություն մարդկանց մաքսանենգ ճանապարհով տեղափոխման կամ թրաֆիքինգի համար օգտագործված տրանսպորտային միջոցի վրա կալանք դնելը։ 

The governmental taking of property due to its, or its owner’s, involvement in criminal activity, such as the impounding of a vehicle used for smuggling or trafficking aliens into a State.

The process by which available resources are distributed between competing uses as a means of achieving a particular goal. 

միջուկային անվտանգություն 
nuclear safety 

միջուկային երաշխիքներ 
nuclear safeguards 

Միջուկային զենքի տարածման կանխարգելում 
Preventing nuclear proliferation 

միջուկային զենքի տարածում 
proliferation of nuclear weapons 

միջուկային զենքից զերծ գոտի 
nuclear-weapon-free-zone 

միջուկային զինաթափում 
nuclear disarmament 

A group of nuclear supplier countries which seeks to contribute to the non-proliferation of nuclear weapons through the implementation of Guidelines for nuclear exports and nuclear-related exports. The NSG Guidelines are implemented by each participating government in accordance with its national laws and practices. Decisions on export applications are taken at the national level in accordance with national export licensing requirements.

Միջուկային վթարի կամ ռադիացիոն վթարային իրադրության դեպքում օգնության մասին կոնվենցիա 
Convention on Assistance in the Case of a Nuclear Accident or Radiological Emergency 

միջուկային տեխնոլոգիա ունեցող երկիր 
nuclear-technology-holding state 

Միջուկային փորձարկումների համապարփակ արգելման պայմանագիր 
Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty 

միջուկավառելիքային ցիկլ 
nuclear-fuel-cycle 

Տե՛ս երեխայի որդեգրում (միջազգային) 

See child adoption (international)

Միջազգային սահմաններով իրականացվող մարդկանց տեղաշարժի գործընթացը։ 

ՄԼՏՀ / Մեծ լճերի երկրների տնտեսական համայնք 
CEPGL / Economic Community of the Great Lakes Countries 

ՄԾԿ / Միջազգային ծովային կազմակերպություն 
IMO / International Maritime Organization 

ՄՀԲ / Միջազգային հաշվարկների բանկ 
BIS / Bank for International Settlements 

ՄՀԵԿ / Միջուկային հետազոտությունների եվրոպական կազմակերպություն 
CERN / European Organization for Nuclear Research 

ՄՀԻՎ / Մանկական հիվանդությունների ինտեգրացված վարում 
IMCI / Integrated Management of Childhood Illness 

ՄՀԿ / Միջազգային հիդրոգրաֆիկ կազմակերպություն 
IHO / International Hydrographic Organization 

ՄՀՀ / ՀՀ-ում ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի, տուբերկուլոզի և մալարիայի դեմ պայքարի միջոցառումները համակարգող հանձնաժողով 
National Coordination Committee to Fight HIV/AIDS, Tuberculosis and Malaria in the Republic of Armenia 

Re: Sierra Leone. A rebel movement active in the country from 1991 to 2002 -- when it developed into a political party.

ՄՄԱ / մոր և մանկան առողջություն 
MCH / Maternal and Child Health 

A body established in June of 1992 in response to General Assembly Resolution 46/182 to serve as the primary mechanism for inter-agency coordination of humanitarian assistance in response to complex and major emergencies. The primary objectives of the IASC are:

  • to develop and agree on system-wide humanitarian policies;
  • to develop and agree on a common ethical framework for all humanitarian activities;
  • to advocate common humanitarian principles to parties outside the IASC;
  • to identify areas where gaps in mandates or lack of operational capacity exist; and
  • to resolve disputes or disagreement about and between humanitarian agencies on system wide humanitarian issues.

Անհրաժեշտ կրթական մակարդակի և եկամուտների հաշվառում` կյանքի ակնկալվող տևողության, անձի հնարավորությունների զարգացման համար: Մարդկության ներուժի հայեցակարգը մարդու կենսամակարդակը հռչակում է որպես հիմնական նպատակ: Այս ցուցանիշի համաձայն երկրները բաժանվում են տարբեր խմբերի: Մարդկային զարգացման բարձր մակարդակ ունեն այն երկրները, որոնց ՄՆԶՑ-ն բարձր է 0.8-ից, միջին մակարդակ` 0.5-0.8, ցածր մակարդակ` 0.5-ից ցածր:

The Human Development Index was created to emphasize that people and their capabilities should be the ultimate criteria for assessing the development of a country, not economic growth alone. HDI is a composite statistic of life expectancy, education, and income indices used to rank countries into four tiers of human development. Those countries having HDI higher than 0.8 possess high level of human development, those with 0.5-0.8 - medium, and those with less than 0.5 - low level of human development.

մշակաբույսերի սերմնաբուծություն 
seed breeding 

Միգրանտներին տրամադրվող ուսումնական դասընթացներ, որոնց նպատակը հյուրընկալող երկրի վերաբերյալ տեղեկություններ տրամադրելն է, որոնք էլ կարող են վերաբերել այդ երկրի պատմությանը, աշխարհագրությանը, լեզվին։ 

Training courses provided to migrants that seek to impart knowledge of the host country.

Մշակութային ժառանգության միտումնավոր ոչնչացման մասին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հռչակագիր 
UNESCO Declaration concerning the Intentional Destruction of Cultural Heritage 

մշակութային ժառանգություն 
cultural heritage 

Մշակութային ինքնարտահայտման ձևերի բազմազանության պաշտպանության և խրախուսման մասին կոնվենցիա 
Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions 

մշակութային իրավունքներ 
cultural rights 

մշակութային սեփականություն 
cultural property 

Այս տերմինն օգտագործվում է որևէ սոցիալական խմբի կազմակերպման առանձնահատկությունների, այլ խմբերի հետ իր հարաբերություններում տվյալ խմբի կողմից ընտրվող արժեքների նկարագրության համար։ Այն կարող է վերաբերել նաև սովորույթների, համոզմունքների, լեզվի, գաղափարների, գեղագիտական ընկալումների, տեխնիկական գիտելիքների, արժեքային համակարգի և ապրելակերպի ամբողջությանը։ 

Of the Security Council.
Since the inception of the United Nations in 1945, and as of 2010, as per Article 23 of the Charter of the United Nations, the Security Council has had five permanent members: China, France, the Russian Federation, the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and the United States of America.

Only the five permanent members of the Security Council can veto a resolution; no decision on substantive matters can be adopted if one of the five permanent members is against it.

Հյուրընկալող պետությունում մշտական բնակության իրավունքից օգտվող՝ քաղաքացի չհանդիսացող անձ։

Քաղաքացի չհանդիսացող անձին հյուրընկալող պետության համապատասխան մարմինների կողմից տրված իրավունք այդ երկրում մշտական հիմունքներով (անսահմանափակ կամ անորոշ ժամկետով) ապրելու եւ աշխատելու համար։

The right, granted by a host State to a non-national, to live and work therein on a permanent (unlimited) basis.

Օրինական կարգով ընդունված իմիգրանտներ (ներգաղթողներ), որոնց բնակություն հաստատելու փաստն ընդունվում է ընդունող պետության կողմից, այդ թվում` ընտանիքի վերամիացման նպատակով ընդունված անձինք։ 

Legally admitted immigrants who are accepted to settle in the receiving country, including persons admitted for the purpose of family reunion.

Re: Israel and Palestine. Refers to a final solution of the disputed issues between Israel and Palestine, such as borders, Jerusalem, Palestinian refugees, Jewish settlements.

մշտական կոմիտե 
standing committee 

Under the aegis of the United Nations Development Programme (UNDP), leads United Nations country teams (UNCT) and is the designated representative of the Secretary-General for development operations. Working closely with national governments, Resident Coordinators and country teams advocate the interests and mandates of the United Nations drawing on the support and guidance of the entire United Nations family.

In a complex emergency, the Resident Coordinator or another competent United Nations official may be designated as the Humanitarian Coordinator (HC).

A legislative mandate that is not limited in time and does not require renewal by the authority concerned.

մշտական ներկայացուցիչ 
RR / Resident Representative 

Մոզամբիկի ազգային դիմադրության շարժում 
RENAMO / Mozambican National Resistance 

Մոզամբիկում ՄԱԿ-ի գործողություն 
United Nations Operation in Mozambique 

Միգրացիայի համատեքստում այս տերմինը վերաբերում է ոչ միայն կեղծ կամ սխալ տեղեկություններին, այլ նաեւ, միգրանտների համար հասանելի տեղեկությունների բացակայությունից օգտվելով, դիտավորյալ չարաշահման դեպքերին։

In the migration context, this term not only refers to false or wrong information, but also to the intentional abuse of capitalizing on the lack of information avail- able to the migrant.

մոնիտորինգ և գնահատում 
M&E / monitoring and evaluation 

System that permits the continuous observation, measurement and a valuation of the progress of a process or phenomenon with a view to taking corrective measures.

Հիմնադրվել է ՄԱՁԻԱՀ-ի կողմից։ Մոնիտորինգի և գնահատման ռեֆերենս խումբն ունի ազգային, երկկողմ գործակալությունների և գնահատման անկախ փորձագետներից կազմված անդամների լայն շրջանակ, ինչը խմբին հնարավորություն է ընձեռում աջակցելու համագործակցող կազմակերպությունների միջև մոնիթորինգի և գնահատման մոտեցումների ներդաշնակեցմանը և համաճարակին հակազդման արդյունավետ մոնիտորինգի և գնահատման մշակմանը։ 

Established by UNAIDS, the Monitoring and Evaluation (M&E) Reference Group (MERG) has a broad membership of national, bilateral agency and independent evaluation expertise, enabling it to assist in the harmonization of monitoring and evaluation approaches among collaborating organizations and in the development of effective monitoring and evaluation of the response to the epidemic.

Մոնտերեյի փոխհամաձայնություն 
Monterrey Consensus 

մորեխների դեմ պայքար 
locust management 

Քաղաքացի չհանդիսացող անձի մուտքը օտար երկիր՝ կամավոր կամ ոչ կամավոր, թույլատրված կամ չթույլատրված։

Any entrance of an alien into a foreign country, whether voluntary or involuntary, legally or illegally.

Մուտքի / ելքի կամ անձը հաստատող ցանկացած փաստաթուղթ, որը` ա) կեղծվել կամ որևէ նյութական ձևով փոփոխվել է ցանկացած անձի կամ հիմնարկի կողմից, բացի նրանցից, որոնք օրինական կարգով լիազորված են պետության անունից պատրաստել կամ տալ մուտքի/ելքի կամ անձը հաստատող փաստաթուղթ, կամ բ) տրվել է ոչ պատշաճ ձևով կամ ստացվել է ոչ ճիշտ տվյալներ ներկայացնելու, կաշառակերության կամ հարկադրանքի օգնությամբ կամ որևէ այլ անօրինական ձևով, կամ գ) օգտագործվում է ոչ թե օրինական տիրոջ, այլ ուրիշ անձի կողմից։ (ՄԱԿ-ի Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ կոնվենցիան լրացնող Ցամաքով, ծովով և օդով միգրանտների անօրինական ներս բերելու դեմ 2000 թ. թիվ 1 արձանագրություն, հոդվ. 3, «գ» ենթակետ)

Any travel or identity document: (i) That has been falsely made or altered in some material way by anyone other than a person or agency lawfully authorized to make or issue the travel or identity document on behalf of a State; or - 3 - (ii) That has been improperly issued or obtained through misrepresentation, corruption or duress or in any other unlawful manner; or (iii) That is being used by a person other than the rightful holder.

(Protocol against the Smuggling of Migrants by Land, Sea and Air, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime)

Վարչական կամ դատական որոշում, որով սահմանված ժամկետով արգելվում է մուտքը եւ գտնվելն այն պետության տարածքում, որտեղ կայացվել է որոշումը։

Սահմանային ծառայությունների պաշտոնատար անձի կողմից անձի ճամփորդական փաստաթղթում դրված նշան, որով նշվում է անձի կողմից պետություն մուտք գործելու ամսաթիվը եւ վայրը։

A mark made by a border official in a person’s passport stating the date and place at which that person entered the State.

ՄՌ / մարդկային ռեսուրսներ 
HR / Human Resource 

ՄՍՀԿ / Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպություն 
WIPO / World Intellectual Property Organization 

ՄՍՀԿ արբիտրաժային և մեդիա կենտրոն 
WIPO's Arbitration and Media Centre 

The Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights, supervised by the World Trade Organization, provides certain flexibilities to low- and middle-income countries with respect to pharmaceutical patent protection. http://www.wto.org/english/tratop_e/trips_e/t_agm0_e.htm

մտքի, խղճի և կրոնի ազատություն 
freedom of thought, conscience and religion 

ՄՓԱՀՊԿ / Միջուկային փորձարկումների արգելման համապարփակ պայմանագրի կազմակերպության նախապատրաստական հանձնաժողով 
CTBTO / Preparatory Commission for the Comprehensive Nuclear-Test-Ban-Treaty Organization 

A permanent court with jurisdiction to investigate and prosecute individuals accused of the most serious violations of international humanitarian
and human rights law, namely genocide, crimes against humanity, and war crimes. Unlike the International Court of Justice, whose jurisdiction is restricted to states, the ICC considers criminal cases against individuals; and unlike the Tribunals for Rwanda and the Former Yugoslavia created to address crimes committed during these conflicts, its jurisdiction is not situation-specific and is not retroactive. The ICC has been established by the Rome Statute, which entered into force on 1 July 2002, and is located in the Hague, Netherlands.

ՄՖԿ / Միջազգային ֆինանսական կորպորացիա 
IFC / International Finance Corporation