EN | AM

Comprises the gross domestic product (GDP), plus net factor income from abroad, which is the income residents receive from abroad for factor services (labour and capital) less similar payments made to non-residents who contributed to the domestic economy.

ՀԱԱԱՀ / Հյուսիսամերիկյան ազատ առևտրի համաձայնագիր 
NAFTA / North American Free Trade Agreement 

The sum of value added by all resident producers plus any product taxes (less subsidies) not included in the valuation of output plus net receipts of primary income (compensation of employees and property income) from abroad.

Հազարամյակի զարգացման նպատակների ցուցիչներ 
Millenium Development Goals Indicators 

A resolution adopted unanimously by the General Assembly following the UN Millennium Summit on 8 September 2000 that embodies a large number of specific commitments aimed at improving the fate of humanity in the 21st century. The key objectives identified in the Declaration are: Peace, security and disarmament; Development and poverty eradication; Protecting our common environment; Human rights, democracy and good governance; Protecting the vulnerable; Meeting the special needs of Africa; and Strengthening the United Nations.

ՀԱԶՄ / Հարավաֆրիկյան զարգացման միություն 
SADC / Southern African Development Community 

հակադիպչողական սարք 
anti-handling device 

հակահարձակում 
counteroffensive 

A device primarily designed to be exploded by the presence, proximity or contact of a person and that will incapacitate, injure or kill one or
more persons. APM are indiscriminate in terms of target and time, as they continue to kill and maim people long after a conflict has ended.

Unlike APM, MOTAPM are designed to be triggered by the contact with or the proximity of a vehicle and to destroy vehicles and tanks. Like APM, MOTAPM retain their ability to function even years after they have been placed.

Հակահետևակային ականների օգտագործման, կուտակման, արտադրության, փոխանցման արգելման և դրանց ոչնչացման մասին կոնվենցիա (Ականների արգելման կոնվենցիա) 
Convention on the Prohibition of the Use, Stockpiling, Production and Transfer of Anti-personnel Mines and on Their Destruction (Mine-Ban Convention) 

Signed at Moscow, on 26 May 1972 between the United States of America and the Union of Soviet Socialist Republics. Prevents the deployment of a nationwide system to defend the national territory of a signatory State against long-range strategic ballistic missiles.

Variant: Soviet-American Treaty on the Limitation of Anti-Ballistic Missile Systems.

հակամարտության գոտի 
conflict zone 

Is an informal network of senior managers of bilateral donor countries and multilateral agencies dealing with the complex issues of conflict management and response. The CPR Network meets approximately every six months, and consists of donors and UN agencies with operational response capabilities in conflict prevention and mitigation.

հակասեմականություն 
antisemitism 

հակընդդեմ հայց 
counterclaim 

հաղորդակցության գծով պատասխանատու 
Communications Officer 

հաղորդակցություն 
communication 

In accordance with Articles 2 and 11 of the ICESCR, State Parties must take steps through international cooperation and assistance, especially economic and technical. The obligation to cooperate requires them not to permit - or to conduct - activities within their jurisdiction without regard to the rights of other states. States should refrain from any act that could deprive another state of the ability to realize the right to food for its inhabitants. As a general matter, the obligation to cooperate also implies a duty on states to refrain from unilateral measures that are not in accordance with international law.

համագործակցություն 
collaboration 

համալիր արտակարգ իրավիճակ 
complex emergency situation 

համալիր ծրագիր 
complex programme 

A programming process through which national, regional and international relief systems are able to mobilize and respond to selective major or complex emergencies that require a system-wide response to humanitarian crisis.

Country Coordinating Mechanisms are central to the Global Fund's commitment to local ownership and participatory decision-making. These country-level multi-stakeholder partnerships develop and submit grant proposals to the Global Fund based on priority needs at the national level. After grant approval, they oversee progress during implementation.

համակարգող կոմիտե 
coordination committee 

համակարգում 
coordination 

Have met at the Ministerial Meeting on Interfaith Dialogue and Cooperation for Peace. For example, met on 21 September 2006 in New York, pursuant to the mandate contained in the Declaration on Interfaith Dialogue and Cooperation for Peace, adopted on 13 September 2005 in New York.
States are: People’s Republic of Bangladesh, Republic of Belarus, Arab Republic of Egypt, Republic of the Gambia, Republic of Indonesia, Islamic Republic of Iran, Republic of Kazakhstan, Socialist People’s Libyan Arab Jamahiriya, Malaysia, Kingdom of Morocco, Islamic Republic of Pakistan, Republic of the Philippines, Republic of Senegal, Republic of Serbia, Republic of Slovenia, Republic of Tajikistan, Kingdom of Thailand and Republic of Trinidad and Tobago.

Համահովանավոր կազմակերպությունների կոմիտե 
Committee of Cosponsoring Organizations 

Երկու կամ ավելի կողմերի միջև իրավաբանորեն պարտադիր ուժ ունեցող փոխըմբռնում (գրավոր կամ բանավոր)։

A mutual understanding (written or unwritten) between two or more parties intended to have a legally binding character.

համաձայնեցած գերակայություն 
agreed priority 

Համաձայնության խորհուրդ (Արևմտյան Աֆրիկա) 
Council of the Entente (West Africa) 

Համաճարակը որոշակի բնակչության շրջանում (օրինակ` տվյալ աշխարհագրական տարածքի ողջ բնակչությունը կամ որոշակի տարիքի կամ սեռի մարդիկ) որոշակի ժամանակահատվածի ընթացքում հիվանդության նոր դեպքերի արձանագրումն է, ինչը զգալիորեն գերազանցում է «սպասված» մակարդակը` ըստ նախորդող ժամանակների տվյալների: Համաճարակի այսպիսի բնորոշումը սուբյեկտիվ է, մասամբ կախված նրանից, թե ինչ էր «սպասվում»: Համաճարակը կարող է սահմանափակվել մեկ տարածքով (բռնկում), լինել ավելի տարածված (համաճարակ) կամ կրել գլոբալ բնույթ (պանդեմիա): Հիվանդությունները, որոնք բնորոշ են տվյալ տեղանքին և դրա բնակչության շրջանում արձանագրվում են հաստատուն, սակայն համեմատաբար բարձր մակարդակով, համարվում են «էնդեմիկ»: Պատմությանը հայտնի են համաճարակի բազմաթիվ օրինակներ, այսպես` ժանտախտի համաճարակը միջնադարյան Եվրոպայում, որը հայտնի էր որպես «Սև մահ», 1918-1919 թթ. գրիպի պանդեմիան և ՄԻԱՎ համաճարակը, որը գնալով ավելի հաճախ է նկարագրվում որպես պանդեմիա։

In epidemiology, an epidemic is a disease that appears as new cases in a given human population (e.g. everyone in a given geographic area; a university, or similar population unit; or everyone of a certain age or sex, such as the children or women of a region) during a given period, at a rate that greatly exceeds what is “expected” based on recent experience. Defining an epidemic is subjective, depending in part on what is “expected”. An epidemic may be restricted to one locale (an outbreak), more general (an epidemic) or global (a pandemic). Common diseases that occur at a constant but relatively high rate in the population are said to be “endemic”. Widely known examples of epidemics include the plague of mediaeval Europe known as the Black Death, the influenza pandemic of 1918–1919, and the current HIV epidemic which is increasingly described as a pandemic (made up of distinct types of epidemics in areas across the globe).

 

The systematic collection, analysis and dissemination of health data for the planning, implementation and evaluation of public health programmes.

Developed by UNAIDS, CRIS provides partners in the global response to HIV with a user-friendly system consisting of an indicator database, a
programmatic database, a research inventory database and other important information. The indicator database provides countries with a tool for reporting on national follow-up to the United Nations General Assembly Special Session on HIV/AIDS (June 2001) Declaration of Commitment on HIV/AIDS.

 

In the context of international human rights law, the principle of proportionality is relevant in circumstances in which interferences with a given human right is permitted. It requires striking a fair balance between the interests of the community as a whole (general well-being of the country) and the individual’s effective enjoyment of his or her right to food. In practice, this means that when a measure affecting a person or group’s free exercise of the right to food is necessary for the purpose of serving a compelling public interest, it must be balanced by accompanying measures preventing or minimizing interference with a people’s capacity to feed themselves through their own efforts and by their own means.

համայնքահեն նախագիծ 
communittee-based project 

համայնքամերձ արոտավայր 
winter pasture 

համայնքային զարգացում 
community development 

համայնքային կենտրոն 
community center 

Gives control of decisions and resources to community groups. These groups often work in partnership with demand-responsive support organizations and service providers including elected local governments, the private sector, NGOs, and central government agencies. CDD is a way to provide social and infrastructure services, to organize economic activity and resource management, to empower poor people, improving governance, and enhance security of the poorest.

համանախագահ 
co-chair 

Ընդհանուր ներում, «կանոնականացում» կամ «օրինականացում», որը կիրառվում է այն մարդկանց նկատմամբ, ովքեր կարող են այն երկրում բնակության մասին վկայող ապացույց ներկայացնել, որտեղ շնորհվում է համաներումը՝ չնայած այն փաստին, որ նման բնակությունն անօրինական է եղել։

A general pardon that is used in tandem with “legalization” and deals with people who can show residence in a country for which the amnesty is
granted, despite the fact that such residence was illegal.

Համաշխարհային առևտրի կենտրոն 
World Trade Center 

Համաշխարհային բանկ 
World Bank 

Համաշխարհային բանկի խումբ 
World Bank Group 

The first and second sessions of the Forum took place in Vienna, Austria, from 27 to 29 May 1991 and from 25 to 29 November 1996, respectively; the third in Braga, Portugal, from 2 to 6 August 1998; the fourth in Dakar, Senegal, from 6 to 10 August 2001.

The mandate for the World Youth Forum can be found in paragraph 125 of the World Programme of Action for Youth to the Year 2000 and Beyond, adopted by the General Assembly in 1995 on the tenth anniversary of International Youth Year.

Annual guide to the economic, social and environmental state of the world provided by the World Bank.
Year included in title of each year's report: 2005 World Development Report, and so forth.
World Development Report 2011: Conflict, Security and Development.
World Development Report 2012: Gender Equality and Development

Համաշխարհային ծովային համալսարան 
World Maritime University 

Համաշխարհային ներդրումային զեկույց 
World Investment Report 

Համաշխարհային վիճակագրության գրքույկ 
World Statistics Pocketbook 

World Economic Outlook is a survey conducted and published by the International Monetary Fund. It is published twice and partly updated 3 times a year. It portrays the world economy in the near and medium context (4 years). WEO forecasts include the macroeconomic indicators, such as GDP, inflation, current account and fiscal balance of more than 180 countries around the globe. It also deals with major economic policy issues.

Meeting of the Universal Postal Union (UNU) that was taking place once every four years in Geneva, Switzerland.

Replaces two IMF publications: the annual International Capital Markets Report (published since 1980) and the quarterly Emerging Market Financing (published since 2000). The report was created to provide a more frequent assessment of global financial markets and to address emerging market financing in a global context. The report focuses on current conditions in global financial markets, highlighting issues of financial imbalances and of a structural nature that could pose a risk to financial market stability and sustained market access by emerging market borrowers.

համապատասխանություն (կատարողականի չափանիշներին) 
compliance (with performance criteria) 

համապարփակ դիտարկում/ վերաքննություն 
inclusive review 

համապարփակ մանդատ, համապարփակ լիազորություններ 
comprehensive mandate 

A fixed amount of payment, which must be paid by a beneficiary for each service at time of service use.

Գնահատում, որին մասնակցում են տարբեր դրամաշնորհատու գործակալություններ և/կամ գործընկերներ: Ուշադրություն՝ կան «համատեղության» տարբեր աստիճաններ, կախված այն բանից, թե որքան խորն են գործընկերները համագործակցում գնահատման գործընթացում, տրամադրում իրենց գնահատման ռեսուրսները և համատեղում գնահատման զեկուցումը: Համատեղ գնահատումները կարող են օգնել հաղթահարել գնահատման որակը պայմանավորող հանգամանքների հետ կապված խնդիրները ծրագրերի ու ռազմավարությունների արդյունավետությունը գնահատելիս, նպաստել տարբեր գործընկերների կողմից տարվող ջանքերի փոխլրացմանը, օժանդակության ռեսուսրների համակարգմանը և այլն:

An evaluation in which different partners and/or donor agencies participate. There are various degrees of “jointness” depending on the extent to which individual partners cooperate in the evaluation process, merge their evaluation resources and combine their evaluation reporting. Joint evaluations can help overcome attribution problems in assessing the effectiveness of programmes and strategies, the complementarity of efforts supported by different partners, etc.

A reference document on the humanitarian strategy, programme and funding requirements in response to a major or complex emergency.

համատեղ նախագծում 
co-design 

համատեղ պատասխանատվություն 
burden-sharing 

համատեղ քարտուղարություն 
joint secretariat 

համատեքստ, իրավիճակ 
context 

One of the outcomes of the second phase of the World Summit on the Information Society (WSIS), which took place in Tunis, Tunisia, between 16 and 18 November 2005. Its main purpose is to discuss a wide range of issues related to Internet Governance, and, where appropriate, to make recommendations to the international community. The inaugural meeting of the Internet Governance Forum was held in Athens, Greece, from 30 October to 2 November 2006.

Meetings of the Internet Governance Forum, held in Athens, Greece, in 2006, in Rio de Janeiro, Brazil, in 2007, in Hyderabad, India, in 2008, in Sharm el-Sheikh, Egypt, in 2009, in Vilnius in 2010, in Nairobi in 2011 and in Baku in 2012.

համաֆինանսավորման համաձայնագիր 
cost-sharing agreement 

համաֆինանսավորում 
co-financing 

Term refers to any direct payment made by users of services to providers of those goods and services. Commonly used method on demand side.

If an organization has an advantage of some sort to carry out an activity in comparison to other organizations, this is called comparative advantage. UNDP, e.g., can have a comparative advantage over bilateral donors in cases where a neutral broker is called for, or where its global network brings.

համեմատական վերլուծություն, սանդղագրում 
benchmarking 

Կանանց և տղամարդկանց հավասար աշխատանքի դիմաց հավասար վարձատրության սկզբունքները, ներառյալ մասնագիտական պատրաստվածության համեմատելի մակարդակները։

The principles of equal pay to men and women for equal work, including the comparable levels of expertise.

A group of individuals who are not exposed to an operation, but who share characteristics similar to those of the target group.

The awareness of unity and a willingness to bear its consequences. Everybody is aware and accepts that the size of the personal return may not match the initial investment. Family and clan solidarity is based usually on moral obligation.

UNDP. Centered on human development concerns.
Background
The late twentieth and early twenty-first centuries were a period of accelerating economic and financial globalization for many people around the world, with direct implications and impacts for many of the poorest and most vulnerable. Events such as the Asian financial crisis, the recognition of the need for an enhanced Heavily Indebted Poor Countries Debt Initiative and the Multilateral Debt Relief Initiative (MDRI), the failed WTO Ministerial Meetings in Seattle and Cancun, and the "indefinite suspension" of the Doha Round in Geneva (July 2006) brought human development concerns into sharp focus. UNDP thus committed itself to "inclusive globalization".

Refers to economic growth in which all people have the opportunity to participate in generating growth and sharing its benefits. Inclusive growth also implies that incomes of the poorest grow faster than those of the rest, thus narrowing the income gap.

Ways to achieve inclusive growth are, for example, to facilitate the access of vulnerable populations to decent work opportunities, or to promote inclusive socio-economic and environmental policies and strategies.

Սկզբունք, որի համաձայն, ազգային դատարանները կարող են աշխարհի ցանկացած վայրում հանցագործություն կատարելու մեջ կասկածվող անձի նկատմամբ իրականացնել քննություն և դատական կարգով հետապնդում՝ անկախ մեղադրյալի կամ տուժողի քաղաքացիությունից կամ այն պետության հետ որևէ կապի բացակայությունից, որտեղ գտնվում է տվյալ դատարանը։ Համընդհանուր իրավազորությունը համարվում է բացարձակ սկզբունք։ Հռոմի միջազգային քրեական դատարանի կանոնադրության (1999 թ.) նախաբանով հիմնավորվում է համընդհանուր իրավազորության կիրառումը՝
«յուրաքանչյուր պետության պարտականությունն է իր քրեական իրավազորությունն իրականացնել միջազգային հանցագործությունների համար պատասխանատու անձանց նկատմամբ»։ Համընդհանուր իրավազորության իրականացման նպատակն է բարձրացնել միջազգային իրավունքի արդյունավետությունը՝ կանխելու որոշ իրավախախտումներ, այդ թվում, մասնավորապես, ցեղասպանության ծանր հանցագործությունները, մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունները, ռազմական հանցագործությունները, խոշտանգումը, արտադատական պատիժները և «անհետացումը»։ Միջազգային հանրության համոզմամբ՝ դրանք այնքան ծանր հանցագործություններ են, որ կարող են որակվել որպես ամբողջ մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ և, հետևաբար, բոլոր պետությունները պարտավոր են ա-պահովել արդարադատության իրականացումը դրանց համար պատասխանատու անձանց նկատմամբ։

Սովորաբար կիրառվում է «գործունեություն` ուղղված ՄԻԱՎ-ի կանխարգելման, բուժման, խնամքի և աջակցության համընդհանուր հասանելիության ապահովման» ձևակերպումը: Այս նախաձեռնությունն ամրագրված է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ 2006 թ. քաղաքական հռչակագրում: 
 

 

Commonly used is the phrase working towards achieving the goal of universal access (not capitalized) to HIV prevention, treatment, care and support. This initiative is outlined in the 2006 Political Declaration on HIV/AIDS. 
http://data.unaids.org/pub/Report/2006/20060615_HLM_PoliticalDeclaration_ARES60262_en.pdf

համընդհանուր նախազգուշական (պաշտպանողական) միջոցառումներ 
universal precautions 

Review, based on objective and reliable information, of the fulfilment by each State of its human rights obligations and commitments in a manner which ensures universality of coverage and equal treatment with respect to all States. The review is a cooperative mechanism, based on an interactive dialogue, with the full involvement of the country concerned and with consideration given to its capacity-building needs.

This universal periodic review mechanism is meant to complement and not duplicate the work of treaty bodies. The Council is responsible for developing the modalities and necessary time allocation for the universal periodic review mechanism within one year after the holding of its first session.

It has been hoped that under this system, for the first time, the human rights records of all United Nations Member States - regardless of their size, wealth or military or political importance - will be regularly examined through a common mechanism.

Իրավունքի սկզբունք, որն իմպերատիվ է այն իմաստով, որ ունի պարտադիր ուժ՝ անկախ առանձին կողմերի կամքից։ Ընդհանուր միջազգային իրավունքի համընդհանուր պարտադիր նորմը (jus cogens) այն նորմն է, որը պետությունների միջազգային հանրության կողմից ամբողջությամբ ընդունվում ու ճանաչվում է որպես այնպիսի նորմ, որից շեղումն անթույլատրելի է և որը կարող է փոփոխվել միայն նույն բնույթի՝ ընդհանուր միջազգային իրավունքի հաջորդ նորմով («Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին» Վիեննայի 1969 թ. կոնվենցիայի 53-րդ հոդված), օրինակ՝ խոշտանգումների արգելումը։

Rule of law which is peremptory in the sense that it is binding irrespective of the will of individual parties. A peremptory norm of general international law (jus cogens) is a norm accepted and recognized by the international community of States as a whole as a norm from which no derogation is permitted and which can be modified only by a subsequent norm of general international law having the same character (Art. 53, Vienna Convention on the Law of Treaties, 1969), for example the prohibition of torture.

Համընդհանուր տարրական կրթություն 
Universal primary education 

The universality of human rights means that human rights are the same for everyone, no matter who they are or where, or under what jurisdiction, they live.

ՀԱՄՄ / Հարավաֆրիկյան մաքսային միություն 
SACU / South African Customs Union 

հայեցակետ, կողմ, կտրվածք 
aspect 

Որոշակի հանգամանքներում սեփական դատողությամբ և խղճով գործելու՝ պետական պաշտոնյայի լիազորությունը կամ իրավունքը՝ հաճախ պաշտոնեական կամ ներկայացուցչական լիազորությունների շրջանակներում։

Հայիթիում ընտրությունների վերահսկողության ՄԱԿ-ի դիտորդական խումբ 
ONUVEN / United Nation Observer Group for the Verification of the Elections in Haiti 

Հայիթիում իրավիճակի կայունացման ՄԱԿ-ի առաքելություն 
United Nations Stabilization Mission in Haiti 

Հայիթիում միջազգային քաղաքացիական առաքելություն 
MICIVIH / International Civilian Mission in Haiti 

հայտնաբերելի 
detectable 

հայրենադարձ 
repatriate 

Փախստականի, ռազմագերու կամ պահվող քաղաքացիական բնակչության ներկայացուցիչների անձնական իրավունքը՝ վերադառնալու իր քաղաքացիության երկիր` միջազգային տարբեր փաստաթղթային գործիքներում ամրագրված հատուկ պայմանների համաձայն (Ժնևի 1949 թ. կոնվենցիաներ և 1977 թ. արձանագրություններ, 1907 թ. Հաագայի չորրորդ կոնվենցիային կից «Ցամաքային պատերազմի օրենքների ու սովորույթների պահպանման մասին» կանոնակարգեր, մարդու իրավունքների վերաբերյալ փաստաթղթային գործիքներ, ինչպես նաև միջազգային սովորութային իրավունք): Հայրենադարձության ընտրության հնարավորությունը տվյալ անձին շնորհվում է անձամբ, այլ ոչ թե նրան արգելանքի տակ պահելու իրավասություն ունեցող մարմնի միջոցով: Միջազգային բնույթի զինված ընդհարումների ժամանակ գործող իրավունքի համաձայն՝ հայրենադարձությունը նաև ենթադրում է արգելանքի տակ պահելու իրավասություն ունեցող մարմնի պարտավորությունը՝ ազատ արձակելու դրա իրա-վունքն ունեցող անձանց (զինվորներ և քաղաքացիական բնակչություն), ինչպես նաև ծագման երկրի կողմից պարտավորությունը՝ ընդունելու իր սեփական քաղաքացիներին ռազմական գործողությունների ավարտից հետո։ Նույնիսկ եթե պայմանագրային իրավունքն ընդհանուր նորմ չի պարունակում սույն կետի վերաբերյալ, ներկայումս պատրաստակամորեն ընդունում են այն հանգամանքը, որ շահագրգիռ կողմերն ուղղակիորեն տան իրենց համաձայնությունը ռազմագերիների և պահվող քաղաքացիական բնակչության հայրենադարձության համար։ «Հայրենադարձությունը»՝ որպես տերմին, տարածվում է նաև միջազգային ճգնաժամի ընթացքում դիվանագիտական ներկայացուցիչների և միջազգային հարթությունում գործող պաշտոնատար անձանց, ինչպես նաև արտաբնակների ու միգրանտների վրա։

The personal right of a refugee or a prisoner of war to return to his/her country of nationality under specific conditions laid down in various international instruments (Geneva Conventions, 1949 and Protocols, 1977, the Regulations Respecting the Laws and Customs of War on Land, Annexed to the Fourth Hague Convention, 1907, the human rights instruments as well as in customary international law). The option of repatriation is bestowed upon the individual personally and not upon the detaining power. Repatriation also entails the obligation of the detaining power to release eligible persons (soldiers and civilians) and the duty of the country of origin to receive its own nationals. Repatriation as a term also applies to diplomatic envoys and international officials in time of international crisis.

Հասարակություն, որը բնութագրվում է կնոջ նկատմամբ տղամարդու գերակայությամբ։ Իշխանական հաստատված հարաբերություններ, որոնք տղամարդուն կնոջ նկատմամբ իշխանություն են ընձեռում։

The established power relations that enable men to lord it over women.

Ընդհանուր իրավասության դատարան (բողոք ներկայացնելու միջոցով) քաղաքացիական հայց ներկայացնող կողմ։

A party who brings a civil suit (by filing a complaint) in a court of law.

Usually an intergovernmental body with a standing mandate and entitlement established by an organ of the United Nations within a specific sphere of competence. In the economic, social and related fields, commissions are established by and report to the Economic and Social Council; they are called functional commissions and include the following:

  • Statistical Commission (secretariat located at Headquarters)
  • Commission on Population and Development (Headquarters)
  • Commission for Social Development (Headquarters)
  • Commission on Human Rights (Geneva)
  • Commission on the Status of Women (Headquarters)
  • Commission on Narcotic Drugs (Vienna)
  • Commission on Crime Prevention and Criminal Justice (Vienna)
  • Commission on Sustainable Development (Headquarters)

These are not to be confused with the regional commissions, which are United Nations offices covering specific geographic areas, i.e. Economic Commission for Africa (ECA), Economic Commission for Latin America and the Caribbean (ECLAC), Economic Commission for Europe (ECE), Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP), and Economic and Social Commission for Western Asia (ESCWA).

հանձնառություն, պարտավորություն 
commitment 

Noun. Act of relinquishing property, authority, a person or persons, and so forth. Examples: The handover of occupied territory; the handover of power to civilian authorities; the handing over of prisoners.
Specifically, in the context of mine clearance, the process by which the beneficiary (usually the national mine action authority) accepts responsibility for the cleared area. The term "alienation" is sometimes used to describe a change of ownership of the land which accompanies the handover of a cleared area.

Launched in 1996 by the United Nations Human Settlements Programme for urban violence prevention and social cohesion. Initial focus was on Africa, later extended to Asia, Latin America and other regions.

Հանուն հաշտության և ժողովրդավարության միավորված լիբերիացիներ 
LURD / Liberians United for Reconciliation and Democracy 

հանրակրթական դպրոց 
mainstream school 

հանրային առողջապահության համակարգ 
PHS / Public Health System 

հանրային առողջապահություն 
PH / Public Health 

Public or social accountability is an approach towards building accountability that relies on civic engagement, i.e. in which it is ordinary citizens and/or civil society organizations who participate directly or indirectly in exacting accountability. Social Accountability mechanisms refer to a broad range of actions (beyond voting) that citizens, communities and civil society organizations can use to hold government officials and bureaucrats accountable. 

հանրային տեղեկատվություն 
public information 

հանրաքվե 
referendum 

Արարք, որը միջազգային իրավունքի նորմերով որակվում է որպես քրեորեն պատժելի իրավախախտում: Միջազգային հանցագործությունների համար որևէ կոնկրետ սահմանում գոյություն չունի, սակայն միջազգային իրավունքում, ընդհանուր առմամբ, ստորև նշվածները որակվում են որպես միջազգային հանցագործություններ. մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ, պատերազմական հանցագործություններ, ցեղասպանություն, ապարտեիդի հանցագործություն, ահաբեկչություն, ստրկություն և դաժան, անմարդկային ու արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի այլ ձևեր, թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառություն, ծովահենություն, մարդկանց թրաֆիքինգ կամ մաքսանենգ ճանապարհով մարդկանց տեղափոխում, պատանդ վերցնելը և այլն։ Յուրաքանչյուր պետություն պարտավոր է հետապնդել կամ էքստրադիցիայի ենթարկել այն անձանց, ովքեր պատասխանատվություն են կրում այդ հանցագործությունների կատարման համար. միջազգային հարթությունում անհատական պատասխանատվություն է նաև սահմանվում նման հանցագործությունների համար (Միջազգային քրեական դատարան, նախկին Հարավսլավիայի և Ռուանդայի հարցերով միջազգային քրեական տրիբունալներ)։

Under international law, crimes against peace, war crimes, crimes against humanity, piracy, genocide, apartheid and terrorism are considered as international crimes. Every State has a duty to prosecute or extradite individuals responsible for the commission of those crimes; individual responsibility for those crimes is also enforceable at the international level (International Criminal Tribunals for Former Yugoslavia and Rwanda, International Criminal Court).

Հանցագործությունից տուժած և հանցագործության վկա երեխաների գործերով արդարադատության ուղենիշներ 
Guidelines on Justice in Matters involving Child Victims and Witnesses of Crime 

Հանցավորության կանխարգելման և քրեական արդարադատության հարցերի հանձնաժողով 
Commission on Crime Prevention and Criminal Justice 

հանցավորության կանխարգելում 
crime prevention 

Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիայի կամընտիր արձանագրություն 
Optional Protocol to the Convention on the Rights of Persons with Disabilities 

հաշմանդամություն ունեցող անձինք 
persons with disabilities 

հաշմանդամություն, անկարողություն 
disability 

Պարտավորություն՝ ապացուցելու, որ աշխատանքը կատարվել է համաձայնեցված կանոնների և չափանիշների համաձայն: Պարտավորություն՝ ազնվորեն և ճշգրտորեն զեկուցելու կատարողականի արդյունքների մասին համաձայն լիազորված դերերի և/կամ ծրագրերի: Սա կարող է պահանջել մանրամասն, անգամ իրավաբանորեն ընդունելի ապացույց, որ աշխատանքը համապատասխանում է պայմանագրի պահանջներին: Զարգացման ոլորտում հաշվետվողականությունը կարող է վերաբերել գործընկերների պարտականությանը՝ գործելու ըստ հստակ սահմանված պատասխանատվությունների, դերերի և կատարողականի ակնկալիքների՝ հաճախ ռեսուրսների խելամիտ կիրառման պահանջով: Գնահատողների համար դա ենթադրում է ճշգրիտ, ազնիվ և հավաստի մշտադիտարկման զեկույցներ և կատարողականի գնահատումներ տրամադրելու պատասխանատվություն:

Obligation to demonstrate that work has been conducted in compliance with agreed rules and standards or to report fairly and accurately on performance results vis a vis mandated roles and/or plans. This may require a careful, even legally defensible, demonstration that the work is consistent with the contract terms. Accountability in development may refer to the obligations of partners to act according to clearly defined responsibilities, roles and performance expectations, often with respect to the prudent use of resources. For evaluators, it connotes the responsibility to provide accurate, fair and credible monitoring reports and performance assessments.

հաշտարար 
conciliator 

An element of conflict resolution and peacebuilding involving the promotion of confidence building and co-existence. The process of achieving reconciliation generally involves five interwoven and related strands: (i) developing a shared vision of an interdependent and fair society; (ii) acknowledging and dealing with the past; (iii) building positive relationships; (iv) significant cultural and attitudinal change; and (v) substantial social, economic and political change. It can be a challenging and long-term process for communities deeply divided along political or ethnic lines. While reconciliation must grow between and within communities, it can benefit from international support, especially when people and/or political leaders are unable or unwilling to initiate it.

ՀԱՊԱ / Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիա 
ASEAN / Association of South-East Asian Nations 

ՀԱՊԿ / Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն 
CSTO / Collective Security Treaty Organization 

հաջորդող միջոցառումներ, հետեւող գործողություններ 
follow-up 

Հասարակական կազմակերպությունների հարցերով կոմիտե 
Committee on Non-governmental Organizations 

The United Nations location, i.e. Headquarters (New York), Geneva, Vienna or Nairobi, where a body is expected to hold its sessions. It is based on the location of the organizational unit that provides substantive services to the body concerned. See also Headquarters principle.

Հավասարության ժամանակակից հայեցակարգի համաձայն՝ կանանց և տղամարդկանց հավասար արդյունքների հասնելու համար անհրաժեշտ է նրանց հանդեպ ցուցաբերել տարբեր մոտեցում: Դա բացատրվում է նրանով, որ սեռերի կյանքի պայմանները խիստ տարբեր են, և կանանց նկատմամբ խտրականությունը բացառելու համար անհրաժեշտ են հատուկ միջոցներ:

According to modern concept on equality to get equal outcomes for women and men differentiated approaches are needed. This is explained by the fact that the situation of man and women is very different and special means are needed to exclude discrimination.

Peer education is the teaching or sharing of health information, values and behavior in educating others who may share similar social backgrounds or life experiences.

Principle by which all persons or things under consideration are treated in the same way.

Լիբերալ-ռեֆորմիստական ֆեմինիզմի սկզբունքը, որը ձևավորվել է 1794 թ. Մերի Վոլշտոնկրաֆտի և Օլիմպիա դե Գուշի կողմից։ Սեռերի միջև իրական հավասարություն երբեք գոյություն չի ունեցել որևէ տեղ։ Իրավական իրավունքների ձեռքբերումն անցել է մի քանի փուլերով։ Առաջինը հօգուտ կանանց իրավունքի շարժումն էր։ Նույնիսկ հիմա կան երկրներ, որտեղ դեռևս գոյություն չունի իրավական հավասարություն սեռերի միջև։ «Հավասարություն սեռերի միջև» կարգախոսը հատուկ էր ֆեմինիզմի առաջին փուլին (նախքան 1920-ական թվականները)։

The principle of liberal-reformist feminism that was formulated back in 1794 by Mary Walstoncraft and Olympia de Gouche. The actual equality between sexes has never been in existence anywhere.The acquisition of legal rights went through several stages. The first was the movement advocating suffrage for women. Even now there are countries where legal equality between sexes does not exist yet. The slogan of "equality between sexes" was specific for the first stage of feminism (before 1920s). 

Պետություն, որն ուղարկում է դիվանագիտական ներկայացուցիչ։

հավատարմագրում 
accreditation 

Business phrase used to refer, inter alia, to "non-core" services in the telecommunications and other service industries. These additional services may be provided only if additional fees are paid. "Non-core" here refers to all services beyond standard voice calls and fax transmissions.

Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change. Mostly developing countries.

Background
Certain groups of developing countries are recognized by the Convention as being especially vulnerable to the adverse impacts of climate change, including countries with low-lying coastal areas and those prone todesertification and drought. Others (such as countries that rely heavily on income from fossil fuel production and commerce) feel more vulnerable to the potential economic impacts of climate change response measures. The Convention emphasizes activities that promise to answer the special needs and concerns of these vulnerable countries, such as investment, insurance and technology transfer.

հատկացում, բաշխում 
allocation 

ՀԱՏՀԱ / Հարավասիական տարածաշրջանային համագործակցության ասոցիացիա 
SAARC / South Asian Association for Regional Cooperation 

հատուկ (լրացուցիչ) ֆինանսավորում 
additional funding 

А number of secretariat officials, government representatives, experts or others established for a specific purpose and a limited time to investigate a single topic; the mandate for an ad hoc group requires renewal.

Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR). Formerly Special Procedures Branch.

Please note that this division and the Human Rights Council and Treaties Division, were to be replaced effective 1 January 2010 with two new divisions, the Human Rights Council and Special Procedures Division and the Human Rights Treaties Division.

Taxes used for effectively reducing the demand for harmful substances such as tobacco and alcohol by raising the price closer to its true social cost. These taxes may create a conflict of interest in a way that lowered demand and consumption can affect sources of revenue. 

Ափամերձ պետության տարածքային ջրերին հարող ծովային տարածք։ Իր հարակից գոտում ափամերձ պետությունը կարող է իրականացնել անհրաժեշտ հսկողություն՝ ա) իր տարածքում կամ տարածքային ջրերում մաքսային, ֆիսկալ, իմիգրացիոն [ներգաղթային] կամ սանիտարական օրենքների ու կանոնակարգերի խախտումները կանխելու, և բ) իր տարածքում կամ տարածքային ջրերում վերը նշված օրենքների ու կանոնակարգերի խախտումների համար պատժելու նպատակով: («Ծովային իրավունքի մասին» ՄԱԿ-ի 1982 թ. կոնվենցիայի 33-րդ հոդված)

The exchange of best practices between developing countries and emerging economies. Considered a complement to North-South cooperation.
This term replaced technical cooperation among developing countries.

Հարավային Աֆրիկայում ՄԱԿ-ի դիտորդական առաքելություն 
UNOMSA / The United Nations Observer Mission in South Africa 

Հարավային խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի առևտրային և տնտեսական համագործակցության համաձայնագիր 
SPARTECA / South Pacific Regional Trade and Economic Cooperation Agreement 

Հարավային Սուդանի հանրաքվեի հանձնաժողով 
SSRC / Southern Sudan Referendum Commission 

Հարավարևելյան Ասիաի միջուկազերծ գոտու մասին պայմանագիր (Բանգկոկի պայմանագիր) 
Southeast Asia Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty (treaty of Bangkok) 

On 10 June 1999, at the European Union's initiative, the Pact was adopted in Cologne, Germany. In the founding document, more than 40 partner countries and organizations undertook to strengthen the countries of South-Eastern Europe "in their efforts to foster peace, democracy, respect for human rights and economic prosperity in order to achieve stability in the whole region". At a summit meeting in Sarajevo, Bosnia and Herzegovina, on 30 July 1999, the Pact was once again solemnly sealed.

Superseded in 2008 by the Regional Cooperation Council.
 

Հարավխաղաղօվկիանոսյան միջուկազերծ գոտու մասին պայմանագիր (Ռարոտոնգայի պայմանագիր) 
South Pacific Nuclear Free Zone Treaty (Treaty of Rarotonga) 

հարացույց (պարադիգմա) 
paradigm 

Պայմանավորվածության հիման վրա ամուսնություն՝ անձի կամքին հակառակ։ Հաճախ ընտանիքին վճարվում է գլխագին, իսկ մերժման դեպքում՝ հետևանքները հաճախ լինում են դաժան և (կամ) վիրավորական։

Work or service which is exacted from a person under the menace of a penalty and for which the said person has not offered himself voluntarily. Excluded from this definition is compulsory military service, normal civil obligations, penalties imposed by a court, action taken in an emergency and minor communal services.

http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/AbolitionOfForcedLabourConvention.aspx

Հարկադիր աշխատանքի վերացման մասին կոնվենցիա 
Convention Concerning the Abolition of Forced Labour 

Տե՛ս ոչ կամավոր հայրենադարձություն

See involuntary repatriation

Միգրացիոն բնույթի տեղաշարժ, որում առկա է հարկադրանքի տարր՝ ներառյալ կյանքի ու գոյատևման միջոցների նկատմամբ սպառնալիքները՝ անկախ այն հանգամանքից, թե դրանք ունեն բնական կամ մարդածին պատճառներ (օրինակ՝ փախստականների ու ներքին տեղահանման ենթարկված անձանց տեղաշարժեր, ինչպես նաև բնական կամ շրջակա միջավայրի աղետների, քիմիական կամ միջուկային աղետների, սովի կամ զարգացման նախագծերի հետևանքով տեղահանված մարդիկ)։

General term used to describe a migratory movement in which an element of coercion exists, including threats to life and livelihood, whether arising from natural or man-made causes (e.g. movements of refugees and internally displaced persons as well as people displaced by natural or environmental disasters, chemical or nuclear disasters, famine, or development projects).

Պետության իրավազորության սահմաններում անհատների կամ խմբերի ոչ կամավոր տեղափոխումն իրենց սովորական բնակության վայրից՝ որպես պետական քաղաքականության մաս։

Involuntary transfer of individuals or groups within the jurisdiction of a State away from their normal residence as part of a government policy.

Անհատի ստիպողական վերադարձը ծագման, տարանցման կամ երրորդ երկիր՝ վարչական կամ դատական ակտի հիման վրա։

The compulsory return of an individual to the country of origin, transit or third country, on the basis of an administrative or judicial act.

Զինված ընդհարումների ժամանակ գործող իրավունքում խաղաղ քաղաքացիական բնակչության անհատական կամ կոլեկտիվ տեղահանումը օկուպացված տարածքի ներսում։ «Պատերազմի ժամանակ քաղաքացիական բնակչության պաշտպանության մասին» Ժնևի կոնվենցիայի (1949 թ.) 49-րդ հոդվածի, Ժնևի կոնվենցիաներին կից 1949 թ. օգոստոսի 12-ի արձանագրության 85-րդ հոդվածի և «Միջազգային զինված ընդհարումներից տուժածների պաշտպանության մասին» 1977 թ. կոնվենցիայի առումով՝ հարկադիր տեղահանումը ենթադրում է պատերազմական հանցագործություն, եթե դա արդարացված չէ պարտադիր ռազմական անհրաժեշտությամբ։ Ավելի ընդհանուր իմաստով՝ հարկադիր տեղահանումը կամ պարզապես տեղահանումը անձանց ոչ կամավոր, անհատական կամ կոլեկտիվ տեղաշարժն է իրենց երկրից կամ համայնքից՝ հատկապես զինված ընդհարման, քաղաքացիական անկարգությունների կամ բնական կամ մարդածին աղետների հետևանքով։

Ցանկացած աշխատանք կամ ծառայություն, որը ցանկացած անձ կատարում է պատժի սպառնալիքի ներքո, և որը կատարելու համար տվյալ անձը կամավոր ցանկություն չի հայտնել («Հարկադիր աշխատանքի վերաբերյալ» ԱՄԿ-ի 1930 թ. թիվ 29 կոնվենցիայի 2(1) հոդված)։

All work or service which is exacted from any person under the menace of any penalty and for which the said person has not offered himself/herself voluntarily (Art. 2(1), ILO Convention No.29 on Forced Labour, 1930).

Պարտադրում՝ ֆիզիկական ուժ գործադրելով կամ դա գործադրելու սպառնալիքով՝ անկախ դրա՝ իրավաչափ լինելու կամ չլինելու հանգամանքից։ Հարկադրանքն իր բնույթով կարող է լինել տնտեսական, եթե որևէ մեկն օգտագործում է կոնկրետ ռեսուրսի նկատմամբ ունեցած իր հսկողությունը՝ մյուսի վարքագծի վրա ազդեցություն ունենալու համար։

Compulsion by physical force or threat of physical force.

հարկադրանքի միջոց 
enforcement measure 

հարմարեցում, համապատասխանեցում 
adaptation 

հարմարեցված (հատուկ) լուծում 
tailor-made solution 

հարմարունակ 
adaptive 

հարմարվողականություն, հարմարունակություն 
adaptability 

հարստության համապարփակ համաթիվ 
Inclusive Wealth Index 

Անձին հարցեր տալու կամ նրա հետ զրուցելու գործընթաց, որն իրականացվում է անձի մասին տեղեկություններ ստանալու կամ անձնական որակները որոշելու համար։ Փախստականի կամ իմիգրացիոն [ներգաղթային] այլ կարգավիճակի համար ներկայացված դիմումի վերաբերյալ որոշում կայացնելու համար հարցազրույցի անցկացումը ընդհանուր բնույթ կրող քայլ է:

The process of questioning or talking with a person in order to obtain information or determine the personal qualities of the person. An interview is a
common step in the adjudication of an application for refugee or other immigration status.

A class of diseases that include dengue, Crimean-Congo haemorrhagic fever, Lassa fever and Ebola haemorrhagic fever (EHF).

հեմոֆիլուս ինֆլուենզա Բ տիպի 
Hib / Heamophilus Influenza type B 

Չափանիշ, ըստ որի կարելի է գնահատել կատարողականը կամ նվաճումները: Ենթադրում է ոչ վաղ անցյալում այլ՝ նմանատիպ կազմակերպությունների կողմից իրագործված կատարողականի հետ համեմատություն կամ նմանատիպ պայմաններում հնարավոր նվաճումների մասին ենթադրություն: 

Reference point or standard against which performance or achievements can be assessed. A benchmark refers to the performance that has been achieved in the recent past by other comparable organizations, or what can be reasonably inferred to have been achieved in the circumstances.

հեռագնա արոտավայր 
summer pasture 

Հեռահաղորդակցության և տեղեկատվական հասարակության համաշխարհային օր 
World Telecommunication and Information Society Day 

Remote sensing refers to the process of recording information from sensors mounted either on aircraft or on satellites. The technique is applicable to natural hazards management because nearly all geologic, hydrologic, and atmospheric phenomena are recurring events or processes that leave evidence of their previous occurrence. The benefits of the technique are that revealing the location of previous occurrences and/or distinguishing the conditions under which they are likely to occur makes it possible to identify areas of potential exposure to natural hazards. It additionally provides comprehensive displays of disaster information to assess vulnerability, enhance mapping, and monitor. The limitations of the technique include the requirement for expert science writers and graphics designers to translate and package the resulting information into images and explanations that can be easily understood by a wide variety of users; and while space technology has advanced rapidly in recent years, a number of countries still lack the human, technical and financial resources required to conduct even the most basic space-related activities.

Վերադառնալու պարտավորության կատարման ապահովում. ֆիզիկական տեղափոխում երկրի սահմաններից դուրս։

See deportation

Խնդրանք՝ ավելի վաղ ներկայացված դիմումը չեղյալ համարելու կամ վերադարձնելու մասին, կամ համապատասխան պաշտոնյաներին ուղղված ցուցում այն մասին, որ դիմումը ներկայացրած անձն այլևս չի ցանկանում ստանալ հայցված կարգավիճակը կամ արտոնությունը։

Request that an application previously filed be cancelled or returned, or indication to relevant officials that the person who filed it no longer seeks the benefit or status requested.

Հետ-2015 զարգացման օրակարգի մշակման հարցով ականավոր անձանց բարձր մակարդակի հանձնախումբ 
High Level Panel of Eminent Persons on the Post-2015 Development agenda 

A data collection method that involves a planned effort to collect required data from a sample of the relevant population. The relevant population consists of people affected by the operation (or, in the case of a control or comparison group, of people with similar characteristics).

ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ հետազոտությունն առանցքային նշանակություն ունի կանխարգելման և բուժման համար: ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ հետազոտության անցկացման հիմնական սկզբունքները երեքն են: Այդ հետազոտությունը պետք է լինի գաղտնի, ուղեկցվի խորհրդատվությամբ, իրականացվի միայն տեղեկացված համաձայնությամբ, այսինքն` լինի գիտակցված և կամավոր: 

HIV testing is pivotal to both prevention and treatment programmes. The “3Cs” continue to be underpinning principles for the conduct of all HIV testing of individuals. Testing must be: confidential; accompanied by counselling; only be conducted with informed consent, meaning that it is both informed and voluntary.

Համարժեք է «կամավոր խորհրդատվություն և հետազոտություն» (ԿԽՀ) արտահայտությանը: ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ հետազոտությունը պետք է լինի գաղտնի, ուղեկցվի խորհրդատվությամբ և անցկացվի միմիայն այցելուի տեղեկացված համաձայնությամբ:

Alternative term for voluntary counselling and testing (VCT). All HIV testing must be carried out under conditions of the “three Cs”: i.e. that it be confidential, accompanied by counselling and conducted only with informed consent.

Որոշակի իրավիճակներում, երբ անհատը դիմում է բժշկական օգնության, նրան կարող է առաջարկվել ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ հետազոտություն: Դա կարող է լինել ախտորոշման նպատակով, երբ, օրինակ, հիվանդն ունի այնպիսի ախտանշաններ, որոնք կարող են պայմանավորված լինել ՄԻԱՎ-ով, կամ ունի վարակին առնչվող որևէ հիվանդություն, օրինակ` տուբերկուլոզ: ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ հետազոտություն կարող է առաջարկվել նաև ախտանշաններ չունեցող մարդուն` համաձայն սահմանված կարգի: Օրինակ` ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ հետազոտություն կարող է առաջարկվել հղիներին և ՍՃՓՎ ունեցող հիվանդներին` որպես նրանց կլինիկական գնահատման մաս: ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ հետազոտություն կարող է առաջարկվել բոլոր հիվանդներին այն տարածաշրջաններում, որտեղ բարձր է ՄԻԱՎ-ի տարածվածությունը: Անկախ հետազոտության պատճառից և դրա առաջարկի վայրից, ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ բոլոր հետազոտությունները պետք է մշտապես կատարվեն հետևյալ երեք պայմանների պահպանմամբ` գաղտնիություն, տեղեկացված համաձայնություն և խորհրդատվություն։

Under certain circumstances, when an individual is seeking medical care, HIV testing may be offered. It may be diagnostic - as when a patient presents with symptoms that may be attributable to HIV or has an illness associated with HIV such as tuberculosis - or it may be a routine offer to anasymptomatic person. For example, HIV testing may be offered as part of the clinical evaluation of patients with sexually transmitted infections and pregnant women. HIV testing may be offered to all patients where HIV is prevalent. Regardless of the type of testing and the location of the offer, all HIV testing should always be carried out under conditions respecting the three Cs-confidentiality, informed consent and counselling. Testing without counselling has little impact on behaviour and is a significant lost opportunity for assisting people to avoid acquiring or transmitting infection.

Creative, systematic activity intended to increase the stock of knowledge and the use of this knowledge to devise new applications.

հետաղետային իրավիճակ 
post-disaster situation 

հետաղետային վերակառուցում 
post-disaster reconstruction 

Փախստականների համատեքստում՝ կյանքին կամ ազատությանը սպառնացող վտանգ՝ ռասայի, կրոնի, քաղաքացիության, քաղաքական հայացքի կամ կոնկրետ սոցիալական խմբի պատկանելության հիմքով։ Հետապնդումը ենթադրում է մարդու իրավունքների չարաշահումներ կամ այլ լուրջ վնաս, որը հաճախ, սակայն ոչ միշտ իրականացվում է համակարգված կամ պարբերական եղանակով։ Խտրականությունը ոչ միշտ է որակվում որպես հետապնդում, թեև այն կարող է առկա լինել, եթե բացասաբար է անդրադառնում տվյալ անձի հիմնարար իրավունքների վրա, կամ եթե մի քանի խտրական միջոցների հետևանքով կուտակային ձևով լուրջ վնաս է հասցվում։

In refugee context, a threat to life or freedom on account of race, religion, nationality, political opinion or membership of a particular social group.

հետապնդում կրոնական պատճառներով 
religious persecution 

հետաքննող հանձնաժողով 
commission of inquiry 

There are several such teams:

(1) Office of the Prosecutor, International Criminal Tribunal for Rwanda
(2) There are 10 such teams in the Investigation Division, Office of the Prosecutor, ICTY.

Միջազգային համաձայնագիր, որով փոխադարձության հիմունքներով վկայակոչվում են այն գործընթացները, որոնց միջոցով մեկ պետության կողմից անօրինական կարգավիճակում գտնվող քաղաքացի չհանդիսացող անձինք վերադարձվում են իրենց հայրենիք կամ այն պետություն, որով նրանք տարանցել են։

Agreement which addresses procedures for one State to return aliens in an irregular situation to their home State or a State through which they passed en route to the State which seeks to return them.

Գործողություն, որով պետությունն ընդունում է անձի (իր քաղաքացու, երրորդ երկրի քաղաքացու կամ քաղաքացիություն չունեցող անձի) կրկին մուտքը:

Act by a State accepting the re-entry of an individual (own national, third-country national or stateless person), who has been found illegally entering or being present in another State.

հետընթացի կանխարգելում 
non-retrogression 

The evaluation of an operation after it has been completed. It may be undertaken directly after or long after completion. The intention is to understand the factors of success or failure, to assess the sustainability of results and impacts, and to draw conclusions that may inform other operations.

Հիդրոլոգիայի և ջրային ռեսուրսների ծրագիր 
Hydrology and Water Resources Programme 

հիմնադիր փաստաթուղթ 
constituting instrument 

Այն վայրը, որտեղ անձը ներկա է ֆիզիկապես և որը նա համարում է իր տունը, այսինքն՝ մարդու իրական, հաստատուն, գլխավոր և մշտական տունը, ուր անձը մտադիր է վերադառնալ և մնալ, նույնիսկ եթե ներկայումս բնակվում է այլ վայրում։

The place at which a person is physically present and that the person regards as home; a person’s true, fixed, principal, and permanent home, to which that person intends to return and remain even though currently residing elsewhere.

Հիմնական գիտությունների միջազգային ծրագիր 
IBSP / International Basic Sciences Programme 

հիմնական գործառույթներ 
core functions 

հիմնական միջոցներ 
core resources 

հիմնական սննդամթերք 
staple food 

հիմնական սոցիալական ծառայություններ 
basic social services 

UNDP’s relationship with the Governments of programme countries is legally established and governed by the Standard Basic Assistance Agreement or predecessor agreement applicable to UNDP (SBAA). The applicable SBAA is available on UNDP Country Office websites. 

«Փախստականների կարգավիճակի մասին» 1951 թ. կոնվենցիայում նշված փախստականի սահմանման առանցքային բաղադրիչն է։ Երկյուղի հիմնավորվածությունը բաղկացած է թե՛ սուբյեկտիվ (հետապնդվելու երկյուղ), և թե՛ օբյեկտիվ (երկյուղը պետք է ունենա օբյեկտիվորեն արդարացված հիմք) բաղադրիչներից։ 1951 թ. կոնվենցիայի համաձայն՝ հետապնդման պատճառ կարող է լինել նշված հինգ հիմքերից որևէ մեկը՝ ռասան, կրոնը, քաղաքացիությունը, որոշակի սոցիալական խմբի կամ քաղաքական հայացքների հարելը։

հիմնարար ազատություն 
fundamental freedom 

The probability (expressed as a rate per 1000 live births) of a child born in a specified year dying before reaching the age of five if subject to current age-specific mortality rates.

The most frequently occurring causes of morbidity (usually 10) for which the greatest number of cases have been reported during a given year. Morbidity can be described in terms of the incidence and/or prevalence of certain diseases. The morbidity rate is usually expressed as the number of cases of disease per 100 000 population for a given year.
(1) persons who were ill;
(2) the illnesses (periods or spells of illness) that those persons experienced; and
(3) the duration (days, weeks, etc.) of those illnesses.

Տվյալ ժամանակահատվածում որևէ հիվանդությամբ ախտորոշված մարդկանց տոկոսային հարաբերությունը, օրինակ` «տարեկան 5%»: Սովորաբար խոսքը բոլոր տարիքի մարդկանց կամ երեխաների մասին է, որոնք վարակվել են անցած տարվա ընթացքում։ Ի տարբերություն, «տարածվածությունը» վերաբերում է տվյալ կոնկրետ պահին վարակվածների քանակին։ Որոշ հետազոտություններում կիրառվում է «հիվանդացության գործակից» արտահայտությունը՝ ցույց տալու հարյուր մարդու հաշվով հիվանդացությունը դիտարկման տարում։

HIV incidence (sometimes referred to as cumulative incidence) is the number of new cases arising in a given period in a specified population. UNAIDS normally refers to the number of people (of all ages) or children (0–14 years) who have become infected during the past year. In contrast HIV prevalence refers to the number of infections at a particular point in time (like a camera snapshot). In specific observational studies and prevention trials, the term incidence rate is used to describe incidence per hundred person years of observation.

Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման եվրոպական կենտրոն 
ECDC / European Center for Disease Control and Prevention 

Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոն 
CDC / Center for Disease Control and Prevention 

Established in 1952 originally by Denmark, Iceland, Norway and Sweden. A forum for inter-parliamentary cooperation. The Council has 87 members, representing the five Nordic countries - Demark, Finland, Iceland, Norway and Sweden, as well as three autonomous territories. Not to be confused with the Nordic Council of Ministers, which is a separate body.

An organized entity that is functionally independent of, and does not represent, a government or State. It is normally applied to organizations devoted to humanitarian and human rights causes, a number of which have official consultative status at the United Nations.

Treatment (by antiviral agents) given immediately to people (such as care providers or laboratory technicians) who suspect they have just been exposed to dangerous infectious agents such as HIV, smallpox, tularemia.

Initiative launched by NATO in 1994, offering transitional association status to former members of the Warsaw Treaty Organization and non-aligned nations and giving them the opportunity to cooperate with NATO in peacekeeping, search and rescue, humanitarian and other agreed-to operations.

հղիության հետ կապված մահվան դեպքեր 
pregnancy-related deaths 

Ստանդարտ դիագնոստիկ գործիք է համաճարակաբանության, առողջապահության կառավարման համար և կլինիկական նպատակներով։ Այն իր մեջ ներառում է բնակչության առողջության ընդհանուր վիճակի վերլուծությունը։ Դասակարգման օբյեկտները հիվանդությունների տեսակները, որոնց ողջ բազմությունը բաժանվում է դասերի, խմբերի և ենթախմբերի։

The International Classification of Diseases is the standard diagnostic tool for epidemiology, health management and clinical purposes. This includes the analysis of the general health situation of population groups. It is used to monitor the incidence and prevalence of diseases and other health problems.

ՀՄԿ / Համաշխարհային մաքսային կազմակերպություն 
WCO / World Customs Organization 

ՀՄՄ / Հեռահաղորդակցության միջազգային միություն 
ITU / International Telecommunication Union 

Միգրանտ աշխատող, ում նկատմամբ՝ որևէ հյուրընկալող երկրի կողմից ընդունվելու համար սովորաբար կիրառվում է արտոնյալ ռեժիմ՝ հաշվի առնելով նրա հմտությունները կամ ձեռք բերած մասնագիտական փորձը (ուստի և համապատասխան երկրում գտնվելու տևողության, աշխատանքի փոփոխման և ընտանիքի վերամիավորման առնչությամբ նրա նկատմամբ կիրառվում են ավելի քիչ սահմանափակումներ):

Migrant worker who, because of his/her skills, is usually granted preferential treatment regarding admission to a host country (and is therefore subject to fewer restrictions regarding length of stay, change of employment and family reunification).

Հյուման ռայթս ուոթչ իրավապաշտպան կազմակերպություն 
HRW / Human Rights Watch 

Ծառայություններ, որոնք օժանդակում են պետություններին և միգրանտներին վիզայի համար ներկայացվող դիմումների հետ կապված ընթացակարգերի դյուրացման հարցում՝ նախքան դիմումը ներկայացնելը։ Դրանք կարող են ներառել՝ օժանդակություն՝ վիզայի համար ներկայացվող դիմումների ձևերը լրացնելու հարցում, օժանդակություն՝ վիզայի համար ներկայացվող դիմումը հիմնավորող փաստաթղթերը հավաքելու հարցում, իրավական, կրթական և աշխատանքի հետ կապված փաստաթղթերի ստուգում, փաստաթղթերի թարգմանություն։

Services that assist governments and migrants in facilitating visa applications prior to the submission of the application. They may include: assistance in completing and filling visa application forms; assistance in compiling supporting documentation for the visa application; verification of legal, educational and employment related papers; translation of documents.

Ներառում է ուղարկող պետության և իր՝ ընդունող պետությունում գտնվող քաղաքացիների շահերի պաշտպանությունը, ուղարկող և ընդունող պետությունների միջև առևտրային, տնտեսական, մշակութային ու գիտական կապերի զարգացումը։ (Տե՛ս «Հյուպատոսական հարաբերությունների մասին» Վիեննայի 1963 թ. կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածը)։

Consist of the protection of the interests of the sending State and of its nationals in the receiving State; furthering the development of commercial, economic, cultural and scientific relations between the sending State and the receiving State (Art. 5, Vienna Convention on Consular Relations, 1963).

Այդ պետության քաղաքացու հիմնական տվյալների (ինքնության, ընտանեկան դրության, բնակության վայրի և այլնի) վերաբերյալ գրառում հյուպատոսական գրանցամատյանում։ Հյուպատոսական գրանցման նպատակն է դյուրացնել հյուպատոսական առաքելության իրականացումը, հատկապես՝ հյուպատոսական պաշտպանության տրամադրումը։

Վիզաների և բնակության հետ կապված հարցերով տվյալ պետությունը արտերկրում ներկայացնող պետական պաշտոնատար անձինք։ «Հյուպատոսական հարաբերությունների մասին» Վիեննայի 1963 թ. կոնվենցիայի 1(դ) հոդվածով սահմանվում է, որ հյուպատոսական պաշտոնատար անձ նշանակում է «ցանկացած անձ՝ ներառյալ հյուպատոսական հիմնարկի ղեկավարը, որին հանձնարարված է այդ պաշտոնում հյուպատոսական գործառույթների կատարումը»։

Government officials representing the State abroad in visa and residency issues. Art. 1(d), Vienna Convention on Consular Relations, 1963 provides that a consular officer is “any person, including the head of a consular post, entrusted in that capacity with the exercise of consular functions”.

Հյուպատոսական գործառույթներ, որոնց նպատակն է արտերկրում քաղաքացիներին օգնություն ցույց տալը, այդ թվում՝ տեղական դատարաններում նրանց իրավունքների և շահերի պաշտպանության հարցում աջակցելը։ Մասնավորապես, ձերբակալված կամ բանտ ուղարկված, կամ մինչև դատական քննություն իրականացնելը արգելանքի տակ գտնվող, կամ այլ կերպ ազատությունից զրկված միգրանտների պաշտպանությունը. նման միգրանտները պետք է անհապաղ տեղեկացվեն հյուպատոսական մարմինների հետ հաղորդակցվելու իրենց իրավունքի մասին։

Consular functions aiming at helping nationals abroad, assisting in the protection of their rights and interests before local courts. In particular, protection extended to migrants arrested or committed to prison or custody pending trial or detained in any other manner; such migrants must be informed without delay of the right to communicate with consular authorities.

Council established in 1991 to serve as a forum for dialogue and consultation on political and security-related issues between NATO States of the North Atlantic Council (NAC) and Central and Eastern European States. It was replaced in 1997 by the Euro-Atlantic Partnership Council (EAPC).

Տե՛ս նպատակակետ երկիր, ընդունող երկիր, աշխատանք տրամադրող պետություն

See receiving country

Համախառն ներքին արդյունքը մեկ տարվա (կամ այլ ժամանակահատվածի) կտրվածքով երկրի ամբողջ պատրաստի արտադրանքի և ծառայությունների շուկայական արժեքն է։ Մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն հաճախ դիտարկվում է որպես երկրում կենսամակարդակի ցուցանիշ։

Gross domestic product is the market value of all final goods and services from a nation in a given year, which is calculated as the population times market value of the goods and services produced per person in the country. Countries are sorted by nominal GDP estimates from financial and statistical institutions, which are calculated at market or government official exchange rates. 

 

ՀՆԲ / Հյուսիսային ներդրումային բանկ 
NIB / Nordic Investment Bank 

Հնդկաստանում և Պակիստանում ՄԱԿ-ի ռազմական դիտորդների խումբ 
UNMOGIP / United Nations Military Observer Group in India and Pakistan 

The Hyogo Framework for Action (HFA) is the first plan to explain, describe and detail the work that is required from all different sectors and actors to reduce disaster losses. It was developed and agreed on with the many partners needed to reduce disaster risk - governments, international agencies, disaster experts and many others - bringing them into a common system of coordination. The HFA outlines five priorities for action, and offers guiding principles and practical means for achieving disaster resilience.

Established by the Declaration on the Establishment of the Shanghai Cooperation Organization at a meeting of the heads of State of the People's Republic of China, the Republic of Kazakhstan, the Kyrgyz Republic, the Russian Federation, the Republic of Tajikistan and the Republic of Uzbekistan, signed at Shanghai, China, on 15 June 2001.

հոգաբարձուների խորհուրդ 
Board of Trustees 

Հոգեմետ նյութերի մասին կոնվենցիա 
Convention on Psychotropic Substances 

հողերի կառավարում 
land management 

հողի բերրիություն 
soil fertility 

Սկզբունք, որի համաձայն երեխայի քաղաքացիությունը որոշվում է նրա ծննդյան վայրով (թեև քաղաքացիությունը կարող է փոխանցվել նրա ծնողների կողմից)։

The rule that a child’s nationality is determined by its place of birth (although nationality can also be conveyed by the parents).

Աջակցության՝ հատկապես ֆինանսական օժանդակություն տրամադրելու խոստում այն քաղաքացի չհանդիսացող անձին, որը ցանկանում է մուտք գործել և գտնվել այդ պետությունում՝ սովորաբար սահմանված ժամանակահատվածի ընթացքում: Միգրանտների որոշ կատեգորիաների, ինչպես նաև այցելուների համար որոշ պետություններ, որպես մուտքի պայման, պահանջում են հովանավորության առկայություն կամ բավարար եկամտի առկայությունը հավաստող ապացույցներ:

The act of promising financial support for a nonnational seeking entry to the State. Some States require either sponsorship or proof of adequate income as a condition for certain categories of immigration status. 

հովանավորչություն, պրոտեկցիոնիզմ 
protectionism 

հովանի 
aegis 

հորատանցք 
borehole 

Equal payment for households in the same circumstances such as the same income.

Հորիզոնական խտրազատում, որն արտահայտվում է տնտեսության ճյուղերի մասնագիտություններում տղամարդկանց և կանանց անհավասար բաշխմամբ: Հորիզոնական սեգրեգացիայի դեպքում մասնագիտությունները բաժանվում են «կանացի» (օրինակ` ուսուցչություն) և «տղամարդկային» (օրինակ` բիզնես) մասնագիտությունների: Որպես կանոն, տղամարդկային մասնագիտություններում աշխատավարձերը և եկամուտներն ավելի բարձր են:

Horizontal segregation is where the workforce of a specific industry or sector is mostly made up of one particular gender. An example of horizontal segregation can be found in construction, where men make up the majority of the industry’s workforce, whereas childcare is almost exclusively a female occupation.

Consistency or dependability of data, with reference to the quality of the instruments, procedures and analyses used to collect and interpret data.

Քաղաքացի չհանդիսացող անձին որևէ պետության կողմից պաշտոնական փաստաթղթի միջոցով քաղաքացիություն շնորհելը՝ տվյալ անձի կողմից ներկայացված դիմումի հիման վրա: Միջազգային իրավունքով չեն սահմանվում հպատակագրման մանրամասն նորմեր, սակայն դրանով ճանաչվում է յուրաքանչյուր պետության իրավասությունը՝ հպատակագրելու նրանց, ովքեր այդ պետության քաղաքացիները չեն, բայց դիմում են ներկայացնում դրա քաղաքացիները դառնալու համար։

Granting by a State of its nationality to an alien through a formal act on the application of the individual concerned. International law does not provide
detailed rules for naturalization, but it recognizes the competence of every State to naturalize those who are not its nationals and who apply to become its nationals.

Հռոմում ստորագրված՝ Միջազգային քրեական դատարանի կանոնադրություն 
Rome Statute of the Interntional Criminal Court 

Հռչակագիր աշխատանքի բնագավառի հիմնարար սկզբունքների և իրավունքների մասին 
Declaration on Fundamental Principles and Rights at Work 

Հռչակագիր տիեզերական տարածության հետազոտման և օգտագործման հարցում միջազգային համագործակցության մասին` ի շահ բոլոր պետությունների, մասնավորապես հաշվի առնելով զարգացող երկրների կարիքները 
Declaration on International Cooperation in the Exploration and Use of Outer Space for the Benefit and in the Interest of All States, Taking into Particular Account the Needs of Developing Countries 

Բուժում, որը դանդաղեցնում է ՄԻԱՎ վարակի զարգացումը, հնարավորություն է տալիս երկարացնելու ՄԻԱՎ-ով ապրող մարդու կյանքն ու բարելավելու դրա որակը: «ՀՌՎ կամ հակառետրովիրուսային բուժում» արտահայտությունը կարող է գործածվել այն դեպքերում, երբ խոսքը հստակորեն վերաբերում է երեք հակառետրովիրուսային դեղամիջոցներով համակցված բուժմանը:

 

 

Դեղամիջոցներ, որոնք ճնշում են օրգանիզմում ՄԻԱՎ-ի բազմացումը և դրանով իսկ կասեցնում իմունային համակարգի քայքայումը:

Պետությանը պատկանող՝ այն անձանց պաշտոնական ցուցակը, սովորաբար (սակայն ոչ պարտադիր կերպով)՝ ավտոմատացված, որոնք պետք է ապագայում հետապնդման ենթարկվեն, որոնց մուտքը համապատասխան երկիր պետք է կանխվի, կամ որոնք ժամանման պահին պետք է ձերբակալվեն։ Հսկողական համակարգը (որը նաև կոչվում է «հսկողության տակ գտնվողների ցանկ» համակարգ) հատուկ միջգերատեսչական ծրագիր է, որին տեղեկություններ են տրամադրում իրավապահ, հետախուզական գործունեություն իրականացնող և միգրացիոն մարմինները։ Վիզա տրամադրելու կամ պետություն մուտք գործելու թույլտվություն տալու մասին որոշումներ կայացնելիս հյուպատոսական և սահմանային հսկողություն իրականացնող պաշտոնատար անձինք, ընդունված կարգի համաձայն, ստուգում են հսկողական ցանկը՝ անկախ դրա՝ համակարգչային կամ թղթային տարբերակով լինելու հանգամանքից։

A State’s official list, usually (but not necessarily) automated, of persons who should be prevented from entering the country or who should be arrested upon arrival. A lookout system (also called a “watch list” system) is typically an inter-agency project, which receives input from all law enforcement, intelligence, and migration agencies. Whether on computer or in book form, the lookout list is routinely checked by consular and border control officials when making decisions about granting a visa or allowing someone to enter the State.

Տե՛ս նաև հսկողական համակարգ

See lookout system

Պարբերաբար հավաքագրվող տվյալների շարունակական վերլուծություն, մեկնաբանություն և տարածում այնպիսի մեթոդներով, որոնք բնորոշվում են ավելի շուտ գործնականությամբ, միասնականությամբ և արագությամբ, քան ճշգրտությամբ և լիարժեքությամբ:

Continual analysis, interpretation and feedback of systematically collected data, generally using methods distinguished by their practicality, uniformity, and rapidity rather than by accuracy or completeness.

ՀՍԿՊ / Հարձակողական սպառազինությունների կրճատման մասին պայմանագիր 
SORT / Strategic Offensive Reductions Treaty 

ՀՏՎ / Հանրային տեղեկատվության վարչություն 
DPI / Department of Public Information 

հրադադար 
ceasefire 

հրադադարի համաձայնագիր 
ceasefire accord 

հրաժարագիր 
disclaimer 

հրաժարական տալ 
resign 

Գործողություն, որի միջոցով անձը, կամավոր կերպով հրաժարվելով իրավունքից, կորցնում է դրանից օգտվելու հնարավորությունը։

Որևէ օրինական իրավունք կամ առավելություն՝ հստակ արտահայտված կամ ենթադրվող, կամավոր թողնելը կամ դրանից հետ կանգնելը: Միգրացիոն իրավունքով կարող է նախատեսվել, որ անընդունելիության որոշ իրավական պահանջներ կամ հիմքեր չկիրառվեն որոշակի պարտադիր դեպքերում՝ տվյալ դեպքում որևէ պահանջից հրաժարվելու վերաբերյալ որոշում կայացնելու լիազորությունը տալով համապատասխան գործակալությանը:

The voluntary relinquishment or abandonment, express or implied, of a legal right or advantage. A migration law might provide that certain legal requirements or grounds of inadmissibility not be applied in certain compelling cases, giving the appropriate agency the authority to exercise judgement as to whether the requirement should be “waived” in a given case.

հրահանգ, շրջաբերական 
directive 

Ընդհանուր առմամբ համարվում է տնտեսական միգրանտ, ում աշխատանքի են վերցրել սահմանափակ ժամանակով բնակության ու աշխատանքի համար։ 20-րդ դարի հիսունական և վաթսունական թվականներին տեղի ունեցած միգրացիոն հոսքերի առումով այս տերմինի գործածությունը քիչ թե շատ սահմանափակ է, և այն այլևս չի գործածվում։

Flash Appeal is used in any major sudden onset disaster that requires a coordinated response beyond the capacity of the government plus any single UN agency to respond to.

It contains an analysis of the context, along with specific sectoral / cluster response plans to address acute humanitarian needs, normally for up to six months.

It should be launched within 5-7 days of the occurrence of a sudden onset emergency.

ՀՓՄ / Համաշխարհային փոստային միություն 
UPU / Universal Postal Union 

ՀՕՀ / Հնդկական օվկիանոսի հանձնաժողով 
InOC / Indian Ocean Commission 

ՀՖԱ / հիդրոֆտորածխածին 
HFCs 

ՀՖՀ / Հաբիթաթ ֆոր Հյումենիթի միջազգային կազմակերպություն 
HFHI / Habitat for Humanity International