EN | AM

ԿԱԱՏՀ / Կենտրոնական Աֆրիկայի արժութային և տնտեսական համայնք 
CEMAC / Central African Monetary and Economic Community 

Force commanding considerable influence among Albanians in Kosovo.
Acronym: UÇK: "Ushtria çlirimtare e Kosovës", Albanian for "Kosovo Liberation Army".

Երեք և ավելի անձից կազմված կառուցվածքայնորեն ձևավորված խումբ, որը գոյություն ունի որոշակի ժամանակահատվածում և համաձայնեցված գործում է մեկ կամ մի քանի լուրջ հանցագործություններ կամ այնպիսի հանցագործություններ կատարելու նպատակով, որոնք այդպիսին են ճանաչվել ՄԱԿ-ի «Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի մասին» 2000 թ. կոնվենցիային համապատասխան` այն հաշվով, որ ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն ստանա ֆինանսական կամ այլ նյութական շահ։

(ՄԱԿ-ի «Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի մասին» 2000 թ. կոնվենցիա, հոդվ. 2)

A structured group of three or more persons, existing for a period of time and acting in concert with the aim of committing one or more serious crimes or offences established in accordance with this Convention, in order to obtain, directly or indirectly, a financial or other material benefit.

(United Nations Convention against Transnational Organized Crime)

Սովորաբար վերաբերում է լայնամասշտաբ և բարդ հանցավոր գործունեությանը, որն իրականացվում է ամուր կամ անկանոն կազմակերպված միավորումների կողմից հասարակության հաշվին անօրինական շուկաներ ստեղծելու, մատակարարելու և շահագործելու նպատակով։ Այդպիսի գործողություններն ընդհանրապես իրականացվում են օրենքի կոպիտ խախտումներով և հաճախ ներառում են հանցագործություններ՝ ուղղված անձանց դեմ` ներառյալ սպառնալիքները, ահաբեկումը և ֆիզիկական բռնությունը։

Widespread criminal activities that are coordinated and controlled through a central syndicate.

ԿԱԸՇ / Կենտրոնական Ամերիկայի ընդհանուր շուկա 
CACM / Central American Common Market 

Կալանքի տակ պահվող անձ։

Ազատությունից զրկելու միջոցով տեղաշարժվելու ազատության սահմանափակում՝ վարչական կամ դատական մարմնի հրամանով։ Առկա է կալանքի երկու ձև՝ քրեական գործով կալանք՝ կատարված հանցագործության համար պատժի կիրառման նպատակով, և վարչական կալանք, որով երաշխավորվում է մեկ այլ վարչական միջոցի (օրինակ՝ վտարման կամ արտաքսման) կիրառումը։ Երկրների մեծամասնությունում անկանոն կարգավիճակով միգրանտները ենթակա են վարչական կալանքի իմիգրացիոն [ներգաղթային] օրենքների ու կանոնակարգերի խախտման համար, որոնք չեն համարվում հանցագործություններ։ Շատ պետություններում վարչական կալանք կարող է կիրառվել քաղաքացի չհանդիսացող անձանց նկատմամբ նաև այն դեպքերում, երբ ընթացքի մեջ է իմիգրացիոն [ներգաղթային] կարգավիճակի կամ ընդունումը թույլ տալու կամ պետությունից հեռացնելու վերաբերյալ որոշման ընդունումը։

Restriction on freedom of movement, usually through enforced confinement, of an individual by government authorities. There are two types of detention. Criminal detention, having as a purpose punishment for the committed crime; and administrative detention, guaranteeing that another administrative measure (such as deportation or expulsion) can be implemented. In the majority of the countries, irregular migrants are subject to administrative detention, as they have violated immigration laws and regulations, which is not considered to be a crime. In many States, an alien may also be detained pending a decision on refugee status or on admission to or removal from the State. 

Այլ անձի հսկողության տակ գտնվելու վիճակը։

The state of being under the control of another person.

Տնտեսական նկատառումներից, հատկապես՝ փոխառությամբ կամ կանխավճարով պայմանավորված պարտքի պատճառով կախյալ վիճակում հայտնված աշխատողի կողմից մատուցվող ծառայություն։ Եթե կախյալ վիճակի հիմնական պատճառը պարտքն է, ապա ենթադրվում է, որ աշխատողը (կամ նրա խնամքի տակ գտնվող անձինք կամ նրա ժառանգները) կախման մեջ է կոնկրետ պարտատիրոջից որոշակի կամ անորոշ ժամկետով՝ մինչև պարտքի մարումը։

Service rendered by a worker under condition of bondage arising from economic considerations, notably indebtedness through a loan or an advance. Where debt is the root cause of bondage, the implication is that the worker (or dependents or heirs) is tied to a particular creditor for a specified or unspecified period until the loan is repaid.

The total dependency ratio is the ratio of the sum of the population aged 0-14 and that aged 65+ to the population aged 15-64. The child dependency ratio is the ratio of the population aged 0-14 to the population aged 15-64. The old-age dependency ratio is the ratio of the population aged 65 years or over to the population aged 15-64. All ratios are presented as number of dependants per 100 persons of working age (15-64).

Անհիմն եղանակով՝ կապված անարդարության, անկանխատեսելիության, չհիմնավորվածության և քմահաճության հասկացությունների հետ։

In an unreasonable manner, related to the concepts of injustice, unpredictability, unreasonableness and capriciousness.

կամայական ազատազրկում 
arbitrary detention 

կամայական ձերբակալման չենթարկվելու իրավունք 
freedom from arbitrary arrest 

կամայական միջամտություն 
arbitrary interference 

Health insurance that offers benefit to its members entitled on a voluntary basis, which can be managed by a private, public or quasi-public body.

Վերադառնալու իրավունք ունեցող անձանց վերադարձ իրենց ծագման երկիր՝ կամավոր կերպով վերադառնալու համար նրանց՝ ազատորեն հայտնած պատրաստակամության հիման վրա: Այս տերմինն առավել հաճախ օգտագործվում է փախստականների, ռազմագերիների և պահվող քաղաքացիական բնակչության համատեքստում։ Սա նաև փախստականների ծանր վիճակը թեթևացնելուն ուղղված երեք երկարաժամկետ լուծումներից մեկն է։

Return of eligible persons to the country of origin on the basis of freely expressed willingness to so return.

A set of incentives to induce people to leave the receiving country and return to their home country.

Voluntary contributions are, as the term implies, payments left to the discretion of individual Member States. These contributions finance most of the United Nations’ humanitarian relief and development agencies.

Կամավոր ներդրումների հատուկ հիմնադրամ 
Special Voluntary Fund 

Also known as "Right to Food Guidelines or Voluntary Guidelines to Support the Progressive Realization of the Fight to Adequate Food in the Context of National Food Security". 

Աջակցվող կամ ինքնուրույն վերադարձ ծագման, տարանցման կամ որևէ այլ երկիր՝ վերադարձող անձի ազատ կամքի հիման վրա:

The assisted or independent return to the country of origin, transit or another third country based on the free will of the returnee.

ICVA is a global network of non-governmental organisations whose mission is to make humanitarian action more principled and effective by working collectively and independently to influence policy and practice.

Կամբոջայում ՄԱԿ-ի անցումային իշխանություն 
UNTAC / United Nations Transitional Authority in Cambodia 

Կամերուն-Նիգերիա խառը հանձնաժողով 
Cameroon-Nigeria Mixed Commission 

In the United Nations usage, an international agreement complementing or supplementing a convention or covenant by adding new elements or requirements. The adjective "optional" emphasizes that the States which ratified the original convention are not under any formal obligation to agree to the protocol as well, though they are encouraged to do so.

Կայուն զարգացման հարցերով հանձնաժողով 
Commission on Sustainable Development 

Կայուն զարգացման բաժանմունք 
Division for Sustainable Development 

Գոյություն ունեն կայուն զարգացման բազմաթիվ սահմանումներ՝ կախված օգտագործման համատեքստից: Կիրառելով ընդարձակ ձևակերպում՝ ՄԱԿ-ի Շրջակա միջավայրի և զարգացման համաշխարհային հանձնաժողովը 1987 թ. սահմանել է կայուն զարգացումը հետևյալ կերպ. «Կայուն զարգացումը ... թույլ է տալիս բավարարել ներկա սերնդի կարիքները՝ չսահմանափակելով հետագա սերունդների հնարավորությունները՝ բավարարել իրենց կարիքները»: Սահմանված է կայուն զարգացման երեք հիմնական չափանիշ` տնտեսական, բնապահպանական և սոցիալական: 

Development that meets the needs of the present without compromising the ability of future generations to meet their own needs.

կայուն էներգետիկա 
sustainable energy 

կայուն խաղաղություն 
lasting peace 

կայուն օրգանական աղտոտիչներ 
POP / persistent organic pollutants 

Կայուն օրգանական աղտոտիչների մասին Ստոկհոլմի կոնվենցիա 
Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants 

The capacity to meet the needs of the present without compromising the ability to meet future needs. 

Զարգացման ոլորտի միջամտության արդյունքների շարունակականությունը զարգացմանն ուղղված օժանդակության ավարտից հետո: Շարունակական երկարաժամկետ արդյունքների հավանականությունը: Ժամանակի ընթացքում արդյունքների շարունակականությանը ապառնացող ռիսկերի հաղթահարումը:

The continuation of benefits from a development intervention after major development assistance has been completed. The probability of continued long-term benefits. The resilience to risk of the net benefit flows over time.

կայունություն շրջակա միջավայրի տեսանկյունից 
environmental sustainability 

Հայեցակարգային շրջանակ, որով կանայք տեղակայված են զարգացմանն ուղղված գործունեության կենտրոնում։ Այս մոտեցմամբ ենթադրվում են գործողություններ՝ կանանց կողմից իրականացվող և կանանց համար, ինչպես նաեւ աջակցություն կանանց խմբերին և կազմակերպություններին։ Հաճախ շրջանակն օգտագործվում է սոսկ գենդերային պրակտիկ կարիքների բավարարման համար։ 

The conceptual framework which places women at the heart of development activities. That approach presupposes activities carried out by women and for women as well as assistance to women's groups and organizations. Not infrequently the framework is used mostly to meet only practical gender needs.

Based in Santo Domingo, Dominican Republic. An autonomous body of the United Nations established to serve as a vehicle to promote and undertake policy-oriented research and training programmes at the international level to contribute to the advancement of women worldwide.

Merged with United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women according to GA resolution 64/289.

Կանանց առաջխաղացման բաժանմունք 
Division for the Advancement of Women 

Կանանց առաջխաղացման Նայրոբիի հեռանկարային ռազմավարություններ 
Nairobi Forward-looking Strategies for the Advancement of Women 

Կանանց դրության հարցերով հանձնաժողով 
CSW / Commission on the Status of Women 

Պեկինի 1995 թ. Կանանց դրությանը նվիրված համաշխարհային չորրորդ խորհրդաժողովը բեկումնային եղավ: Խորհրդաժողովի աշխատանքներին մասնակցում էր 17000 պատգամավոր 189 երկրից: Խորհրդաժողովը միաձայն ընդունեց «Պեկինյան հռչակագիրը» և «Գործողությունների ծրագիրը»: «Գործողությունների ծրագրում» նշվեցին 12 կարևորագույն հիմնախնդրային ուղղություններ` կանայք և աղքատությունը, կանանց կրթություն և մասնագիտական պատրաստություն, կանայք և առողջապահությունը, բռնություն կանանց նկատմամբ, կանայք զինված հակամարտության շրջանում, կանայք և տնտեսությունը, կանանց մասնակցությունը որոշումների ընդունման մեջ, կանանց դրության բարելավման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ, կանայք և մարդու իրավունքները, կանայք և ԶԼՄ-ները, կանայք և շրջակա միջավայրը, աղջիկները: Դրվեց հավասար հնարավորությունների խնդիրը: Կառավարությունները պարտավորություններ ստանձնեցին` համալիր մոտեցում ցուցաբերելու գենդերային խնդիրների լուծման համար: Խնդիր դրվեց ոչ թե բարելավել կանանց դրությունը, այլ վերակառուցել քաղաքական ու տնտեսական որոշումների գործընթացը և քաղաքական ինստիտուտները: Մեծ նշանակություն ունեցավ նաև այն, որ ազգային կառավարությունները պետք է պարբերաբար հաշվետվություններ ներկայացնեին «Պեկինյան գործողությունների ծրագրի» կատարման մասին:

The Beijing Declaration and Platform for Action were adopted at the Fourth World Conference on Women, held from 4 to 15 September 1995, by the representatives of 189 countries. The Platform reflects the new international commitment to achieving the goals of equality, development and peace for women throughout the world. It also strengthens the commitments made during the United Nations Decade for Women, 1976-1985, which culminated in the Nairobi Conference, as well as related commitments undertaken during the cycle of United Nations world conferences held in the 1990s. The 12 critical areas of concern in the Platform for Action are as follows: Women and poverty; Education and training of women; Women and health; Violence against women; Women and armed conflict; Women and the economy; Women in power and decision-making; Institutional mechanisms for the advancement of women; Human rights of women; Women and the media; Women and the environment; The girl child. The Platform for Action sets out strategic objectives and explains the measures that should be adopted by Governments, the international community, non-governmental organizations and the private sector.

Այս խորհրդաժողովի ընթացքում ընդունվել է մի կարևոր որոշում: Եթե մինչ այդ համարվում էր, որ զարգացման արդյունքում կանանց դրությունը կբարելավվի, ապա այժմ հասկանալի դարձավ, որ զարգացումը անհնար է առանց կանանց մասնակցության: Այդ պատճառով ընդունվեց «Համաշխարհային գործողությունների ծրագիր», որի ծրագիր-մինիմումով նախատեսվում էր մինչև 1980 թ. կանանց համար ապահովել կրթության, առողջապահության, զբաղվածության, քաղաքական գործունեության, ընտանիքի պլանավորման և այլնի հավասար մատչելիություն: Խորհրդաժողովը կոչ արեց կառավարություններին հատուկ ռազմավարություն մշակել դրա համար: Խորհրդաժողովի պահանջով և ՄԱԿ-ի որոշմամբ 1975-1985 թթ. հայտարարվեց «Կանանց տասնամյակ»:

The first World Conference on Women was held in Mexico City from June 19-2 July. The 1975 conference and International Women’s Year were part of a larger United Nations program which developed over the Decade of Women (1976-85), and included the drafting and of the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW), agreed at the second conference in 1979. During the conference World Plan of Action was adopted aimed at providing equal acssess of education, healthcare, employment, political activity, family planning for women by 1980. 

Խորհրդաժողովին մասնակցել է ՄԱԿ-ի անդամ 145 երկիր: Այս խորհրդաժողովում հաստատվել է, որ անհամապատասխանություն գոյություն ունի երաշխավորված իրավունքների և դրանցից օգտվելու կանանց կարողության միջև: Համաշխարհային հանրության ուշադրությունը հրավիրվեց հատուկ միջոցների կիրառմանը երեք ոլորտներում` կրթության հավասար մատչելիություն, աշխատանքի տեղավորման հնարավորություն և բժշկական սպասարկում: Խորհրդաժողովում դրվեց ղեկավար պաշտոններում կանանց ոչ բավարար մասնակցության հարցը և խորհուրդ տրվեց կառավարություններին կանանց օգնելու նպատակով մշակել նաև գործողությունների ծրագիր (կանանց ծանրաբեռնվածությունը թեթևացնելու նպատակով սոցիալական ենթակառուցվածքի զարգացում, կանանց ինքնագիտակցության բարձրացում և այլն):

Representatives of 145 Member States participated in Copenhagen Conference. This Conference recognized that there was a disparity between women's guaranteed rights and their capacity to exercise them. Participants identified three spheres in which measures for equality, development and peace were needed: Equal access to education; Equal access to employment opportunities; Equal access to adequate health care services. The governments of the Member States were recommended to develop plans of action to support women.

Հրավիրվել է ՄԱԿ-ի հայտարարած «Կանանց տասնամյակի» արդյունքների գնահատման համար: Այս շրջանում կանանց շարժումն արդեն հզոր համաշխարհային ուժ էր դարձել` միավորվելով հավասարության, զարգացման և խաղաղության կարգախոսներով: Պետությունների ներկայացրած հաշվետվությունները ցույց տվեցին, որ կանանց դրության էական բարելավում տեղի չէր ունեցել: Մշակվեցին նոր ռազմավարություններ, որոնք միաձայն ընդունվեցին 157 մասնակից երկրների կողմից: Այս խորհրդաժողովում իշխանությունը գենդերային տեսանկյունից դիտվեց որպես սոցիալական ներգործության մեծ հնարավորություն, ուստի դրվեց իշխանության բնույթի վրա կանանց ազդեցության ուժեղացման և իշխանության բնույթի փոփոխման հիմնախնդիրը:

The Conference was convened to assess the results of United Nations Decade for Women (1976–1985). The data presented by the United Nations to the delegations of Member States revealed that the improvements observed had benefited only a limited number of women. Thus, the Nairobi Conference was mandated to seek new ways of overcoming obstacles for achieving the objectives of the Decade: equality, development and peace. The Nairobi Conference recognized that gender equality was not an isolated issue, but encompassed all areas of human activity. It was necessary for women to participate in all spheres, not only in those relating to gender.

Launched on 22 September 2010.
Provides an opportunity to improve the health of women and children around the world, and in so doing, to improve the lives of all people.

The Strategy marks the first time that women’s and children’s health has received such a high level of commitment, and brings together leaders from Government, multilateral institutions, including the United Nations, civil society, private foundations, business and academia. All 192 States Members of the United Nations affirmed their support for the Strategy and for the creation of an accountability framework to ensure that resources are delivered and results achieved.

Գործընթաց, որը հանգեցնում է իրավական հավասարության, այն է՝ արդարության կիրառման սոցիալական կյանքի այն ոլորտներում, որոնցում դեռեւս առկա է սեռերի միջև անհավասարություն։

The process, which results in legal equality, i.e., the application of the principle of justice in those spheres of social life where there is still inequality between sexes.

կանանց զորացում/ իրավունքների առաջխաղացում 
empowerment of women 

Վերաբերում է մարդու իրավունքների երրորդ սերնդին` կոլեկտիվ իրավունքներին: Կանանց իրավունքներն առանձնացվում են որպես մարդու իրավունքների առանձին խումբ: Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրից հետո ՄԱԿ-ն ընդունել է գենդերային հավասարությանն ուղղված ավելի քան 100 փաստաթուղթ, այդ թվում` «Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման կոնվենցիան», որը հաճախ կոչվում է «Կանանց կոնվենցիա»:

Relate to the third generation of rights - collective rights. Women’s rights are separated as a distinct group of human rights. After the Universal Declaration on Human Rights the UN has adopted more than 100 documents aimed at gender equality, including Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination against Women which is often called Women’s Convention.

1979 թ. ընդունված «Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին» կոնվենցիան հաճախ անվանում են «Կանանց կոնվենցիա»: Կոնվենցիան պարտավորեցնում է բոլոր պետություններին.

  • կանանց և տղամարդկանց իրավահավասարության սկզբունքը մտցնել Սահմանադրության և այլ օրենսդրական ակտերի մեջ ու իրագործել գործնականում.
  • անհրաժեշտության դեպքում կիրառել կանանց խտրականությունն արգելող հատուկ սանկցիաներ.
  • ապահովել կանանց և տղամարդկանց հավասար իրավունքը` օգտվելու տնտեսական, սոցիալական, մշակութային, քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքներից:

Կոնվենցիայում տրվում է խտրականության բնորոշումը և առանձնացվում երկու ոլորտ` զբաղվածության ոլորտում խտրականության վերացում և քաղաքականության մեջ առաջխաղացման համար հատուկ քվոտաների կիրառում: Հայաստանի Հանրապետությունը «Կոնվենցիան» վավերացրել է 1993 թ. հունիսի 9-ին։

http://www.parliament.am/library/MAKkonvencianer/8.pdf

The Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination against Women adopted in 1979 is often described as an international bill of rights for women. Consisting of a preamble and 30 articles, it defines what constitutes discrimination against women and sets up an agenda for national action to end such discrimination. By accepting the Convention, States commit themselves to undertake a series of measures to end discrimination against women in all forms, including: to incorporate the principle of equality of men and women in their legal system, abolish all discriminatory laws and adopt appropriate ones prohibiting discrimination against women; to establish tribunals and other public institutions to ensure the effective protection of women against discrimination; and to ensure elimination of all acts of discrimination against women by persons, organizations or enterprises.

http://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/text/econvention.htm

Կանանց հարցերով ՄԱԿ-ի զարգացման հիմնադրամ 
UNIFEM / UN Development Fund for Women 

Կարգավիճակ, երբ կանայք երկրորդական կարևորություն ունեն, սոցիալական կյանքից դուրս են մղված դեպի լուսանցք, ինչն արտահայտվում է քաղաքականությունից, բարձր մակարդակի մարմիններից, տնտեսությունից և ֆինանսական կառավարման ոլորտից կանանց բացակայությամբ եւ այլն։

The status of being insignificant, of secondary importance and pushed from the social life to the margins, which is manifested in women's absence from politics, top-level State bodies, economy and the sector of financial management, in polarization of men's and women's incomes, in denied access to the possessions and real property disposal-related decision-making, etc.

«Գենդերային հատկանիշով կատարվող բռնության ամեն մի գործողություն, որը ֆիզիկական, սեռական կամ հոգեբանական վնաս կամ տառապանք է պատճառում կամ կարող է պատճառել կանանց, ինչպես նաև այդպիսի գործողությունների սպառնալիքներ, հարկադրանք կամ կամայական զրկում ազատությունից՝ լինի հասարակական, թե անձնական կյանքում։ («Կանանց նկատմամբ բռնության վերացման մասին» 1993 թ. հռչակագրի 1-ին հոդված)։

Any act of gender-based violence that results in, or is likely to result in, physical, sexual or psychological harm or suffering to women, including threats of such acts, coercion or arbitrary deprivation of liberty, whether occurring in public or in private life (Art. 1, Declaration on the Elimination of Violence against Women, 1993).

Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիայի կամընտիր արձանագրություն 
Optional Protocol to the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women 

Կանանց նկատմամբ խտրականության վերացման հարցերով կոմիտե 
CEDAW / Committee on the Elimination of Discrimination against Women 

կանանց տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնում 
economic empowerment of women 

The GLC is a component of the GLC Initiative that serves as a technical advisory body to the Stop TB Partnership and WHO. 

Կանաչ կլիմայի հիմնադրամ 
Green Climate Fund 

Անցակետերի միջև պետության ցամաքային սահմանը նկարագրելու համար գործածվող տերմին։ Ջրային սահմանի դեպքում (գետ կամ առափնյա սահման) կարող է գործածվել նաև «կապույտ սահման» տերմինը։

Term used to describe a State’s land border between checkpoints. A water border (river or coastline) might also be referred to as a “blue border”.

As defined by the United Nations Environment Programme, the term describes an economic system in which the costs arising from the degradation of ecosystems are internalized and in which environmental industries, such as clean and efficient technologies and sustainable agriculture, serve as major engines of economic growth, job creation and poverty reduction.

A method of paying for the cost of health care services in advance of their use. A method providing in advance for the cost of predetermined benefits for a population group, through regular periodic payments in the form of premiums, dues, or contributions, including those contributions that are made to a health fund by employers on behalf of their employees.

Action to prevent disputes from arising between parties, to preventexisting disputes from escalating into conflicts and to limit the spread of the latter when they occur.

Պետության կողմից իր ներպետական տարածքից դուրս կիրառվող ցանկացած միջոց, որով կանխվում, խափանվում կամ դադարեցվում է անհրաժեշտ փաստաթղթեր չունեցող անձանց տեղաշարժը՝ ցամաքային, օդային կամ ծովային սահմանահատումը ու այդ պետության տարածք նրանց մուտքը կանխելու համար։

Any measure applied by a State outside its national territory to prevent, interrupt, or stop the movement of persons without required documentation from crossing borders by land, air or sea, and making their way to the country of prospective destination.

կանոնադրություն, խարտիա 
charter 

Ցանկացած գործընթաց կամ ծրագիր, որի միջոցով պետության համապատասխան մարմիններն անկանոն կարգավիճակում գտնվող կամ փաստաթղթային խնդիրներով՝ քաղաքացի չհանդիսացող անձանց թույլատրում են օրինական կերպով գտնվել երկրում։ Նմանատիպ գործելակերպ է համարվում համաներում շնորհելը (հայտնի է նաև որպես «օրինականացում») քաղաքացի չհանդիսացող այն անձանց, ովքեր անկանոն կարգավիճակում բնակվել են երկրում տվյալ ժամանակահատվածում և որևէ այլ կերպ չեն համարվում անընդունելի։

Any process by which a country allows aliens in an irregular situation to obtain legal status in the country. Typical practices include the granting of an amnesty (also known as “legalization”) to aliens who have resided in the country in an irregular situation for a given length of time and are not otherwise found inadmissible.

Անձի տեղաշարժը իր սովորաբար բնակվելու վայրից նոր բնակության վայր՝ այն օրենքների և կանոնակարգերի պահպանմամբ, որոնցով կարգավորվում են ծագման երկրից ելքը ինչպես նաև ճանապարհորդությունը, տարանցումը և մուտքը նպատակակետ կամ հյուրընկալող երկիր։

The movement of a person from his/her usual place of residence to a new place of residence, in keeping with the laws and regulations governing exit of the country of origin and travel, transit and entry into the host country.

The regular budget of the United Nations is approved by the General Assembly for a two-year period. The main source of funds for the budget is the contribution of Member States, who are assessed on a scale specified by the Assembly on the recommandation of the 18-member Committee on Contributions. The fundamental criterion on which the scale of assessments is based is the real capacitly of Member States to pay.

At the United Nations context, same as programme budget.

A meeting or session the conference services costs of which are included in the biennial budget of the Department for General Assembly and Conference Management and which are thus provided at no cost to the body itself or its secretariat within the limits of the organ’s entitlement.

Ճանաչված, թույլատրելի ուղիներով տեղի ունեցող միգրացիա։

Migration that occurs through recognized, legal channels.

Ensuring that activities of a short-term emergency nature are carried out in a context which takes longer-term interconnected problems into account.

կապի գրասենյակ 
liaison office 

կապի սպա, կապի հարցերով աշխատակից 
liaison officer 

Cost of inputs whose useful life is usually longer than one year. In terms of health investments, refers to expenditure on physical assets such as hospitals, beds, health centres, medical and diagnostic plant and equipment, etc.

կապույտ հազ 
petrussis (whopping cough) 

Կապույտ սաղավարտներ 
Blue Helmets 

ԿԱՊՏՀ / Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների տնտեսական համայնք 
CEEAC / Economic Community of Central Africa States 

Կառավարման համակարգերի նորացման ծրագիր 
MSRP / Management Systems Renewal Project 

The exercise of political, economic and administrative authority in the management of a country’s affairs at all levels. Governance is a neutral concept comprising the complex mechanisms, processes, relationships and institutions through which citizens and groups articulate their interests and exercise their rights and obligations.

կառուցակարգում, ինստիտուցիոնալացում 
institutionalization 

կառուցվածքային վերափոխման ծրագիր 
structural adjustment programme 

կառուցվածքային վերափոխմանն ուղղված մեխանիզմ 
structural adjustment facility 

Indicators measure whether or not appropriate legal, regulatory and institutional structures, which that are considered necessary or useful for the realization of a human right, are in place. They refer to national law, constitutions, regulations and legal, policy frameworks and institutional organization and mandates.

The degree to which an operation or organization operates according to specific criteria/ standards/guidelines or achieves results in accordance with stated goals or plans.

Փոփոխական, որ թույլ է տալիս ստուգել զարգացման ոլորտի միջամտության հետևանքով առաջացած փոփոխությունները կամ ցույց է տալիս նվաճված արդյունքները՝ ծրագրվածի համեմատությամբ:

A variable that allows the verification of changes in the development intervention or shows results relative to what was planned. 

Սանիտարական միջոցառումներ, որոնցով նախատեսվում է այն անձանց, կենդանիների, ապրանքների, ցամաքային փոխադրամիջոցների, նավերի կամ օդանավերի մեկուսացում, որոնք հպավարակիչ կամ վարակիչ հիվանդության աղբյուր են կամ գալիս են նման հիվանդության աղբյուր հանդիսացող երկրից։

The temporary isolation of a person or animal afflicted with a contagious or infectious disease.

Տե՛ս կարգավիճակի փոփոխություն

See change of status

Ընթացակարգ, որով պետությունում գտնվող՝ քաղաքացի չհանդիսացող անձը կարող է հայցել իմիգրացիոն (ներգաղթային) այլ կարգավիճակ։ Օրինակ՝ օրենքով կարող է նախատեսվել դրույթ, որով ուսանողական վիզա ունեցող՝ քաղաքացի չհանդիսացող անձը, ուսուցման ավարտից հետո կարող է հայցել կարգավիճակի փոփոխություն այնպես, որ իր ուսանողական վիզան փոխարինվի աշխատանքային վիզայով։

Procedure whereby an alien lawfully present in a State may seek a different immigration status. For example, provision may be made by law by which a nonnational on a student visa, on completion of studies, is able to seek a change of status so that his/her student visa is replaced by a work visa.

կարիքների գնահատում 
needs assessment 

կարծիքի ազատություն 
freedom of opinion 

Անձ, որն առնվազն երեք ամսով, բայց մեկ տարուց պակաս ժամկետով տեղափոխվում է իր՝ սովորաբար բնակվելու վայրի երկրից տարբեր երկիր՝ բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նա այդ երկիր է տեղափոխվում հանգստի, արձակուրդի, ընկերներին կամ ազգականներին այցելելու, գործնական կամ բուժում ստանալու նպատակներով: Միջազգային միգրացիոն վիճակագրության նպատակներով` կարճաժամկետ միգրանտների` սովորաբար բնակվելու վայրի երկիր է համարվում նպատակակետ երկիրը` նրանց՝ այդ երկրում ծախսած ժամանակահատվածի ընթացքում:

A person who moves to a country other than that of his or her usual residence for a period of at least three months but less than a year) except in cases where the movement to that country is for purposes of recreation, holiday, visits to friends or relatives, business or medical treatment. For purposes of international migration statistics, the country of usual residence of short-term migrants is considered to be the country of destination during the period they spend in it.

Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի ընկերություների միջազգային ֆեդերացիա 
International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies 

Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի շարժում 
Red Cross and Red Crescent Movement 

Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտե 
ICRC / International Committee of the Red Cross 

Կարմիր խմերների դատավարությանը ՄԱԿ-ի օգնության կառույց 
UN Assistance to the Khmer Rouge Trials 

Կարմիր խմերների վարչակարգ 
Khmer Rouge regime 

կարմրուկ 
measles 

The skills, knowledge and resources needed to perform a function.

• Capacity building differs from capacity development in that the latter builds on a pre-existing capacity base.                                                                    

• Capacity development: the process by which individuals, groups, organizations, institutions and countries develop their abilities, individually and collectively, to perform functions, solve problems
and achieve objectives.

• Capacity strengthening

A work through a series of partnerships to build capacities at the local level to realize MDGs. A UNDP initiative that follows up on its Capacity 21 programme. The stated goal of Capacity 2015 is to develop the capacities needed by developing countries and countries in transition to meet their sustainable development goals under Capacity 21 and the Millennium Development Goals (MDGs). The name Capacity 2015 reflects this link with the MDGs and the global commitment to achieve results by 2015, as contained in these goals.

Launched at the 1992 United Nations Conference on Environment & Development (UNCED), Capacity 21 works with developing countries and countries in transition throughout the world to find the best ways to achieve sustainable development and meet the goals of Agenda 21. Working with Governments, civil society and the private sector, Capacity 21 programmes support the development of integrated, participatory and decentralized strategies for sustainable development. Followed up by a Capacity 2015 programme.

Պետական մարմինների և քաղաքացիական հասարակության կարողությունների զարգացում՝ նրանց գիտելիքների ավելացման և հմտությունների կատարելագործման միջոցով։ Կարողությունների զարգացումը կարող է լինել անմիջականորեն գործընկեր պետական մարմնի հետ առանձին ծրագրերի նախագծման և իրականացման ձևով կամ, այլ հանգամանքներում, շահագրգիռ մարմինների կողմից երկխոսության մշակման համար երկկողմ կամ բազմակողմ համագործակցության ծրագրի դյուրացման ձևով։ Բոլոր դեպքերում, կարողությունների զարգացման նպատակը կառավարման գործելակերպերի՝ համընդհանուր ճանաչում ստացած չափորոշիչներին համապատասխանելն է։ 

A process by which individuals, institutions and societies develop abilities, individually and collectively, to perform functions, solve problems and set and achieve their goals.

Differs from capacity development in that the latter builds on a pre‐existing capacity base.

կացարան 
farmhouse 

Տե՛ս ժամանակավոր տեղավորման կենտրոն

Ճամփորդական կամ ինքնությունը հաստատող փաստաթուղթ, որը կեղծ եղանակով պատրաստվել կամ որևէ նյութական եղանակով փոփոխության է ենթարկվել՝ պետության անունից ճամփորդական կամ ինքնությունը հաստատող փաստաթուղթ պատրաստելու կամ տալու համար օրենքով չլիազորված անձի կամ մարմնի կողմից, կամ որը ոչ պատշաճ կերպով տրվել կամ ձեռք է բերվել խեղաթյուրման, կոռուպցիայի կամ բռնության կամ որևէ այլ անօրինական եղանակով, կամ որն օգտագործվում է օրինական իրավատիրոջից տարբեր այլ անձի կողմից («Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ» Միավորված ազգերի կազմակերպության կոնվենցիան լրացնող` «Ցամաքով, ծովով և օդով միգրանտներին մաքսանենգ ճանապարհով տեղափոխման դեմ» ՄԱԿ-ի 2000 թ. արձանագրության 3(գ) հոդված)։ Միգրացիայի ավելի լայն համատեքստում այդպիսի փաստաթղթերը կարող են ներառել նաև կեղծ կրթական վկայականներ՝ կապված դիպլոմների և որակավորումների ճանաչման հետ, ինչպես նաև աշխատանքային կեղծ փաստաթղթեր, ինչպիսիք են՝ ինքնակենսագրականները և գործատուների կողմից տրված երաշխավորագիր-նամակները։

Any travel or identity document that has been falsely made or altered in some material way by anyone other than a person or agency lawfully authorized to make or issue the travel or identity document on behalf of a State; or that has been improperly issued or obtained through misrepresentation, corruption or duress or in any other unlawful manner; or that is being used by a person other than the rightful holder (Art. 3(c), UN Protocol Against the Smuggling of Migrants by Land, Sea and Air, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime, 2000).

ԿԵՆ / Կենտրոնաեվրոպական նախաձեռնություն 
CEI / Central European Initiative 

Any person who, under the laws of war is considered a non-combatant and as such protected from deliberate attack (civilians, POWs and so forth), but who is used by one side as a hostage to deter the other side from striking a particular military target and risking killing the hostages. The use of human shields can take the form of:

(a) placing civilians or prisoners in or near legitimate military targets (bases, bunkers, weapons factories and so forth);
(b) placing artillery batteries and other offensive weapons in the midst of the civilian population, particularly near such buildings as hospitals, schools, churches, and so forth, or in residential neighborhoods;
(c) for non-uniformed armed groups, firing at their adversary from among a crowd of civilians.

Defined in the Cartagena Protocol on Biosafety to the Convention on Biological Diversity as any living organism that possesses a novel combination of genetic material obtained through the use of modern biotechnology. 

In everyday usage LMOs are usually considered to be the same as genetically modified organisms (GMOs), but definitions and interpretations of the term GMO vary widely. Common LMOs include agricultural crops that have been genetically modified for greater productivity or for resistance to pests or diseases. Examples of modified crops include tomatoes, cassava, corn, cotton and soybeans.

կենսաապահովման միջոց 
livelihood 

Կենսաբազմազանության վերաբերյալ Այիչիի նպատակային խնդիրներ 
Aichi Biodiversity Targets 

կենսաբազմազանություն 
biodiversity 

Disaster caused by the exposure of living organisms to germs and toxic substances.

Կենսաբանական անվտանգության մասին կարթագենյան արձանագրություն 
Cartagena Protocol on Biosafety (2004) 

Կենսաբանական բազմազանության կոնվենցիայի «Գենետիկ ռեսուրսների մատչելիության ու դրանց օգտագործման հետ շահույթի արդար բաշխման մասին» Նագոյայի արձանագրություն 
Nagoya Protocol on Access to Genetic Resources and the Fair and Equitable Sharing of Benefits Arising from Utilization to the Convention on Biological Diversity 

Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիա 
Convention on Biological Diversity 

A weapon of mass destruction based on pathogenic biological agents. It may include ammunition loaded with biological agents (e.g. missile warheads, bombs, tube or rocket artillery ammunition) and their delivery systems. Biological warfare is the intentional use of disease-causing micro-organisms or other entities that can replicate themselves (e.g. viruses, infectious nucleic acids and prions) against humans, animals or plants for hostile purposes. It may also involve the use of toxins: poisonous substances produced by living organisms, including micro-organisms (e.g. botulinum toxin), plants (e.g. ricin derived from castor beans) and animals (e.g. snake venom). If they are utilized for warfare purpose, the synthetically manufactured counterparts of these toxins are biological weapons.

Established in 2007 to provide support to the States parties to the Biological Weapons Convention within the Geneva branch of the United Nations Office for Disarmament Affairs. The Unit is funded by the States parties to the Convention and provides:

  1. administrative support and assistance;
  2. national implementation support and assistance;
  3. support and assistance for confidence-building measures; and
  4. support and assistance for obtaining universality.

կենսաբանական լճակ 
biological pond 

Processes of organic origin or those conveyed by biological vectors, including exposure to pathogenic micro-organisms, toxins and bioactive substances, which may cause the loss of life or injury, property damage, social and economic disruption or environmental degradation.

կենսամակարդակ 
living standard 

Կենսաբանորեն չափելի հատկանիշների վերաբերյալ ուսումնասիրություն։ «Կենսաչափական կողմնորոշիչները» (ԿԿ) տվյալներ են, որոնց մեջ կոդավորված է անձի կենսաբանական եզակի հատկանիշների նկարագիրը (օրի- նակ` մատնահետքերը, աչքի ցանցաթաղանթի սկանավորումը կամ ձայնի սկանավորումը): Որոշ պետություններում կենսաչափական տվյալների կիրառումը ներդրվել է որպես անվտանգության կատարելագործված միջոց՝ անձնագիր, վիզա կամ բնակության (կացության) թույլտվություն տալու դեպքերի համար։

The study of measurable biological characteristics. “Biometric identifiers” (BIs) are pieces of information that encode a representation of a person’s unique biological make-up (e.g. fingerprints, retinal scans or voice scans). Some governments have introduced the use of biometrics as an improved security measure in issuing passports, visas or residence permits.

Կենտրոնական Ամերիկայում ՄԱԿ-ի դիտորդական խումբ 
United Nations Observer Group in Central America 

Կենտրոնական Ասիայում կանխարգելիչ դիվանագիտության տարածաշրջանային կենտրոն 
UNRCCA / United Nations Regional Centre for Preventive Diplomacy for Central Asia 

Կենտրոնական Ասիան միջուկազերծ գոտի հայտարարելու մասին պայմանագիր 
Central Asia Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty 

Կենտրոնական Աֆրիկայի երկրների զարգացման բանկ 
BDEAC / Central African States Develpoment Bank 

Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետությունում և Չադում ՄԱԿ-ի առաքելություն 
MINURCAT / United Nations Mission in the Central African Republic and Chad 

A decision of the General Assembly according to which an organ meets at its established headquarters, unless authorized in a legislative mandate to meet elsewhere.

ԿԶԿ / Կլաստերային զինամթերքի մասին կոնվենցիա 
CCM / Convention on Cluster Munitions 

On September 25th 2015, countries adopted a set of goals to end poverty, protect the planet, and ensure prosperity for all as part of a new sustainable development agenda. Each goal has specific targets to be achieved over the next 15 years.

http://www.un.org/sustainabledevelopment/sustainable-development-goals/

The Convention on the Prohibition of the Development, Production and Stockpiling of Bacteriological (Biological) and Toxin Weapons and on their Destruction (usually referred to as the Biological Weapons Convention, abbreviation: BWC, or Biological and Toxin Weapons Convention, abbreviation: BTWC) was the first multilateral disarmament treaty banning the production of an entire category of weapons.                                                                    

կիբերտարածություն 
cyberspace 

Կիպրոսում ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժեր 
UNFICYP / United Nations Peacekeeping Force in Cyprus 

A “cluster” is essentially a “sectoral group” and there should be no differentiation between the two in terms of their objectives and activities; the aim of filling gaps and ensuring adequate preparedness and response should be the same.

The Cluster Approach aims to strengthen humanitarian response capacity and effectiveness in five key ways: i) ensuring sufficient global capacity is built up and maintained in key gap sectors/areas of response; ii) identifying predictable leadership in the gap sectors/areas of response; iii) facilitating partnerships and improved inter-agency complementarity by maximizing resources; iv) strengthening accountability; and 5) improving strategic field-level coordination and prioritization in specific sectors/areas of response by placing responsibility for leadership and coordination of these issues with the competent operational agency.

Canisters containing numerous small explosive devices or submunitions (bomblets, grenades, anti-personnel or anti-vehicle mines) that open in mid-air, scattering tiny shards of steel over a wide area. The explosives may be delivered by aircraft, rocket, or by artillery projectiles. The failure rate for cluster munitions has been placed between 5%-30%. Failed munitions remain on the ground and may explode with the slightest touch, when picked up, stepped on or kicked. These munitions become less stable and therefore more dangerous with each passing year.
 

Տե՛ս նաև էկոլոգիական հիմքերով միգրանտ, էկոլոգիական պատճառներով տեղահանված անձ 

Կլիմայի եւ մաքուր օդի պահպանման կոալիցիա 
CCAC / Climate and Clean air coalition 

կլիմայի կարճակյաց աղտոտիչներ 
Short-Lived Climate Pollutants 

Կլիմայի համաշխարհային ծրագիր 
World Climate Programme 

Արձանագրությունն ստորագրվել է 1997 թ. Ճապոնիայի Կիոտո քաղաքում, ԿՓՇԿ-ի Կողմերի երրորդ խորհրդաժողովի ընթացքում: Արձանագրությունն ուղղված է ամբողջ աշխարհում ջերմոցային գազերի արտանետումների կրճատմանը:

An international agreement struck by 159 nations attending the Third Conference of the Parties to the United Nations Framework Convention on Climate Change (COP3), Kyoto, Japan, from 1 to 10 December 1997. Agreement was to reduce worldwide emissions of greenhouse gases.

կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ ազգային հաղորդագրություն 
national communications on climate change 

(a) The Inter-governmental Panel on Climate Change (IPCC) defines climate change as “a change in the state of the climate that can be identified (e.g., by using statistical tests) by changes in the mean and/or the variability of its properties, and that persists for an extended period, typically decades or longer. Climate change may be due to natural internal processes or external forcings, or to persistent anthropogenic changes in the composition of the atmosphere or in land use”.
(b) The United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) defines climate change as “a change of climate which is attributed directly or indirectly to human activity that alters the composition of the global atmosphere and which is in addition to natural climate variability observed over comparable time periods”.

կլինիկական աուդիտ/ ստուգում 
clinical audit 

կլինիցիստ 
clinician 

During a session of an intergovernmental body or during a conference, a meeting devoted to consideration of a specific topic, often in the form of short statements or presentations plus a question-and-answer period with the participation of all present. Participation in round tables may be limited and speakers, generally panellists, are not expected to deliver pre-packaged statements but to participate in a more or less informal fashion.

ԿԽ / Կոնտադորա խումբ 
CG / Contadora Group 

 Also known as “client-initiated testing” in opposition to “provider-initiated testing”. All testing should be conducted in an environment which adheres to and implements the “Three Cs”: confidentiality, informed consent, and counselling.

ԿԿԽ / կարմրուկ, կարմրախտ, խոզուկ (պատվաստանյութ) 
MMR / Measles-Mumps and Rubella (vaccine) 

ԿՀԸՇ / Կարիբյան համայնք և ընդհանուր շուկա 
CARICOM / Caribbean Community and Common Market 

Notion of human well-being measured by social indicators rather than by "quantitative" measures of income and production.

The average number of years of life expected by a hypothetical cohort of individuals who would be subject during all their lives to the mortality rates of a given period. It is expressed as years.

The average number of years a newborn baby is expected to live if mortality patterns at the time of its birth were to prevail throughout the child’s life.

կյանքից կամայական զրկում 
arbitrary deprivation of life 

ԿՆ / Կրթության նախարարություն 
MES / Ministry of Education and Science 

Կոալիցիոն ուժերի ժամանակավոր վարչակազմ 
CPA / Coalition Provisional Authority 

կոդավորում 
coding 

Կոդեքս Ալիմենտարիուս հանձնաժողով 
Codex Alimentarius (Food Code) Commission 

Իրավունքի տարբեր բնագավառների օրենքների միավորումը՝ մեկ միասնական ամբողջականության՝ կոդեքսի վերածումը:

կոլեկտիվ պայմանագիր 
collective bargaining 

կոճղաշիվային անտառ 
coppice forest 

կոմիտե 
committee 

կոմունալ-կենցաղային սպասարկում 
public utility 

Կոնգոյի ազատագրման շարժում 
Mouvement de Liberation du Congo 

Կոնգոյի Ժողովրդավարական Հանրապետությունում ՄԱԿ-ի առաքելություն 
MONUC / United Nations Mission in the Democratic Republic of the Congo 

Կոնգոյի Ժողովրդավարական Հանրապետությունում ՄԱԿ-ի կայունացման առաքելություն 
MONUSCO / United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo 

կոնգրես, համագումար 
congress 

Տե՛ս պայմանագիր

See treaty

կոնվենցիա 
convention 

կոշտ թափոններ 
solid waste 

Կոռուպցիայի դեմ ՄԱԿ-ի կոնվենցիա 
UNCAC/ United Nations Convention against Corruption 

Established by the Council of Europe in 1998, under the Partial and Enlarged Agreement Establishing the Group of States against Corruption.

http://www.coe.int/t/dghl/monitoring/greco/general/3.%20What%20is%20GRECO_en.asp

NATO-led multinational force in Kosovo (1999), under S/RES/1244 (1999). Composed of ground, air and maritime units from NATO and non-NATO nations and operating under the authority and subject to the direction and political control of the North Atlantic Council (NAC). Mandated to secure peace in Kosovo.

Mission established in June 1999, under S/RES/1244. Its operational concept is found in S/1999/672.

The Mission is mandated to help the Security Council achieve an overall objective, namely, to ensure conditions for a peaceful and normal life for all inhabitants of Kosovo and advance regional stability in the western Balkans.

Կոտ դ' Իվուարում ՄԱԿ-ի առաքելություն 
MINUCI / United Nations Mission in Côte d’Ivoire 

Կոտ դ' Իվուարում ՄԱԿ-ի գործողություն 
UNOCI / United Nations Operation in Côte d’Ivoire 

Forest that has been undisturbed by recent natural accidents or by human activities. Often thought of as being comprised of "native" tree species (i.e., ones that have been growing in that geographical area for a relatively long time.

Կանանց մոտ գենդերային կարծրատիպերի ազդեցությամբ ձևավորված հոգեբանական արգելքներ, որոնք խոչընդոտում են կանանց առաջխաղացմանը:

The term "sticky floor" is used to describe a discriminatory employment pattern that keeps a certain group of people at the bottom of the job scale.

Ոչ բժշկական նպատակներով սեռական օրգանների կտրում՝ սովորաբար երիտասարդ տարիքում։ Այն կարող է ներառել սեռական օրգանների մասնակի կամ ամբողջական կտրում, հեռացում և թակալում մշակութային և այլ՝ ոչ բուժական նպատակներով։

ԿՎ / Կառավարման վարչություն 
DM / Department of Management 

կրթական ծրագիր, իրազեկման միջոցառում 
educational outreach 

կրծքի կաթին փոխարինող 
BMS / breast milk substitute 

Այն հիմքերից մեկը, որի համաձայն՝ «Փախստականների կարգավիճակի մասին» 1951 թ. կոնվենցիայով փախստականը ճանաչվում է որպես այդպիսին։ Կրոնի հիմքով հետապնդումը կարող է դրսևորվել տարբեր ձևերով, այդ թվում՝ կրոնական համայնքում ունեցած անդամության, մասնավոր կարգով կամ հրապարակավ կատարվող ծիսակատարությունների, կրոնական քարոզչության արգելմամբ կամ անձանց նկատմամբ խտրական խիստ միջոցների կիրառմամբ այն պատճառով, որ նրանք դավանում են իրենց կրոնը կամ պատկանում են որոշակի կրոնական համայնքի։

World Meteorological Organization (WMO) and the United Nations Environment Programme. Established in 1988, with its secretariat at WMO. The purpose of the Panel is to assess information in the scientific and technical literature related to all significant components of the issue of climate change. The Panel draws upon hundreds of the world's experts scientists as authors and thousands as experts reviewers.

In 2007, the IPCC was awarded the Nobel Peace Prize, to be shared with Al Gore "for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made climate change, and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change."

ԿՓՇԿ / Կլիմայի փոփոխության մասին ՄԱԿ-ի շրջանակային կոնվենցիա 
UNFCCC / UN Framework Convention on Climate Change