EN | AM

դադարեցնել և շրջադարձել 
halt and reverse 

Փաստաթղթային գործիքում պարունակվող իրավական դրույթներ, որոնցով սահմանվում են այն հանգամանքները, որոնց առկայության դեպքում փախստականի կարգավիճակը դադարում է դրա՝ այլևս անհրաժեշտ չլինելու հիմքով, ինչպես օրինակ՝ նախատեսված է «Փախստականների կարգավիճակի մասին» 1951 թ. կոնվենցիայի 1(գ) հոդվածում և «Աֆրիկայում փախստականների հիմնախնդիրների առանձնահատուկ հայեցակետերը կարգավորող» Աֆրիկյան միասնության կազմակերպության (ԱՄԿ) 1969 թ. կոնվենցիայի I(4)հոդվածում։

Տե՛ս պայմանագիր

See treaty

դաշտապաշտպան անտառաշերտ 
windbreak 

There are several units with this name, including at:

  1. the International Criminal Court (ICC). The Office comprises three divisions: the Investigation Division, the Prosecution Division, and the Jurisdiction, Complementarity and Cooperation Division (JCCD);
  2. the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia (ICTY). In 2012 included the Immediate Office of the Prosecutor, the Prosecution Division and the Appeals Division;
  3. the International Criminal Tribunal for Rwanda (ICTR);
  4. the Special Tribunal for Lebanon.

Դատարանում մեկ կողմի (կողմերի)՝ մյուս կողմի նկատմամբ որևէ վարույթի հարուցում։

Any proceeding by a party or parties against another in a court.

Օրենքների մեկնաբանման և արդարադատության իրականացման համար պատասխանատու իշխանության ճյուղ. դատական համակարգ, դատավորներից կազմված մարմին։

Branch of government responsible for interpreting the laws and administering justice; a system of courts; a body of judges.

Ծանուցում, համաձայն որի, անձից պահանջվում է ներկայանալ դատարան կամ վարչական մարմին՝ որպես ատենակալ կամ վկա հանդես գալու նպատակով։

A notice requiring a person to appear in court or before an administrative agency to serve as a juror or witness.

Պետության կողմից սովորաբար հարուցվող քրեական գործ կամ վարույթ, որում մեղադրվող անձը ենթարկվում է դատական քննության։ Ավելի լայն իմաստով՝ քաղաքացիական կամ քրեական գործի կամ վարույթի իրականացում։

A criminal proceeding in which an accused person is tried.

To be found in different contexts, including at:

(1) the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia (ICTY) and the International Criminal Tribunal for Rwanda (ICTR);
(2) the Special Tribunal for Lebanon. Composing, along with the Pre-Trial Judge and an Appeals Chamber, the Chambers of the Tribunal. Variant capitalization: trial chamber;
(3) the Extraordinary Chambers in the Courts of Cambodia (ECCC). Consisting of three Cambodian judges and two international judges.

դատական պաշտպանության իրավունք 
right to judicial remedy 

Դատարանի՝ օրենսդիր և գործադիր մարմինների գործողություններն անվավեր ճանաչելու լիազորություն. ավելի ցածր դատական ատյանի կամ վարչական մարմնի փաստացի կամ իրավական եզրահանգումների վերանայում դատարանի կողմից։

A court’s power to invalidate legislative and executive actions as being unconstitutional or being contrary to law; a court’s review of lower court’s or an administrative body’s factual or legal findings.

Դատարանի՝ որևէ գործողություն հրահանգող կամ արգելող հրաման։ Դատարանի կարգադրություն ձեռք բերելու համար բողոք ներկայացնողը պետք է ապացուցի, որ օրենքում բացակայում են դատական պաշտպանության ակնհայտ, համարժեք ու լրիվ միջոցները, և անդառնալի վնաս կպատճառվի, եթե դատական պաշտպանության միջոցներ չտրամադրվեն։

A court order commanding or preventing an action. To get an injunction, the complainant must show that there is no plain, adequate, and complete remedy at law and that an irreparable injury will result unless the relief is granted.

Դատարանի ստատուտ 
Statute of Court 

Դարֆուրում Աֆրիկյան Միության և Միավորված ազգերի կազմակերպության համատեղ գործողություն 
UNAMID / African Union-United Nations Hybrid Operation in Darfur 

Իրավունքի կամ օրենքի ուժով գոյություն ունեցող։

Existing by right or as a matter of law.

Որպես փաստ գոյություն ունեցող. իրավական ուժ ունեցող՝ նույնիսկ առանց ֆորմալ կամ իրավական ճանաչում ստանալու։

Existing as a matter of fact.

Որպես փաստ գոյություն ունեցող միություն։ Աստիճանաբար ավելացող պետություններ մշտական բնակության (կացության) թույլտվություն կամ իմիգրացիոն [ներգաղթային] այլ կարգավիճակ տրամադրելու նպատակներով ճանաչում են ոչ միայն ամուսնությունը, այլ նաև չամուսնացած չափահասների միջև որոշակի հարաբերությունները։ «Դե ֆակտո զուգընկերների» օրինակները ներառում են տարասեռ կամ նույնասեռ հարաբերություններում գտնվող այն զուգընկերներին, որոնք որոշակի ժամանակահատվածում ապրել են միասին՝ իրական և կայուն հարաբերությունների պահպանմամբ։

A growing number of States recognize not only spouses, but also certain relationships between unmarried adults, for purposes of granting permanent residence or other immigration status.

Կազմակերպության նպատակների իրականացման արդյունքում կամ դրա ուժով շնորհված պաշտպանություն։

Protection granted as a consequence or effect of the implementation of the purpose of an organization.

Անձինք, որոնք չեն ճանաչվում որպես փախստականներ «Փախստականների կարգավիճակի մասին» ՄԱԿ-ի 1951 թ. կոնվենցիայի և «Փախստականների կարգավիճակի մասին» 1967 թ. արձանագրության իմաստով, և որոնք չեն կարող, կամ հիմնավոր ճանաչված պատճառներով չեն ցանկանում վերադառնալ իրենց քաղաքացիության երկիրը կամ, քաղաքացիություն չունենալու դեպքում, իրենց՝ սովորաբար բնակվելու վայրի երկիրը։

Persons not recognized as refugees within the meaning of the UN Convention Relating to the Status of Refugees, 1951 and Protocol relating to the Status of Refugees, 1967, and who are unable or, for reasons recognized as valid, unwilling to return to the country of their nationality or, if they have no nationality, to the country of their habitual residence.

Այն անձանց դրությունը, ովքեր ունեն մի պետության քաղաքացիություն, սակայն մեկնել են այդ երկրից, դրանից տրամադրվող որևէ պաշտպանությունից չեն օգտվում կա՛մ այն պատճառով, որ հրաժարվում են դիմել նման պաշտպանություն ստանալու համար, կա՛մ էլ պետությունն է հրաժարվում նրանց պաշտպանություն տրամադրել։ Դե ֆակտո քաղաքացիություն չունենալը մի տերմին է, որը հաճախ կապված է ապաստան հայցողների և որպես փախստականներ ճանաչված անձանց հետ։

Situation of individuals who possess the nationality of a State but, having left the State, enjoy no protection by it, either because they decline to claim such protection or because the State refuses to protect them. De facto statelessness is a term often connected with refugees.

Աշխարհում ընդունված գնահատման եղանակներից է: Միջազգային այս հետազոտությունը 4 տարին մեկ իրականացվում է ԱՀԿ հովանու ներքո Եվրոպայի 39 երկրներում, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում և Կանադայում, և ուղղված է դեռահասների առողջության և առողջական վարքագծի ուսումնասիրմանը, դրանց վրա ներազդող տարբեր առողջապահական, կրթական, սոցիալական, ընտանեկան և անձնային գործոնների բացահայտմանը: Հետազոտությունը թույլ է տալիս ստանալ հավաստի, ներկայացուցչական տվյալներ ազգային մակարդակում, համեմատել տարբեր երկրների ցուցանիշները, ճիշտ ծրագրավորել և իրականացնել հետագա միջամտությունները՝ ի շահ դեռահասների: 

This WHO collaborative cross-national study examines the physical and mental health of children and teenagers from a sociological perspective. It provides a wealth of information and analysis, presenting findings on patterns of health among young people aged 11, 13 and 15 years in 43 countries across the WHO European Region and North America.

Դելֆիի մեթոդ 
Delphi method 

Դեղերի մատակարարման գլոբալ ծրագիր 
GDF / Global Drug Facility 

դեղին տենդ 
yellow fever 

դեպի ծով ելք չունեցող (ներմայրցամաքային) երկիր 
landlocked country 

դեպի ծով ելք չունեցող զարգացող երկիր 
landlocked developing country 

դեպքերի փոփոխականություն 
case variation 

դեպքի ուսումնասիրություն 
case study 

Պետություն, որն ընդունում է դիվանագիտական ներկայացուցչին։

դեֆեկացիա բացօթյա պայմաններում 
open defecation 

դիմադրություն 
resistance 

դիմակայուն 
resilient 

դիմակայունություն 
resilience 

Միգրացիայի համատեքստում՝ անձ, որը պաշտոնապես հայցում է պետական մարմնի կամ այլ իրավական գործողության կատարում, ինչպես օրինակ՝ փախստականի կարգավիճակի, վիզայի կամ աշխատանքի թույլտվության տրամադրում։

A person who formally requests some government or legal action, such as the granting of refugee status, a visa or working permit.

Միգրացիայի համատեքստում՝ դիմում (սովորաբար՝ գրավոր), որը սահմանված կարգով պետական մարմին է ներկայացվում պետական մարմնի կամ այլ իրավական գործողություն հայցող անձի կամ կազմակերպության կողմից։

A request (usually written) submitted to the government by a person or organization seeking some governmental action.

դիվանագիտական անձեռնմխելիություն 
diplomatic immunity 

դիվանագիտական հարաբերությունների խզում 
severance of diplomatic relations 

Դիվանագիտական հարաբերությունների մասին կոնվենցիա 
Convention on Diplomatic Relations 

«Միջազգային իրավունքի տարրական սկզբունք, որի համաձայն պետությունն իրավասու է պաշտպանելու իր սուբյեկտներին, որոնք տուժել են մեկ այլ պետության՝ միջազգային իրավունքին հակասող գործողություններից, որից նրանք չեն կարողացել բավարար փոխհատուցում ստանալ սովորական ուղիներով: Նախաձեռնելով իր սուբյեկտներից մեկի գործը և նրա անունից դիմելով դիվանագիտական գործողությունների կամ միջազգային դատական ընթացակարգերի՝ պետությունն իրականում հա-վաստում է իր սեփական իրավունքների, այն է՝ իր սուբյեկտների անունից՝ միջազգային իրավունքի նորմերի նկատմամբ հարգանքի ապահովման իրավունքի» առկայությունը (Mavrommatis Palestine Concession Case (Jurisdiction) P.C.I.J.1924 at I։) (Մավրոմատիս – Պաղեստինի կոնցեսիաները (իրավազորություն) P.C.I.J. 1924 at I)։

An elementary principle of international law that a State is entitled to protect its subjects, when injured by acts contrary to international law committed by another State, from whom they have been unable to obtain satisfaction through the ordinary channels. By taking up the case of one of its subjects and by resorting to diplomatic action or international judicial
proceedings on his behalf, a State is in reality asserting its own rights- its right to ensure, in the person of its subjects, respect for the rules of international law (Mavrommatis Palestine Concession Case (Jurisdiction), P.C.I.J.1924).

Of the Conference on Security and Co-operation in Europe (CSCE), which later become the Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE). Has sought to monitor the Minsk Group timetable involving Armenia, Azerbaijan and Nagorny Karabakh, and efforts to resolve the conflict peacefully in that region.

When in lower case - monitoring mission - it refers to any operation established to monitor the situation on the ground, by observing the situation in the border areas, liaising with the parties, providing early warning and contributing to improve the security situation through confidence-building and preventive measures.

A non-member representative who has the right to attend meetings of the organ concerned and to participate in the deliberative work of that organ but in general does not have the right to take part in the legislative activity of the body, such as voting. May include the following:

  • Observer State - a non-member State that has been accorded the right to participate in the deliberative work of the organ. Note: States members of the regional commissions (see below) that are not Members of the United Nations are considered observers (see also All States);
  • Intergovernmental organizations and other entities with a standing invitation to participate in the deliberations of the organ concerned, e.g. the General Assembly or the Economic and Social Council;
  • Representatives of United Nations organs, specialized agencies, funds and programmes and related organizations;
  • For some intergovernmental bodies, representatives of accredited non-governmental organizations (referred to as those in general consultative status with the Economic and Social Council) may be considered observers.


 

Within the United Nations, term applicable to different entities, inter alia, the General Assembly and the Economic and Social Council. As for the General Assembly, as of December 2006, the United Nations counted 192 Member States. In addition to them the Organization welcomes several other entities and one non-member State - the Holy See - as observers in the Assmbly. Observers have the right to speak at the General Assembly meetings, but do not vote on resolutions.

Կանոնավոր միգրացիայի խթանում կամ խրախուսում՝ ճանապարհորդելն ավելի դյուրին ու հարմարավետ դարձնելու միջոցով։ Դա կարող է իրականացվել վիզա ստանալու համար դիմելու կարգավորված գործընթացի կամ ուղևորների ստուգման արդյունավետ ու բարձր որակավորում ունեցող անձնակազմի կողմից իրականացվող ընթացակարգերի միջոցով։

Fostering or encouraging of legitimate migration by making travel easier and more convenient. Facilitation can include any number of measures, such as a streamlined visa application process, or efficient and wellstaffed passenger inspection procedures.

Դոհայի հռչակագիր 
Doha Declaration 

Directly observed treatment, short-course (DOTS) is the recommended strategy for tuberculosis control. It comprises:
(1) government commitment to ensuring sustained, comprehensive tuberculosis control activities;

(2) case detection by sputum-smear microscopy among symptomatic patients self-reporting to health services; 

(3) standardized short-course chemotherapy using regimens of six to eight months, for at least all confirmed smear-positive cases; 

(4) a regular, uninterrupted drug supply of all essential antituberculosis drugs; and

(5) a standardized recording and reporting system that allows assessment of casefinding and treatment results for each patient and of the tuberculosis control programme’s performance overall.

Անդամ պետություններից մեկում երրորդ երկրի քաղաքացու կողմից ներկայացված՝ ապաստան ստանալու համար դիմումի քննության համար պատասխանատու ան- դամ պետությունը որոշելու չափորոշիչները և մեխանիզմները սահմանող՝ Խորհրդի 2003 թ. փետրվարի 18-ի թիվ 343/2003 (ԵՀ) կանոնակարգ (ՊՏ 2003 թ. L 50/1)՝ «Դուբլինի II» վերտառությամբ, որով փոխարինվում են Դուբլինի կոնվենցիայի դրույթները (Եվրոպական համայնքների անդամ պետություններից մեկում ներկայացված՝ ապաստան ստանալու համար դիմումների քննության համար պատասխանատու անդամ պետությունը որոշող կոնվենցիա, ստորագրվել է Դուբլինում, 1990 թ. հունիսի 15-ին)։ Ըստ Դուբլինի II կանոնակարգի՝ անդամ պետությունները պետք է օբյեկտիվ և աստիճանակարգային չափորոշիչների հիման վրա գնահատեն, թե որ անդամ պետությունն է պատասխանատու իր տարածքում ներկայացված՝ ապաստան ստանալու համար դիմումի քննության համար։ Այս համակարգը նախատեսված է «ապաստանի գնումների» պրակտիկան կանխարգելելու համար (երբ ապաստան հայցողը ապաստանի համար մի քանի դիմումներ է ներկայացնում տարբեր պետություններում) և միևնույն ժամանակ ապահովելու համար, որ ապաստան հայցողներից յուրաքանչյուրի գործին ընթացք տրվի միայն մեկ անդամ պետությունում։

դրական քվե 
affirmative vote 

Քաղաքացի չհանդիսացող անձանց վաստակած կամ ձեռք բերած գումարները, որոնք հետ են փոխանցվում նրանց ծագման երկիր։

Monies earned or acquired by non-nationals that are transferred back to their country of origin.

դրենաժային համակարգ 
drainage 

Դրոշի պետությունը նավի գրանցման վայրի պետությունն է։ Դրոշի պետությունը պատասխանատու է իր դրոշի ներքո նավարկվող նավերի կողմից՝ սովորութային ու միջազգային պայմանագրային իրավունքի ներքո համապատասխան պարտավորությունների կատարումն ապահովելու համար։

The State under whose laws the vessel is registered or licensed. Article 94 of the United Nations Convention on the Law of the Sea defines its duties.