EN | AM

ԱԱԵԱ / Ազատ առևտրի եվրոպական ասոցիացիա 
EFTA / European Free Trade Association 

ԱԱԶԲ / Արևելյան Աֆրիկայի զարգացման բանկ 
EADB / East African Development Bank 

ԱԱԶԲ / Արևմտաաֆրիկյան զարգացման բանկ 
WADB / West African Development Bank 

Imposed and collected tax on the value added at each stage of the production and distribution of a good and service. 

ԱԱՄԿ / Ազատ արհմիությունների միջազգային կոնֆեդերացիա 
ICTFU / International Confederation of Free Trade Unions 

Force, led by the UK, deployed in Afghanistan in December 2001, under S/RES/1386 (2001), to help the new provisional Afghan Government with security. On 10 February 2003, the Netherlands and Germany took over leadership of the Force.

ԱԱՎ / Պահպանության և անվտանգության վարչություն 
DSS / Department of Safety and Security 

ԱԱՏՀ / Արևմտյան Աֆրիկայի տնտեսական համայնք 
CEAO / West African Economic Community 

ԱԱՏՍՀ / Արևմտյան Ասիայի տնտեսական և սոցիալական հարցերի հանձնաժողով 
ESCWA / Economic and Social Commission for Western Asia 

ԱԳՆ / Արտաքին գործերի նախարարություն 
MFA / Ministry of Foreign Affairs 

ագրեսիայի, նախահարձակման գործողություն 
act of aggression 

ագրեսոր 
aggressor 

Somalia. Formed in late 2004, replaced the Transitional National Government, created in August 2000. Represents Somalia in the United Nations, the African Union, the League of Arab States and some other multilateral organizations.

Somalia. Umbrella term for the Transitional Federal Government and the Transitional Federal Parliament.

Ազատազրկված անչափահաս անձանց պաշտպանության ՄԱԿ-ի կանոններ 
United Nations Rules for the Protection of Juveniles Deprived of their Liberty 

Ազատությունից զրկելու հետ չկապված միջոցների վերաբերյալ ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոններ (Տոկիոյի կանոններ) 
United Nations Standard Minimum Rules for Non-custodial Measures (The Tokyo Rules) 

Կալանքի կամ ազատազրկման օրինականությունը ստուգելու նպատակով դատարան ներկայացվող հայց։ Ի լրումն ձերբակալելու կամ անազատության մեջ պահելու օրինականությունը ստուգելու նպատակով օգտագործվելուն՝ արձակած կարգադրությունը կարող է օգտագործվել արտահանձնման գործընթացի բնականոն ընթացքի, գրավի իրավունքի կամ չափի կամ էլ քրեական պատիժ նշանակած դատարանի իրավազորության նկատմամբ վերահսկողություն ձեռք բերելու համար։

An action before a court to test the legality of detention or imprisonment.

 

ազգային կանոնակարգող լիազոր մարմին 
NRA / National Regulatory Authority 

ազգային համակարգող 
National Coordinator 

This title is used in several contexts, including:

(1) Namibia;
(2) Sudan, whose acronym is GNU;
(3) Lebanon; and
(4) Mali.

Պետության իրավազորությանը պատկանող կամ իրավազորության տակ գտնվող աշխարհագրական տարածք։

The geographical areas belonging to or under the jurisdiction of a State.

Ազգերի (բրիտանական) համագործակցություն 
Commonwealth of Nations 

Forerunner of the United Nations established in 1919 under the Treaty of Versailles "to promote international cooperation and to achieve peace and security". The International Labour Organization (ILO) was also created under the Treaty of Versailles as an affiliated agency of the League. The League of Nations ceased its activities after failing to prevent the Second World War.

Մտադրված կամ չմտադրված փոփոխություն, որն ուղղակիորեն կամ անուղղակի կերպով առնչվում է միջամտությանը:

Intended or unintended change due directly or indirectly to an operation. These changes (results) can be at the output, outcome and/or impact levels.

Դրական և բացասական, առաջնային և երկրորդական, երկարաժամկետ արդյունքներ, որոնք բխում են զարգացման ոլորտի միջամտությունից՝ ուղղակիորեն կամ անուղղակի, մտադրված կամ ոչ:

Positive and negative, intended or unintended long-term results produced by an operation, either directly or indirectly. Relates to the goal level of the logframe hierarchy.

ԱԷԵՀ / Ատոմային էներգիայի եվրոպական համայնք 
EAEC / Eurpean Atomic Energy Community 

Founded on 29 July 1957, based on a decision of the General Assembly, after 18 States had deposited the necessary instruments of ratification with the United States Government. An autonomous organ linked to the General Assembly, received the Nobel Peace Prize in 2005.

Serves as the world's central intergovernmental forum for scientific and technical cooperation in the nuclear field, and as the international inspectorate for the application of nuclear safeguards and verification measures covering civilian nuclear programmes.

ԱԻ / Ամնեսթի ինթերնեշնլ իրավապաշտպան կազմակերպություն 
AI / Amnesty International 

The Central Emergency Response Fund (CERF) is a trust fund with a grant element of up to US$ 450 million and loan facility of US$ 50 million. It was officially launched in New York on 9 March 2006 by the United Nations Secretary-General. In December 2005 the General Assembly decided to upgrade the Central Emergency Revolving Fund (a loan facility of US$50 million established by the General Assembly of the United Nations in 1991 under resolution 46/182) by adding the grant element thereby establishing the current CERF. The Under-Secretary-General for Humanitarian Affairs and Emergency Relief Coordinator manages up to US$ 500 million, including a loan facility of US$50 million and the newly created grant facility of up to US$ 450 million. The grant facility of CERF has two components:
- Rapid response grants to promote early action and response to reduce loss of life and to enhance response to time-critical requirements; and
- Underfunded emergency grants to strengthen core elements of humanitarian response
in underfunded crises.

 

ԱԼԱԱՄ / Անգոլայի լիակատար անկախության ազգային միություն 
UNITA / National Union for the Total Independence of Angola 

Այս խմբի մեջ մտնում են 10-19 տարիքային խմբի հակասոցիալական վարք դրսևորած և առանց ծնողական խնամքի մնացած առավել խոցելի դեռահասներ ու երիտասարդներ:

հիվանդություն առաջացնող հարուցիչ

an agent causing disease

ախտորոշման արդյունքներ 
diagnostic outcomes 

ԱԽՏՍՀ / Ասիայի և Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի տնտեսական և սոցիալական հարցերի հանձնաժողով 
ESCAP / Economic and Social Commission for Asia and the Pacific 

A person, typically a spouse or minor child, who might receive immigration status on the basis of another’s application. Contrast “principal applicant.”

Սարքավորում (ստացիոնար կամ շարժական), որն օգտագործվում է փակ կոնտեյներներում, ինչպես օրինակ՝ երկաթուղային վագոնում կամ բեռնատարի թափքում ածխաթթու գազի առկայությունը որոշելու համար։ Այդ սենսորներն օգտագործվում են՝ մարդկանց կողմից սահմանը լատենտային կերպով անցնելու հանգամանքը ստուգելու համար։

Equipment (either stationary or portable) used to determine whether carbon dioxide is present in a closed container, such as a railway car or the back of a truck. Such sensors are used to determine whether persons are being moved clandestinely across a border.

ածխածնի կլանում 
sequestering carbon 

ականազերծում 
demining 

ականազերծում, ականների հայտնաբերում և վտանգազերծում 
mine clearance 

Ականների արգելման մասին կոնվենցիա 
Mine-Ban Convention 

Ականների եւ պատերազմի պայթուցիկ մնացորդների վտանգի վերացման հարցերով ՄԱԿ-ի համաշխարհային պաշտպան 
UN global advocate for the elimination of mines and explosive hazards 

ԱԿԴՓ / դիֆթերիա, փայտացում, կապույտ հազ (պատվաստանյութ) 
DTP / Diphtheria Tetanus Pertussis (vaccine) 

ակլամացիա (պարզ հավանություն) 
acclamation 

ԱԿԽ / Աֆրիկյան, Կարիբյան ավազանի և Խաղաղօվկիանոսյան երկրների խումբ 
ACP / African, Caribbean and Pacific Group of States 

Բարոյամշակութային արժեհամակարգի տարրերի (գաղափարների, բառերի, արժեքների, նորմերի, վարքագծի, ինստիտուտների) փոփոխություններ, որոնք առաջանում են տարբեր խմբերի մշակույթների միջև ուղղակի և շարունակական շփումների, հատկապես՝ միգրացիոն տեղաշարժերի կամ տնտեսական բնույթի փոխանակումների արդյունքում։ Ակկուլտուրացիան կարող է տեղի ունենալ այն դեպքում, երբ որևէ խումբ որդեգրում է հանրային կյանքում հասարակության մեջ գերիշխող մշակույթի առանձնահատկությունները՝ միևնույն ժամանակ մասնավոր միջավայրում պահպանելով սեփական մշակույթը։

The progressive adoption of elements of a foreign culture (ideas, words, values, norms, behaviour, institutions) by persons, groups or classes of a given culture. The partial or total adaptation is caused by contacts and interactions between different cultures through migration and trade relations.

ԱԿՊԿ / Արևելյան կարիբյան պետությունների կազմակերպություն 
OECS / Organization of Eastern Caribbean States 

ահաբեկչական հարձակում 
terrorist attack 

Ահաբեկչության դեմ պայքարի իրականացման աշխատանքային խումբ 
Counter-Terrorism Implementation Task Force 

Ահաբեկչության դեմ պայքարի կոմիտե 
Counter-Terrorism Committee 

Միջազգային իրավունքում համընդհանուր ճանաչում գտած սահմանման բացակայության պայմաններում, «ահաբեկչություն» տերմինը կարող է սահմանվել որպես հանրությանն ահաբեկելու համար նախատեսված միտումնավոր և պարբերական գործողությունների կատարում՝ որպես որոշակի նպատակներին հասնելու միջոց։ Ահաբեկչություն կարող է համարվել ինքնուրույն կամ պետության աջակցությամբ գործող անձի կամ անձանց խմբի կողմից կատարվող գործողությունը։ Այն կարող է լինել նաև պետության կողմից՝ բնակչության դեմ (մարդու իրավունքների խախտումներ, ինչպես, օրինակ՝ հարկադիր աշխատանք, վտարում և այլն)։ «Ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին» կոնվենցիայով (1999 թ.) «ահաբեկչություն» է որակվում «ցանկացած արարք, որն ուղղված է քաղաքացիական անձին կամ զինված հակամարտությունների ժամանակ ռազմական գործողություններին ակտիվորեն չմասնակցող անձին մահ կամ ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելուն, երբ այդպիսի արարքի նպատակն իր բնույթով և համատեքստով բնակչությանն ահաբեկելը կամ կառավարությանը կամ միջազգային կազմակերպությանն ստիպելն է որևէ գործողություն կատարել կամ ձեռնպահ մնալ դրա կատարումից» (2(1)(բ) հոդված)։

Any act intended to cause death or serious bodily injury to a civilian, or to any other person not taking an active part in the hostilities in a situation of armed conflict, when the purpose of such act, by its nature and context, is to intimidate a population, or to compel a government or an international organization to do or abstain from doing an act (Art. 2(1)(b), International Convention for the Suppression of Financing of Terrorism, 1999).

ԱՀԿ / Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն 
WTO / World Trade Organization 

ԱՀԿ / Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն 
WHO / World Health Organization 

The process in which non-member nations of the world enter into bilateral and multilateral talks with the members of the World Trade Organization to become a member and benefit from globalization of trade and services. 

ԱՀԿ Հարավային Ասիայի տարածաշրջան 
SEARO / WHO Region of the South Asia 

ԱՀԿ-ի Ամերիկայի տարածաշրջան 
AMRO / WHO Region of the Americas 

ԱՀԿ-ի Արևելյան միջերկրական տարածաշրջան 
EMRO / WHO Region of the Mediterranean 

ԱՀԿ-ի արևմտախաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջան 
WPRO / WHO Region of the Western Pacific 

ԱՀԿ-ի Աֆրիկայի տարածաշրջան 
AFRO / WHO Region of the Africa 

ԱՀԿ-ի Եվրոպայի տարածաշրջան 
EURO / WHO Region of the Europe 

ԱՀՀԽԳ / Աֆրիկայի հարցերով հատուկ խորհրդականի գրասենյակ 
OSAA / Office of the Special Adviser on Africa 

Աղքատության հաղթահարման ռազմավարական ծրագրերը` ԱՀՌԾ մշակվում են անդամ երկրների կողմից մասնակցային գործընթացի  միջոցով, որում ընդգրկվում են տեղական շահագրգիռ կողմերը, ինչպես նաև զարգացման արտաքին գործընկերները, այդ թվում Համաշխարհային բանկը և Արժույթի միջազգային հիմնադրամը: http://www.gov.am/files/library/29.pdf

A country’s macro-economic, structural and social policies and programmes to promote growth and reduce poverty.Poverty Reduction Strategy Papers are prepared by the member countries through a participatory process involving domestic stakeholders as well as external development partners, including the World Bank and International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/np/prsp/prsp.asp

Health financing systems are critical for reaching universal health coverage. Health financing levers to move closer to universal health coverage lie in three interrelated areas:

  • raising funds for health;
  • reducing financial barriers to access through prepayment and subsequent pooling of funds in preference to direct out-of-pocket payments; and
  • allocating or using funds in a way that promotes efficiency and equity.

 

The number of cases of and/or recorded or estimated deaths from all types of diarrhoeal diseases during the most recent year for which valid statistics are available.

A set of measures to reduce or neutralize the impact of natural hazards by reducing social, functional, or physical vulnerability.

Աղետների գնահատման և համակարգման ՄԱԿ-ի միջազգային արձագանքման մեխանիզմ 
UNDAC / United Nations Disaster Assessment and Coordination 

International system using improved terrestrial and satellite technology and ship-board radio systems. It ensures rapid alerting of shore-based rescue and communications authorities in the event of an emergency. In addition, the system alerts vessels in the immediate vicinity and provides improved means of locating survivors.

աղետների ենթակա երկիր 
disaster-prone country 

աղետների ենթակա տարածք 
disaster prone area 

Programme established provide universal access, to all countries and to regional and international organizations, to all types of space-based information and services to support the full disaster management cycle by:

(1) being a gateway to space-information for disaster management support;
(2) serving as a bridge to connect disaster managment and space communities; and
(3) being a facilitator of capacity-building and institutional strengthening, in particular for developing countries.

UNRC led in country inter-agency forum of humanitarian agencies aimed at the establishment and maintenance of emergency response preparedness and response capacities and procedures ensuring coordinated support the national response activities in major emergencies.

աղետների կառավարման շրջափուլ 
disaster-management cycle 

Աղետների կառավարման ուսուցման ծրագիր 
Disaster Management Training Programme 

աղետների պատրաստվածություն և արձագանքում 
DPR / disaster preparedness and response 

Աղետների ռիսկի նվազեցման ազգային պլատֆորմ 
Disaster Risk Reduction National Platform 

աղտազերծում 
treatment of waste 

A term used in environmental management. It means the control of emissions and effluents into air, water or soil.
In the hierarchy of controls, pollution prevention and waste minimization are more desirable than pollution control.

աղքատության բազմաչափ համաթիվ 
Multidimensional Poverty Index 

Բնակչության զարգացմանն ուղղված միջազգային փաստաթղթերում («Պեկինյան գործողությունների ծրագիր», «Կոպենհագենի գործողությունների ծրագիր», ՄԱԿ-ի Հազարամյակի նպատակներ) առաջնային է համարվում աղքատության վերացումը և պայքարը աղքատության ֆեմինացման դեմ: Աղքատության մեջ են հայտնվում հատկապես խոցելի սոցիալական խմբերի կանայք` անձինք միակողմանի ծնողազուրկ ընտանիքներից, միայնակ թոշակառուներ և հորիզոնական խտրազատման հետևանքով ցածր վարձատրվողներ:

International documents aimed at human development (Beijing Platform for Action, Copenhagen Plan for Action, UN Millenium Development Goals) set poverty eradication and combatting feminization of poverty as primary goals. In the 1980s, a group of third-world feminists started to analyse the phenomenon of poverty from a gender perspective. They identified a series of phenomena within poverty that specifically affected women and showed that poor women outnumbered poor men, that women suffered more severe poverty than men and that female poverty displayed a more marked tendency to increase, largely because of the rise in the number of female-headed households. This set of phenomena came to be termed the “feminization of poverty.” 

աղքատության գիծ 
poverty line 

Poverty gap is the mean shortfall from the poverty line (counting the nonpoor as having zero shortfall), expressed as a percentage of the poverty line. This measure reflects the depth of poverty as well as its incidence.

աղքատության ծայրահեղ (պարենային) գիծ 
extreme poverty line 

In September 1999, the IMF established the Poverty Reduction and Growth Facility (PRGF) to make the objectives of poverty reduction and growth more central to lending operations in its poorest member countries. https://www.imf.org/external/np/exr/facts/prgf.htm

աղքատության կրճատում 
poverty reduction 

աղքատության հարաբերական գիծ 
relative poverty line 

աղքատության մակարդակ 
poverty incidence 

Poverty deprives people of the means to buy or produce food. Hunger and malnutrition cause enormous human and economic costs by adversely affecting the health and productivity of populations. Hungry children cannot learn and hungry adults cannot be productive and earn their living; they are trapped in a vicious cycle of hunger and malnutrition, illness and poverty. Measures to combat hunger directly are therefore needed. 

աղքատության սրություն 
severity of poverty 

First United Nations Decade for the Eradication of Poverty (1997-2006). Second United Nations Decade for the Eradication of Poverty (2008-2017).

աղքատության վերացում 
poverty eradication 

Աղքատ բնակչության շրջանում կանանց եւ երեխաների քանակի մեծացման միտում։

Tendency of increasing number of women and children among the poor.

Վիճակ, երբ մարդու կենսական պահանջները գերազանցում են դրանց բավարարման համար նրա հնարավորությունները: Աղքատությունը լինում է բացարձակ (երբ միջոցները չեն բավարարում ֆիզիկական կյանքի և առողջության պահպանման համար) և հարաբերական (երբ միջոցները չեն բավարարում տվյալ հասարակության մեջ ընդունված կյանքի մակարդակը ապահովելու համար):

Condition where people's basic needs for food, clothing, and shelter are not being met. Poverty is generally of two types: (1) Absolute poverty is synonymous with destitution and occurs when people cannot obtain adequate resources (measured in terms of calories or nutrition) to support a minimum level of physical health. (2) Relative poverty occurs when people do not enjoy a certain minimum level of living standards as determined by a government (and enjoyed by the bulk of the population) that vary from country to country, sometimes within the same country.

 

ԱՄ / Աֆրիկյան միություն 
AU / African Union 

ԱՄԲ / արտամարմնային բեղմնավորում 
IVF / in vitro fertilization 

Ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն ծովով ապրանքների միջազգային փոխադրման պայմանագրերի մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիա 
United Nations Convention on Contracts for the International Carriage of Goods Wholly or Partly by Sea 

A person who goes to a health care facility for consultation, is not admitted to the facility and does not occupy a hospital bed for any length of time.

One of the six main organs of the United Nations together with the Security Council, the General Assembly, the Economic and Social Council, the Trusteeship Council, and the Secretariat. Located at the Peace Palace,The Hague, the Netherlands. Principal judicial organ of the UN, the ICJ settles disputes between States parties and it gives advisory opinions to the United Nations and its specialized agencies. Its Statute is an integral part of the Charter of the United Nations.

Predecessor: Permanent Court of International Justice 

Ամերիկյան պետությունների կազմակերպություն 
OAS / Organization of American states 

ԱՄԿ / Աշխատանքի միջազգային կազմակերպություն 
ILO / International Labour Organization 

ԱՄԿ / Առևտրի միջազգային կենտրոն 
ITC / International Trade Centre 

ԱՄԿ / Աֆրիկյան միասնության կազմակերպություն 
OAU / Organization of African Unity 

ԱՄՀ / Արժույթի միջազգային հիմնադրամ 
IMF / International Monetary Fund 

ԱՄՄ / Արաբական Մաղրիբի միություն 
AMU / Arab Maghreb Union 

The US President’s Emergency Plan for AIDS Relief (Emergency Plan/PEPFAR) announced by President George W. Bush in his State of the Union Address 28 January 2003 is the largest commitment ever by a single nation towards an international health initiative - a five-year, US$ 15-billion, multifaceted approach to responding to the HIV epidemic around the world. The goals of the Emergency Plan include support for treatment for two million HIV infected people, support for prevention of seven million new infections, and support for care for 10 million people infected or affected by HIV. For fiscal year 2008, President Bush requested US$ 5.4 billion. http://www.pepfar.gov/press/81352.htm

 

ԱՄՊ / Առևտրի միջազգային պալատ 
ICC / International Chamber of Commerce 

Ուսումնասիրություն, որ կատարվում է միջամտության կամ միջամտության որևէ հատվածի ավարտին՝ որոշելու համար ակնկալվող արդյունքների իրագործման աստիճանը: Ամփոփիչ գնահատումը նպատակ ունի տեղեկություն տրամադրել ծրագրի արդյունավետության վերաբերյալ:

An evaluation conducted at the end of an operation (or a phase thereof) to determine the extent to which the planned results were produced. A summative evaluation is intended to provide information about the value of the operation.

Միգրացիայի համատեքստում՝ այս տերմինն օգտագործվում է որոշ երկրների ազգային օրենսդրությամբ քաղաքացի չհանդիսացող այն անձանց բնութագրելու համար, որոնց թույլատրված է ժամանակավոր հիմունքներով գտնվել որևէ պետության տարածքում՝ առանց որևէ մասնագիտական գործունեության մեջ ներգրավված լինելու:

In the migration context, a person who seeks to enter for a temporary period.

ԱՆ / Առողջապահության նախարարություն 
MOH / Ministry of Health 

Վիճակ, որում գտնվում է ազատությունից զրկված և մեկ այլ անձից կախվածության մեջ գտնվող անձը:

See debt bondage, slavery

Անապատացման դեմ պայքարի կոնվենցիա 
Convention to Combat Desertification (1997) 

անապատացում 
desertification 

անասունների համար նախատեսված ջրախմոց 
stock watering point 

անարգել մուտքի և/կամ օգտվելու հնարավորություն 
unimpeded access 

անբավարար ոռոգում 
poor irrigation 

Describes the status of people whose food intake does not include enough calories (energy) to meet minimum physiological needs. The term is a measure of a country's ability to gain access to food and is normally derived from Food Balance Sheets prepared by the UN Food and Agriculture Organization (FAO).

Անազնվորեն. մոլորեցնելու կամ խաբելու մտադրությամբ։

 

In bad faith; with intent to deceive or defraud.

Անգոլայում Միավորված ազգերի կազմակերպության առաքելություն 
UNMA / United Nations Mission to Angola 

Groups of representatives of Member and observer States by geographic region that meet for the purposes of discussion, usually in connection with sessions of intergovernmental bodies or conferences. Among the regional groups are the following:

  • Group of African States;
  • Group of Asian States;
  • Group of Eastern European States;
  • Group of Latin American and Caribbean States (GRULAC);
  • Group of Western European and Other States (WEOG).

 Among the other major groupings of States that meet for deliberative purposes are the following:

  • Alliance of Small Island States (AOSIS);
  • European Union and its member States;
  • Group of Arab States;
  • Group of 15;
  • Group of Least Developed Countries;
  • Group of 77 and China (which is an associate member of the Group);
  • Non-Aligned Movement (NAM) and its Coordinating Council;
  • States of the Organization of the Islamic Conference.

It is important to note that these groups are not officially recognized as intergovernmental bodies and that they have no automatic entitlement to conference services. Unless agreed to in advance and provided from within existing capacity, meeting rooms and interpretation services are provided on an as available basis. Meetings of such groups should be listed in a journal or daily programme of meetings under the heading “Meetings other than meetings of United Nations bodies”.
 

անդամակցության սառեցում կամ դադարեցում 
suspension or expulsion of a member 

անդամակցության վերաբերյալ պայմանագիր 
Treaty of Accession 

Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ ՄԱԿ-ի կոնվենցիա 
UNTOC / United Nations Convention against Transnational Organized Crime 

անդրսահմանային համագործակցություն 
transborder cooperation 

Damage caused to persons, property or the environment in the territory or in other places under the jurisdiction or control of a State other than the State of origin.

ԱՆԶԱՄՆ / Ավստրալիա - Նոր Զելանդիա - Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ անվտանգության պայմանագիր 
ANZUS / Australia - New Zealand - United States Security Treaty 

Միգրացիայի իրավունքով կամ կանոնակարգերով նախատեսված այն հիմքերի սահմանումները, որոնց ուժով քաղաքացի չհանդիսացող անձանց արգելվում է մուտք գործել համապատասխան պետություն։ Նույնիսկ եթե անձն այլ կերպ իրավասու է ստանալու վիզա կամ իմիգրացիոն [ներգաղթային] կարգավիճակ, և նրա նկատմամբ տարածվում են անընդունելիության հիմքերը, վիզայի կամ այլ կարգավիճակի տրամադրումը մերժվում է։ Անընդունելիության հիմքերը հիմնականում նախատեսված են քաղաքացի չհանդիսացող այնպիսի անցանկալի անձանց մուտքը կանխելու համար, ինչպիսիք են՝ վավեր ճամփորդական փաստաթղթեր չունեցող անձինք, դատվածություն ունեցող անձինք, հանրային առողջության կամ անվտանգության համար հիմնավոր վտանգ ներկայացնող անձինք, նախկինում վտարված անձինք։

Definitions set forth in migration law or regulations, of reasons for which non-nationals may be prohibited from entering the State. Even where a person is otherwise eligible for a visa or other immigration status, if s/he falls within a ground of inadmissibility, the visa or other status will be denied. Grounds of inadmissibility are typically designed to preclude entry of undesirable non-nationals, such as persons without valid travel documents, persons with criminal convictions, persons who are believed to be a danger to public health or public safety, persons who have been previously deported.

Գնահատում, որ իրականացվում է այն մարմինների կամ անհատների կողմից, որոնք դուրս են միջամտության նախագծման և իրականացման համար պատասխանատուների վերահսկումից: 

An evaluation carried out by entities and persons free of control by those responsible for the design and implementation of the operation.

Մուտքի թույլտվություն չունենալու, մուտքի պայմանները խախտելու կամ վիզայի ժամկետը լրանալու հետևանքով տարանցման և հյուրընկալող երկրում իրավական կարգավիճակ չունեցող անձ։ Տվյալ սահմանումը տարածվում է նաև այն անձանց վրա, ովքեր օրինականորեն մուտք են գործել տարանցման կամ հյուրընկալող երկիր, սակայն մնացել են այնտեղ թույլատրված ժամկետից ավելի երկար կամ հետագայում առանց թույլտվության անցել են աշխատանքի (կոչվում են նաև լատենտային/փաստաթղթային խնդիրներ ունեցող միգրանտ կամ անկանոն կարգավիճակում գտնվող միգրանտ)։ «Անօրինական» տերմինի փոխարեն նախընտրելի է օգտագործել «անկանոն» տերմինը, քանի որ առաջինն ունի քրեաիրավական երանգավորում և դիտվում է որպես միգրանտների մարդկային հատկանիշներին հակասող։

Someone who, owing to illegal entry or the expiry of his or her visa, lacks legal status in a transit or host country. The term applies to migrants who infringe a country’s admission rules and any other person not authorized to remain in the host country (also called clandestine/ illegal/undocumented migrant or migrant in an irregular situation).

Տե՛ս վարչական կալանք, անկանոն կարգավիճակով միգրանտ, փաստաթղթային խնդիրներ ունեցող միգրանտ աշխատող / անկանոն կարգավիճակում գտնվող աշխատող միգրանտ:

See irregular migrant, undocumented migrant worker.

Տե՛ս փաստաթղթային խնդիրներ ունեցող միգրանտ աշխատող / անկանոն կարգավիճակում գտնվող միգրանտ աշխատող

See undocumented migrant worker

Տեղաշարժ, որը տեղի է ունենում ուղարկող, տարանցման և ընդունող երկրների նորմատիվ իրավական դրույթների գործողությունից դուրս։ «Անկանոն միգրացիա» տերմինի համար հստակ կամ համընդհանուր ճանաչում գտած որևէ սահմանում չկա։ Նպատակակետ երկրների դիտանկյունից՝ դա երկիր մուտք գործելը, մնալը կամ աշխատելն է առանց անհրաժեշտ թույլտվության կամ իմիգրացիոն [ներգաղթային] կանոնակարգերով պահանջվող փաստաթղթերի։ Ուղարկող երկրի դիտանկյունից՝ անկանոն բնույթն ակներև է այն դեպքերում, երբ, օրինակ, անձը հատում է որևէ միջազգային սահման առանց վավեր անձնագրի կամ ճամփորդական փաստաթղթի կամ չի կատարում երկրից դուրս գալու համար սահմանված վարչական պահանջները։ Այնուամենայնիվ, նկատվում է՝ «անօրինական միգրացիա» տերմինի գործածությունը մաքսանենգ ճանապարհով միգրանտների տեղափոխման և մարդկանց թրաֆիքինգի դեպքերով սահմանափակելու միտում։

Movement that takes place outside the regulatory norms of the sending, transit and receiving countries. There is no clear or universally accepted definition of irregular migration. From the perspective of destination countries it is illegal entry, stay or work in a country, meaning that the migrant does not have the necessary authorization or documents required under immigration regulations to enter, reside or work in a given country. From the perspective of the sending country, the irregularity is for example seen in cases in which a person crosses an international boundary without a valid passport or travel document or does not fulfil the administrative requirements for leaving the country. There is, however, a tendency to restrict the use of the term “illegal migration” to cases of smuggling of migrants and trafficking in persons.

անկենդան ռեսուրսներ 
non-living resources 

անկլավ 
enclave 

Humanitarian principle. Provision of humanitarian assistance must be impartial and not based on nationality, race, religion, or political point of view. It must be based on need alone.

According to UNICEF, aid is delivered to all those who are suffering; the guiding principle is only their need and the corresponding right. Human rights are the basis and the framework for an assessment of needs. This principle includes both the proportionality to need (where resources are not sufficient, priority is always given to those most affected) as well as the principle of non-discrimination (no one should be discriminated against based on their sex, age, ethnicity, identity and so forth). It is crucial to emphasize state responsibility in ensuring that aid is delivered in an impartial way.

Refers to the gap between those who can effectively use new information and communication tools, such as the Internet, and those who cannot. The divide has been said to threaten to impede the health of communities, development of a skilled workforce and the economic welfare of nations.

անհավասարություն, անհամամասնություն 
disparity 

Դեպքեր, երբ անձինք միգրացիայի են դիմում անհատապես կամ ընտանիքով։ Այդպիսի տեղաշարժերը, ի տարբերություն լայնամասշտաբ ծրագրերի, ընդհանրապես իրականացվում են ինքնաֆինանսավորմամբ կամ որևէ անհատի, կազմակերպության կամ կառավարության հովանավորությամբ։ 

Cases where persons migrate individually or as a family. Such movements generally are self-financed or have individual, organizational or Government sponsorship, as opposed to mass scheme programmes.

«Հօգուտ հանրային շահի»` անվճար իրավաբանական ծառայություններ, որոնք մատուցվում են հատկապես հօգուտ հանրային շահի։

“For the public good”, being or involving uncompensated legal services performed especially for the public good.

անհետաձգելի գործողությունների ընթացակարգ 
urgent-action procedure 

անհետաձգելի կարիքներ, արտակարգ օգնության կարիք 
emergency needs 

անհետաձգելի օգնություն, օգնություն արտակարգ իրավիճակում 
emergency assistance 

Անձին դատական գործընթացի մեջ ներգրավելու՝ դատարանի իրավասությունը. իրավազորություն պաշտպանյալի անձնական իրավունքների, այլ ոչ զուտ գույքային շահերի նկատմամբ։ Դա կարող է վերաբերել նաև պետության՝ օտարերկրյա պետությունում գտնվող իր քաղաքացիների առնչությամբ գործելու իրավասությանը՝ կարգավորելով նրանց կարգավիճակը և նրանց առաջարկելով պաշտպանություն։

Կարող է բնորոշվել կենսաբանական տարբերությունների տեսանկյունից (կենսաբանական սեռ) և սոցիալական դերերի տեսանկյունից (գենդեր կամ սոցիալական սեռ)։ Այսպիսով, գոյություն ունի կենսաբանակն երկու սեռ՝ արական և իգական, և երկու սոցիալական-մշակութային սեռ։ Հիմնական տեսական և քաղաքական խնդիրն այն է, թե արդյո՞ք սեռ-գենդերը, որպես սոցիալապես որոշարկված երևույթ, կապված է մարդու կենսաբանության հետ և պայմանավորված դրանով։ Մարդաբանական հետազոտությունները պարզել են, որ սեռ-գենդերը, սեռականությունը և սեռային դերերը որոշվում են մշակույթով։ Չնայած գենդերային տարբերակման լայն տարածմանը, տղամարդկանց և կանանց սոցիալական խնդիրները փոփոխական են և տարբեր հասարակություններում սոցիալական և կենսաբանական սեռերի միջև կապերը նույնը չեն։ Հոգեբանները հակված են գենդերային ինքնությունն ընկալել որպես կրթության արդյունք։ Էթնոմեթոդաբանները սեռ-գենդերն ուսումնասիրում են որպես անհատական սեռականության ձևավորման հարց։ 

Can be determined in terms of biological differences (biological sex) and of social roles (gender or social sex). Thus, there exist two biological sexes, male and female, and two social-cultural. The basic theoretical and political problem is whether sex-gender, as a socially constructed phenomenon, is connected to and determined by human biology. Anthropological studies revealed that sex-gender, sexuality and sex roles are culturally determined. Despite the wide spread of gender differentiation, social tasks of men and women are volatile, and in different societies the ties between social and biological roles are not the same. Psychologists tend to perceive gender identity as an outcome of education. Ethno methodologists study sex-gender as an issue of formation of individual sexuality.

Փախստականներին առնչվող միջազգային իրավունքի սկզբունք, որով պետություններին արգելվում է որևէ եղանակով փախստականներին վերադարձնել այն երկրներ կամ տարածքներ, որտեղ կարող է վտանգվել նրանց կյանքը կամ ազատությունը։ Շատ հեղինակներ անձին վերադարձնելու անթույլատրելիության սկզբունքը համարում են միջազգային սովորութային իրավունքի մաս, մինչդեռ այլ հեղինակների կարծիքով՝ սովորութային նորմի առկայության համար անհրաժեշտ երկու պահանջները բավարարված չեն։ 

A principle laid down in the Geneva Convention Relating to the Status of Refugees, 1951 according to which “no Contracting State shall expel or return (“refouler”) a refugee in any manner whatsoever to the frontiers of territories where his life or freedom would be threatened on account of his race, religion, nationality, membership of a particular social group
or political opinion.” This principle cannot be “claimed by a refugee, whom there are reasonable grounds for regarding as a danger to the security of the country in which he is, or who, having been convicted by a final judgement of a particularly serious crime, constitutes a danger to the community of that country.” (Art. 33 (1) and (2), Geneva Convention Relating to the Status of Refugees, 1951.)

Տե՛ս վտարում, արտաքսում, հարկադիր վերադարձ, ոչ կամավոր հայրենադարձություն, անձին վերադարձնելու անթույլատրելիություն, հետապնդում, վերադարձ

The return by a State, in any manner whatsoever, of an individual to the territory of another State in which his/her life or liberty would be threatened, or s/he may be persecuted for reasons of race, religion, nationality, membership of a particular social group or political opinion; or would run the risk of torture. Refoulement includes any action having the effect of returning the individual to a State, including expulsion, deportation, extradition, rejection at the frontier (border), extraterritorial interception and physical return.

Պետության ներսում իրավասու մարմնի կողմից տրվող փաստաթուղթ, որով անձը նույնականացվում է որպես այն տրամադրող պետության քաղաքացի, և որը վկայում է դրա իրավատիրոջ՝ այդ պետություն վերադառնալու իրավունքի մասին։ Արևմտյան ավանդույթներում անձնագրերն օգտագործվել են արտերկրում ճանապարհորդելու նպատակով, այլ ոչ թե որպես ներպետական շրջանակներում ինքնությունը հաստատող փաստաթղթեր։ Անձնագիրը քաղաքացիությունը հաստատող՝ ընդունված միջազգային վկայական է կամ հավաստագիր, թեև դրա ապացուցողական նշանակությունը միայն առերևույթ բնույթ է կրում։

A government document identifying a person as a national of the issuing State, which is evidence of the holder’s right to return to that State. In Western traditions, passports have been used for foreign travel purposes, not as domestic identity documents. The
passport is the accepted international certificate or evidence of nationality, although its evidentiary value is prima facie only.

Ցանկացած տեղեկություն, որ կարող է օգտագործվել տվյալների սուբյեկտի ինքնությունը պարզելու կամ նրան վնասելու համար։

See Convention on Prohibitions or Restrictions on the Use of Certain Conventional Weapons Which May Be Deemed to Be Excessively Injurious or to Have Indiscriminate Effects

Մտավոր կամ ֆիզիկական ծանր տառապանքներ պատճառող վերաբերմունք։ Դա մարդու իրավունքների («Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի (1966 թ.) 7-րդ հոդված) և միջազգային քրեական իրավունքի խախտում է («Խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի դեմ» կոնվենցիա (1984 թ.), Ժնևի կոնվենցիաների (1949 թ.) ընդհանուր 3-րդ հոդված)։

Physical or mental cruelty so severe that it endangers life or health.

անմեղության կանխավարկած 
presumption of innocence 

ԱՆՄՌ / ՄԱԿ-ի Աղետների նվազեցման միջազգային ռազմավարություն 
ISDR / United Nations International Strategy for Disaster Reduction 

Անձ, ում չափահասության տարիքը չի լրացել, համապատասխան երկրի իրավունքի համաձայն, այսինքն՝ ով դեռևս օժտված չէ որոշակի քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքներով։

A person who, according to the law of the relevant country, is under the age of majority, i.e. is not yet entitled to exercise specific civil and political rights.

Անչափահասների գործերով արդարադատության իրականացման ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոններ (Պեկինյան կանոններ) 
United Nations Standard Minimum Rules for the Administration of Juvenile Justice ("The Beijing Rules") 

The impossibility, de jure or de facto, of bringing the perpetrators of human rights violations to account - whether in criminal, civil, administrative or disciplinary proceedings - since they are not subject to any inquiry that might lead to their being accused, arrested, prosecuted and, if found guilty, sentenced to appropriate penalties, and to making reparations to their victims.

անվանական քվեարկություն 
roll-call vote 

Որևէ երկիր, որտեղ ապաստան հայցողի համար կարող էր հասանելի լինել ապաստանի արդյունավետ ռեժիմը և որտեղ նա ֆիզիկապես գտնվել է՝ նախքան այն երկիր ժամանելը, որտեղ նա դիմում է ապաստան ստանալու համար:

A safe third country is considered by a receiving country to be any other country, not being the country of origin, in which an asylum seeker has found or might have found protection. The notion of safe third country (protection elsewhere/first asylum principle) is often used as a criterion of admissibility to the refugee determination procedure.

Assurance that food will not cause harm to the consumer and will provide the expected nutritional value when it is prepared and/or eaten according to its intended use. 

Ապաստան հայցողների ծագման երկիրը համարվում է անվտանգ, եթե այդտեղից առհասարակ կամ, որպես կանոն, չեն գոյանում փախստականներ։ Ընդունող երկրները հաճախ որպես հիմք են ընդունում «անվտանգ ծագման երկիր» հասկացությունը՝ ապաստան հայցողների առանձին խմբերին կամ կատեգորիաներին ամփոփ ձևով (առանց ըստ էության քննություն կատարելու) մերժելու համար:

A country or origin of asylum seekers is considered safe if it does not, or not generally, produce refugees. Receiving countries may use the concept of safe country of origin as a basis for rejecting summarily (without examination of the merits) particular groups or categories of asylum seekers.

One of the six main organs of the United Nations together with the General Assembly, the Economic and Social Council, the Trusteeship Council, the Secretariat, and the International Court of Justice.

Under the UN Charter, entrusted with the maintenance of international peace and security. It is so organized as to be able to function continuously, and a representative of each of its members must be present at all times at United Nations Headquarters.

On 31 January 1992, the first ever Summit Meeting of the Council was convened at Headquarters, attended by heads of State and Government of 13 of its 15 members and by the Ministers for Foreign Affairs of the remaining two. The Council may meet elsewhere than at Headquarters; in 1972, it held a session in Addis Ababa, Ethiopia, and the following year in Panama City, Panama.

When a complaint concerning a threat to peace is brought before it, the Council's first action is usually to recommend to the parties to try to reach agreement by peaceful means. In some cases, the Council itself undertakes investigation and mediation. It may appoint special representatives or request the Secretary-General to do so or to use his good offices. It may set forth principles for a peaceful settlement.

When a dispute leads to fighting, the Council's first concern is to bring it to an end as soon as possible. On many occasions, the Council has issued ceasefire directives which have been instrumental in preventing wider hostilities. It also sends United Nations peacekeeping forces to help reduce tensions in troubled areas, keep opposing forces apart and create conditions of calm in which peaceful settlements may be sought. The Council may decide on enforcement measures, economic sanctions (such as trade embargoes) or collective military action.

A Member State against which preventive or enforcement action has been taken by the Security Council may be suspended from the exercise of the rights and privileges of membership by the General Assembly on the recommendation of the Security Council. A Member State which has persistently violated the principles of the Charter may be expelled from the United Nations by the Assembly on the Council's recommendation.

A State which is a Member of the United Nations but not of the Security Council may participate, without a vote, in its discussions when the Council considers that that country's interests are affected. Both Members of the United Nations and non-members, if they are parties to a dispute being considered by the Council, are invited to take part, without a vote, in the Council's discussions; the Council sets the conditions for participation by a non-member State.

The Presidency of the Council rotates monthly, according to the English alphabetical listing of its member States.

անտառաբուծություն, անտառային տնտեսություն 
forestry 

In general, the human destruction of a forest or wood. 
In FAO Global Forest Resources Assessment Programme, it means change of forest with depletion of tree crown cover to less than 20 per cent.

Անտառային հարցերով գործընկերություն 
CPF / Collaborative Partnership on Forests 

անտառաշերտ 
forest belt 

The establishment of a tree crop on an area where it has always or long been absent. Where such establishment fails and is repeated, the later effort may be termed "reafforestation".

Անտառների հարցերով ՄԱԿ-ի համաժողով 
United Nations Forum on Forests 

անտառների վերաբերյալ քաղաքականություն 
forest policy 

Replantation of trees on denuded forest land -- that is, on land which carried forest within living memory. Typically, the restoration (replanting) of a forest that had been reduced by fire or cutting. The work may be done either by letting the forest grow back or by artificial means, such as planting and seeding. The new trees may be different from the former ones.

անտառտնկարկ 
forest stand 

Բացառիկ հանգամանքներում երկրի հյուպատոսական պաշտոնատար անձանց կողմից ծագման երկրի քաղաքացիներին (օրինակ՝ նրանց անձնագրի կորստի կամ գողության դեպքում) կամ համապատասխան պետության կողմից պաշտպանություն ստացած օտարերկրացիներին (օրինակ՝ պետությունների այն քաղաքացիները, ովքեր դիվանագիտական ներկայացուցչության կամ հյուպատոսական պաշտոնատար անձանց բացակայության պարագայում գտնվում են տվյալ պետության պաշտպանության ներքո՝ նրանց անձնագրի կորստի կամ գողության դեպքում) տրվող ճամփորդական փաստաթուղթ։ Դա կարող է լինել նաև միջազգային կազմակերպության կողմից իր գործակալներին տրվող ճամփորդական փաստաթուղթ։ «Արտոնությունների և անձեռնմխելիությունների մասին» Միավորված ազգերի կազմակերպության 1946 թ. կոնվենցիայի 24-րդ բաժնի VII հոդվածի առնչությամբ «Միավորված ազգերի կազմակերպությունը կարող է անցագիր տալ իր քաղաքացիական ծառայողներին։ Այդպիսի անցագիրը ճանաչվում և ընդունվում է անդամ պետությունների իշխանությունների կողմից»։

A travel document issued by the UN (and recognized and accepted as a valid travel document by States) to its staff for official travel (General Convention on the Privileges and Immunities of the United Nations, 1946).

Վայր (ցամաքային սահմանի վրա կամ օդանավակայանում կամ նավահանգստում), որտեղ սահմանապահ ծառայությունների պաշտոնատար անձանց կողմից անհատները կանգնեցվում են՝ պետություն մուտք գործելու նպատակով ստուգման և մաքսային ձևակերպումների համար։

A location (on the land border or at an airport or seaport) where persons are stopped by border officials for inspection and clearance, in order to enter the State.

«Անընդունելի անձ»։ Անընդունելի կամ անցանկալի անձ։ Դիվանագիտական համատեքստում՝ անձ, որը մերժում է ստանում հյուրընկալող կառավարության կողմից։

“Person not wanted”. An unwanted or undesirable person. In the diplomatic context, a person rejected by the host government.

անցումային առողջապահական համակարգեր 
HiT / Health Systems in Transition 

անցումային երկիր 
transition country 

անցումային կառավարություն 
caretaker/transitional government 

Deployed April 1989-March 1990 under S/Res/435 (1978) and S/Res/632 (1989) to assist the Special Representative of the Secretary-General to ensure the early independence of Namibia through elections under UN supervision.

անցումային սահմանադրություն 
transitional constitution 

Մարդու իրավունքների համատեքստում գործածվելիս նշանակում է այնպիսի իրավունք, որից չի կարելի անհատին զրկել, կամ որը չի կարելի փոխանցել, պատվիրակել, կամ որից հնարավոր չէ հրաժարվել։

Not transferable or assignable; often used in the context of human rights.

Տե՛ս նաև անկանոն կարգավիճակով միգրանտ, փաստաթղթային խնդիրներ ունեցող միգրանտ

See irregular migrant

Տե՛ս նաև անկանոն կարգավիճակով միգրանտ, փաստաթղթային խնդիրներ ունեցող միգրանտ

See undocumented alien, migrant in an irregular situation

Միջնորդ, ով չթույլատրված եղանակով ապահովում է որևէ անձի փոխադրումը միջազգայնորեն ճանաչված պետական սահմանով՝ տվյալ անձի համաձայնությամբ։

An intermediary who is moving people in furtherance of a contract with them, in order to illegally transport them across an internationally recognized State border.

Միգրանտ, ով մեկ այլ անձի ֆինանսապես կամ նյութապես շահագրգռելու միջոցով կարողանում է ձեռք բերել դեպի այն պետություն անօրինական մուտք գործելու հնարավորություն, որի քաղաքացին կամ մշտական բնակության (կացության) կարգավիճակ ունեցող անձ չէ:

Տե՛ս անկանոն միգրացիա

See irregular migration

«Սահմանների հատումն առանց ընդունող պետություն օրինական մուտք գործելու համար անհրաժեշտ պահանջների պահպանման» («Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ» Միավորված ազգերի կազմակերպության կոնվենցիան լրացնող՝ «Ցամաքով, ծովով և օդով միգրանտներին մաքսանենգ ճանապարհով տեղափոխման դեմ» ՄԱԿ-ի 2000 թ. արձանագրության 3(բ) հոդված)։

Act of crossing borders without complying with the necessary requirements for legal entry into the receiving State (Art. 3(b), UN Protocol Against the Smuggling of Migrants by Land, Sea and Air, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime, 2000).

անօրինական փայտամթերում 
illegal logging 

աշխատաժողով 
workshop 

աշխատակազմ 
staff 

«Պետություն, որտեղ, կոնկրետ դեպքից կախված, միգրանտ աշխատողը զբաղվելու է, զբաղվում է կամ զբաղվել է վճարովի գործունեությամբ»։

(«Բոլոր միգրանտ աշխատողների և նրանց ընտանիքների անդամների իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ» 1990 թ. միջազգային կոնվենցիայի 6 (բ) հոդված)

A State where the migrant worker is to be engaged, is engaged or has been engaged in a remunerated activity, as the case may be (Art. 6(b), International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families, 1990).

Աշխատանքային խնդիրների ուսումնասիրության միջազգային ինստիտուտ 
International Institute for Labour Studies 

աշխատանքային խումբ 
Task Force 

աշխատանքային հարաբերություններ 
labour relations 

Անձանց տեղաշարժը մեկ պետությունից մեկ այլ պետություն կամ իրենց բնակության երկրի ներսում՝ աշխատանք գտնելու նպատակով։ Շատ պետությունների կողմից աշխատանքային միգրացիան կարգավորվում է իրենց միգրացիոն օրենքներով։ Բացի դրանից՝ որոշ պետություններ ակտիվ մասնակցություն են ունենում արտագնա աշխատանքային միգրացիան կարգավորելու և սեփական քաղաքացիների համար արտերկրում հնարավորություններ փնտրելու հարցում։

Movement of persons from their home State to another State for the purpose of employment. Labour migration is addressed by most States in their migration laws. In addition, some States take an active role in regulating outward labour migration and seeking opportunities for their nationals abroad.

Պաշտոնական մեխանիզմներ, որոնց շուրջ պետությունների միջև համաձայնություն է ձեռք բերվել, և որոնք, ըստ էության, աշխատանքային միգրացիայի շուրջ միջպետական համագործակցությանը վերաբերող իրավաբանորեն պարտադիր պարտավորություններ են։ Տերմինն օգտագործվում է նաև պետությունների միջև աշխատողների տեղաշարժը կանոնակարգող՝ պետությունների, ինչպես նաև մի շարք այլ դերակատարների, այդ թվում առանձին նախարարությունների, գործատու կազմակերպությունների և այլ սուբյեկտների միջև հաստատված, ավելի նվազ պաշտոնական բնույթ ունեցող կարգավորումների համար։

Աշխատանքային ռեսուրսները (15-75 տարեկան բնակչությունը) տնտեսապես ակտիվ և ոչ ակտիվ բնակչության հանրագումարն են:

Labour resources (population aged 15-75) are the sum of economically active and inactive population. 

աշխատանքային վիճակագրություն 
labour statistics 

Իրավական փաստաթուղթ՝ տրամադրված այն պետության իրավասու մարմնի կողմից, որը հյուրընկալող երկրում միգրանտ աշխատողներին տալիս է աշխատանքի թույլտվության իրավունք նշված թույլտվության վավերականության ժամկետի ընթացքում։

A legal document giving authorization required for employment of migrant workers in the host country.

Աշխատանքի համաշխարհային խորհրդաժողով 
WCL / World Conference of Labor 

Secretariat of the International Labour Organization (ILO).

Held every year in Geneva, Switzerland, in the month of June by member States of the International Labour Organization. Each member State is represented by a delegation consisting of two Government delegates, an employer delegate, a worker delegate, and their respective advisers. (Employer and worker delegates are nominated in agreement with the most representative national organizations of employers and workers.)
Every delegate has the same rights and can vote as she/he wishes.

Variant: General Conference of the International Labour Organization

Աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում տղամարդկանց աշխատավարձը բարձր է կանանց աշխատավարձից: Դա կարող է ամրագրված լինել օրենքում կամ հորիզոնական և ուղղահայաց խտրազատման (սեգրեգացիայի) արդյունք լինել: Օրինակ` Հայաստանում կանանց միջին աշխատավարձը 2008 թ. տվյալով կազմում էր տղամարդկանց միջին աշխատավարձի 58%-ը: Իհարկե, դա չի նշանակում, որ միևնույն աշխատանքի դիմաց կանայք ավելի ցածր աշխատավարձ են ստանում, այլ ուղղակի նրանք աշխատում են ավելի ցածր վարձատրվող ոլորտներում կամ նույն ոլորտում ավելի ցածր պաշտոններում:

Also known as gender wage gap, male–female income difference, gender gap in earnings, gender earnings gap, gender income difference. In almost all of the countries the wages of men are higher then those of women. That may be fixed in legal acts or may be consequence of horizontal or vertical segregation. In Armenia, for example, according to 2008 data, women’s wages comprised 58% of men’s wages. That doesn’t mean that women get lower salaries for the same job, but that they hold occupations with lower wages. 

աշխատանքի տեսչություն 
labour inspection 

աշխատավայրում առողջությանը, հիգիենային և անվտանգությանը վերաբերող պայմաններ 
health, hygiene and safety at work 

աշխատավայրում խախտումների մասին տեղեկացնող աշխատակիցների պաշտպանություն 
whistle-blower protection 

«Անձ, որը պետք է զբաղվի, զբաղվում է կամ զբաղվել է վարձատրվող գործունեությամբ այն պետությունում, որի քաղաքացին չէ»։ («Բոլոր միգրանտ աշխատողների և նրանց ընտանիքների անդամների իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ» 1990 թ. միջազգային կոնվենցիայի 2(1) հոդված)։

A person who is to be engaged, is engaged or has been engaged in a remunerated activity in a State of which he or she is not a national (Art. 2(1), International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families, 1990).

Աշխատող միգրանտների հարցերով կոմիտե 
Committee on Migrant Workers 

աշխատուժ 
labour force 

Աշխարհ, որ պիտանի է երեխաների համար 
A world fit for children 

Աշխարհագրական ցուցումների միջազգային գրանցման Լիսաբոնի համաձայնագիր 
Lisbon Agreement for the International Registration of Geographical Indications 

Անկախ, օբյեկտիվ գործողություն, որի նպատակն է առավել նշանակալի դարձնել և բարելավել կազմակերպության գործունեությունը: Այն օգնում է կազմակերպությանը իրագործել իր առջև դրված նպատակները՝ առաջ բերելով համակարգված, կանոնակարգված մոտեցում՝ գնահատելու և բարելավելու համար ռիսկերի կառավարման արդյունավետությունը, վերահսկումը և ղեկավարման գործընթացները: Տարբերակվում են կանոնակարգող ֆինանսական աուդիտը, որի դիտակետում համապատասխանությունն է կիրառելի կանոններին և կարգավորումներին ու կատարողականի աուդիտը, որը վերաբերվում է նպատակահարմարությանը, տնտեսմանը և արդյունավետությանը: Ներքին աուդիտը ներկայացնում է ներքին վերահսկման գնահատում, որը նախաձեռնվում է կառավարման օղակներին զեկուցող միավորի կողմից, մինչդեռ արտաքին աուդիտը իրականացվում է անկախ կազմակերպության կողմից:

An independent, objective assurance activity designed to add value and improve an organization’s operations. It helps an organization accomplish its objectives by bringing a systematic, disciplined approach to assess and improve the effectiveness of risk management, control and governance processes. A distinction is made between regularity (financial) auditing, which focuses on compliance with applicable statutes and regulations; and performance auditing, which is concerned with relevance, economy, efficiency and effectiveness. Internal auditing provides an assessment of internal controls undertaken by a unit reporting to management while external auditing is conducted by an independent organization.

Investment by firm based in one country in actual productive capacity or other real assets in another country, normally through creation of a subsidiary by a multinational corporation. Used as a measure of globalization of capital. Effects on growth and inequality in developing countries disputed.

Originally established in 1961, with 17 members, by General Assembly resolution 1654 (XVI). The membership was increased to 24 in 1962, and subsequently to 28. Increased to 29 members by a General Assembly decision of 15 April 2010.
Variants:

  • Special Committee of 24 on Decolonization; Special Committee of Twenty-Four; Special Committee of 24 [Following the English Translation Service's lead, it is recommended here that these variants with "24" not be used given the varying size of the Committee over the years];
  • Special Committee on the Implementation of the Declaration on Decolonization;

Ապագաղութացման հարցերով հատուկ կոմիտե («24-ի կոմիտե») 
Committee of 24 (Special Committee on Decolonization) 

Ապագաղութացման մասին հռչակագիր 
Declaration on Decolonization 

ապագաղութացում 
decolonization 

Ապագան, որ ուզում ենք 
The future we want 

Information broken down by sex, age or other relevant variables to reveal the different needs, priorities, activities and interests of distinct groups, and their access to and control over resources, services and activities. Disaggregated data are essential for monitoring interventions and outputs in order to establish who is participating in an operations and who is benefiting from them.

Transfer of administrative power from a central to a local authority. Also referred as “devolution of power”.

Անտեսանելի մի խոչընդոտ, որը կնոջը չի թողնում բարձրանալ իշխանության սանդղակի որոշակի աստիճանից:

A well-known expression, which describes an invisible "ceiling" which serves as a road block on the women's progress up the hierarchy.

Ապահով կոնտեյներների մասին միջազգային կոնվենցիա 
International Convention for Safe Containers 

Պատերազմի հետևանքով «հիվանդ և վիրավոր մարտիկներին և ոչ մարտիկներին» և «ռազմական գործողություններին չմասնակցող քաղաքացիական բնակչությանը» պատսպարելու համար նախատեսված չեզոք գոտիներ: («Պատերազմի ժամանակ քաղաքացիական բնակչության պաշտպանության մասին» Ժնևի 1949 թ. կոնվենցիայի 15-րդ հոդված):

Neutralized zones intended to shelter from the effects of war “the wounded and sick combatants or noncombatants” and “civilian persons who take no part in hostilities.”(Art. 15, Geneva Convention concerning the Protection of Civilian Persons in Time of War, 1949.)

States should consider adopting a holistic and comprehensive approach to hunger and poverty reduction. Such an approach entails, inter alia, direct and immediate measures to ensure access to adequate food as part of a social safety net; investment in productive activities and projects to improve the livelihoods of the poor and hungry in a sustainable manner; the development of appropriate institutions, functioning markets, a conducive legal and regulatory framework; and access to employment, productive resources and appropriate services. 

ապառազմականացված գոտի 
demilitarized zone 

Ապաստարան, որը պետությունների կողմից իրենց տարածքի սահմաններից դուրս, իրավազորության նկատմամբ անձեռնմխելիություն ունեցող վայրերում, կարող է տրամադրվել այն անձին, որն իրեն հետապնդող կամ իր վերադարձը պահանջող մարմնի գործողություններից պաշտպանություն է հայցում։ Դիվանագիտական ապաստանը կարող է շնորհվել դիվանագիտական առաքելություններում և առաքելության ղեկավարների անձնական բնակավայրում, ռազմական նավերի կամ օդանավերի վրա, սակայն ոչ միջազգային կազմակերպությունների կամ հյուպատոսարանների տարածքներում։ Որևէ այլ անձ իրավունք չունի ստանալու դիվանագիտական ապաստան, և ոչ էլ որևէ պետություն պարտավոր է այն շնորհել։

The refuge which States may grant beyond the boundaries of their territory in places which are granted immunity from jurisdiction, to an individual seeking protection from the authority who persecutes or claims him or her. Diplomatic asylum may be granted at diplomatic missions and the private residences of the heads of mission, warships or aircrafts, but not in the premises of international organizations, nor consulates. There is no right of an individual to obtain diplomatic asylum, nor an obligation of a State to grant it.

Իր քաղաքացին չհանդիսացող անձին պետության կողմից իր տարածքում տրամադրվող պաշտպանություն ծագման երկրի իրավազորության իրականացման նկատմամբ՝ հիմնվելով փախստականին վերադարձնելու անթույլատրելիության սկզբունքի վրա, որը հանգեցնում է միջազգայնորեն ճանաչված որոշակի իրավունքներից օգտվելու հնարավորությանը։

Protection granted by a State to an alien on its own territory against the exercise of jurisdiction by the state of origin, based on the principle of non-refoulement, leading to the enjoyment of certain internationally recognized rights.

ապաստան հայցելու իրավունք 
right to seek asylum 

Անձ, որը հետապնդումից կամ լուրջ վտանգից պաշտպանություն է փնտրում իր սեփական երկիրը չհանդիսացող այլ երկրում և սպասում համապատասխան միջազգային և ազգային փաստաթղթային գործիքների հիման վրա փախստականի կարգավիճակ ստանալու համար ներկայացված դիմումի կապակցությամբ որոշում ընդունելուն։ Բացասական որոշման դեպքում, անձը պետք է լքի երկիրը, և կարող է վտարվել այնպես, ինչպես անկանոն կամ ապօրինի կարգավիճակում գտնվող՝ քաղաքացի չհանդիսացող անձը, եթե մարդասիրական կամ հարակից այլ հիմքերով գտնվելու թույլտվություն չի տրամադրվում:

Persons seeking to be admitted into a country as refugees and awaiting decision on their application for refugee status under relevant international and national instruments. In case of a negative decision, they must leave the country and may be expelled, as may any alien in an irregular situation, unless permission to stay is provided on humanitarian or other related grounds. 

Երկու իմաստով օգտագործվող ընդհանուր տերմին՝ ապաստան տրամադրելու իրավունք (յուրաքանչյուր պետություն կարող է իր տարածքում սեփական հայեցողությամբ ապաստան տրամադրել ցանկացած անձի), ինչպես նաև ապաստան ստանալու իրավունք այն պետությունից, որի տարածքում հայցվում է ապաստանը, կամ ընդդեմ հետապնդող պետությանը։

A generic term, used in two senses: the right to grant asylum (a State may grant asylum in its territory to any person at its own discretion) and the right to be granted asylum either vis-à-vis the State in whose territory asylum is requested, or vis-à-vis the pursuing State.

Provides training on international refugee law, produces research papers, and promotes information exchange among legal practitioners who work with refugees and asylum seekers in Europe. 

Տարածքային ապաստան տրամադրող պետություն։ 

Ապարտեիդի դեմ ՄԱԿ-ի հատուկ կոմիտե 
United Nations Special Committee against Apartheid 

ապարտեիդի վարչակարգ 
apartheid regime 

Evidence-based medicine emphasizes the use of evidence from well designed and conducted research in healthcare decision-making.

Կոնկրետ դեպքում պահանջվող ապացույցի` համոզիչ լինելու աստիճանը կամ մակարդակը: Օրինակ, փախստականների համատեքստում՝ «պատշաճ հիմնավորված» տերմինն օգտագործվում է որպես ապացուցելիության չափանիշ՝ հետապնդման զոհ դառնալու երկյուղի աստիճանը գնահատելիս։

The degree or level of persuasiveness of the evidence required in a specific case. For example, in the refugee context, “well-founded” is a standard of proof when assessing the fear of persecution.

Վիճարկվող պնդումը կամ մեղադրանքն ապացուցելու՝ կողմի պարտավորությունը։ Միգրացիայի համատեքստում՝ օտարերկրյա պետություն մուտքի թույլտվություն հայցող՝ քաղաքացի չհանդիսացող անձն է սովորաբար կրում ապացուցման պարտականությունը, այսինքն՝ քաղաքացի չհանդիսացող անձը պետք է ապացուցի, որ նա ունի մուտքի իրավունք, ինչը չի արգելվում տվյալ պետության օրենսդրությամբ։ Փախստականի կարգավիճակի վերաբերյալ ընթացակարգերի համատեքստում, դիմողը պետք է հիմնավորի իր դրությունը, այսինքն՝ ապացույցներ ներկայացնի այն մասին, որ նա ունի հետապնդման ենթարկվելու հիմնավոր երկյուղ։

A party’s duty to prove a disputed assertion or charge. In the migration context, an alien seeking entry into a foreign State generally bears the burden of proof; that is, the alien must prove that s/he is entitled to enter and not inadmissible under the laws of the State.

ԱՊՀ / Անկախ պետությունների համագործակցություն 
CIS / Commonwealth of Independent States 

ապստամբություն 
rebellion 

ԱՊՏՀ / Արևմտաաֆրիկյան պետությունների տնտեսական համայնք 
ECOWAS / Economic Community of West African States 

ապրանքային բերք 
cash crop 

ապրանքային համաձայնագիր 
commodity agreement 

Ապրանքային նշանների իրավունքի մասին Սինգապուրի պայմանագիր 
Singapore Treaty on the Law of Trademarks 

Ապրանքային նշանների միջազգային գրանցման մասին Մադրիդի համաձայնագիր 
Madrid Agreement Concerning the International Registration of Marks 

ապրանքանիշ 
trademark 

ապրանքանիշի գրանցում 
trademark registration 

Ապրանքների միջազգային առքուվաճառքի պայմանագրերի մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիա 
United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods 

Տե՛ս նաև անօրինական մուտք, չթույլատրված/ապօրինի մուտք/ընդունում

See illegal entry

Element of the country programme outline (cooperation framework) developed by UNDP, UNFPA, UNICEF and WFP.

աջակցության ծրագիր 
aid programme 

Թիմ, որը վերահսկում և համակարգում է ՄԱՁԻԱՀ-ի գործունեությունը սահմանված աշխարհագրական տարածաշրջանում:

A team that oversees and coordinates UNAIDS activities in a defined geographical region.

աջակցություն, ներդրում 
contribution 

Վարչական, նյութատեխնիկական ապահովման, ֆինանսական և վերաինտեգրման բնույթի օժանդակություն՝ մերժում ստացած ապաստան հայցողներին, մարդկանց թրաֆիքինգից տուժածներին, դժվարին կացության մեջ հայտնված միգրանտներին, մասնագիտական որակավորում ունեցող քաղաքացիներին և այլ միգրանտների, որոնք չեն կարող կամ չեն ցանկանում մնալ հյուրընկալող երկրում և որոնք կամավոր կերպով ցանկություն են հայտնում վերադառնալ իրենց ծագման երկիր։

Logistical and financial support to rejected asylum seekers, trafficked migrants, stranded students, qualified nationals and other migrants unable or unwilling to remain in the host country who volunteer to return to their countries of origin.

Միգրանտների տեղաշարժ, որն ուղեկցվում է պետության, պետական մարմինների կամ միջազգային կազմակերպության աջակցությամբ՝ ի տարբերություն ինքնաբուխ, առանց օգնության միգրացիայի։

The movement of migrants accomplished with the assistance of a government, governments or an international organization, as opposed to spontaneous, unaided migration.

Տե՛ս նաև առանց ուղեկցության երեխաներ

Persons under the age of majority who are not accompanied by a parent, guardian, or other adult who by law or custom is responsible for them. Unaccompanied minors present special challenges for border control officials, because detention and other practices used with undocumented adult aliens may not be appropriate for minors.

Իրենց քաղաքացիության երկիր չհանդիսացող երկրում չափահասության տարիքի չհասած անձինք, որոնք մնացել են առանց ծնողի, խնամակալի կամ որևէ այլ չափահաս անձի ուղեկցության, որն օրինականորեն կամ սովորույթի ուժով պատասխանատվություն է կրում նրանց համար։ Առանց ուղեկցության երեխաներն առանձնահատուկ խնդիրներ են առաջացնում սահմանային վերահսկողության ստորաբաժանման ծառայողների համար, քանի որ փաստաթղթային խնդիրներ ունեցող` քաղաքացի չհանդիսացող չափահաս անձանց նկատմամբ կիրառվող կալանքը և մյուս գործելակերպերը կարող են նպատակահարմար չլինել երեխաների դեպքում։

An alien who enters a country at the wrong time or place, eludes an examination by officials, obtains entry by fraud, or enters into a sham marriage to evade immigration laws. This would include, among others, one:

(a) who has no legal documentation to enter a country but manages to enter clandestinely, 

(b) who enters using fraudulent documentation, or 

(c) who, after entering using legal documentation, has stayed beyond the time authorized or otherwise violated the terms of entry and remained without authorization.

առաջավոր փորձ 
good practice 

Առաջարկներ, որոնց նպատակն է բարձրացնել զարգացման ոլորտի միջամտությունների արդյունավետությունը և որակը՝ վերաձևակերպելով նպատակները և/կամ վերաբաշխելով ռեսուրսները:

Proposals aimed at enhancing the effectiveness, quality, relevance or efficiency of an operation; at redesigning the objectives; and/or at the reallocation of resources. Recommendations should be linked to conclusions.

Առաջին երկիրը, որտեղ փախստականը կամ տեղահանված անձն իր երկրից դուրս օգտվում է կամ կարող է օգտվել պաշտպանությունից։ «Առաջին ապաստանի երկիր» հասկացությունը հաճախ օգտագործվում է որպես ապաստանի որոշման ընթացակարգից օգտվելու հնարավորության պայման:

Defined by the World Health Organization as essential and preventative health care universally accessible in a community at a cost the community can afford.

Միջազգային պրակտիկայում` անցակետերում ընդունման համար դիմողին ստուգման ենթարկելն իրականացվում է երկու փուլով՝ առաջնային և երկրորդային ստուգման միջոցով։ Ընդունման համար դիմողների մեծամասնությունը նախքան ընդունումն անցնում է միայն կարճ զննում՝ առաջնային ստուգման անցակետերում։ Ցանկացած դիմող, ում առնչությամբ միգրացիայի հարցերով պաշտոնատար անձը կասկածներ ունի, կամ ով գրանցված է պետության հսկողական համակարգում, անցնում է երկրորդային ստուգում, երբ դիմողն անցնում է հարցազրույց կամ ենթարկվում է լրացուցիչ քննության։ Երկու փուլից բաղկացած այդ մեթոդի կիրառումն ավելի արդյունավետ է և նվազեցնում է հետաձգման դեպքերը օրինական ճանապարհորդողների համար։

In international practice, review of applicants for admission at checkpoints is divided into “primary” and “secondary” inspection. The vast majority of applicants for admission undergo only a short screening at primary inspection booths prior to admission. Any applicant about whom the migration official has doubts is referred to secondary inspection, where the applicant undergoes an interview or additional investigation. The use of this two-step approach is more efficient and minimizes delays for the majority of legitimate travellers.

Սեռական հարաբերությունը 100%-ով անվտանգ է ՄԻԱՎ-ի փոխանցման առումով, եթե զուգընկերները ՄԻԱՎ-ի նկատմամբ բացասական են, և նրանցից ոչ մեկը չի գտնվում «պատուհանի շրջանում»: Մնացած դեպքերում զուգընկերների թվի կրճատումը և տղամարդու կամ կնոջ պահպանակի ճիշտ և հետևողական օգտագործումը կարող են նվազեցնել ՄԻԱՎ-ի փոխանցման վտանգը : «Առավել անվտանգ սեռական հարաբերություն» արտահայտությունն ավելի ճշգրիտ է արտահայտում այն գաղափարը, որ կարելի է ընտրություն կատարել և որդեգրել վտանգը նվազեցնող կամ նվազագույնի հացնող վարքագծեր:

Sex is 100% safe from HIV transmission when both partners know their HIV-negative serostatus and neither partner is in the window period between HIV exposure and appearance of HIV antibodies detectable by the HIV test. In other circumstances, reduction in the numbers of sexual partners and correct and consistent use of male or female condoms can reduce the risk of HIV transmission. The term safer sex more accurately reflects the idea that choices can be made and behaviours adopted to reduce or minimize risk.

առավել թույլ զարգացած երկրներ 
least developed countries 

Առավել թույլ զարգացած երկրների մասին Բրյուսելի հռչակագիր և գործողությունների ծրագիր 
Brussels Declaration and Programme of Action for the Least Developed Countries 

Առավել թույլ զարգացած երկրների մասին զեկույց 
Least Developed Countries Report 

Thresholds for inclusion in the list of least developed countries have been:

  • population less than 75 million;
  • per capita gross national income (GNI) less than $750;
  • human assets index (HAI) less than 55; and
  • economic vulnerability index (EVI) greater than 37.

A country must meet all the criteria to be included in the list. Thresholds for graduation from the list of least developed countries have been: per capita GNI greater than $900; HAI greater than 61; and EVI less than 33. A country must meet at least two criteria to be eligible for graduation.

Լատիներեն արտահայտություն, որ նշանակում է «առաջին հայացքից». առաջին տպավորության հիման վրա, որի համար, սակայն, հետագայում ներկայացվում են փաստաթղթեր կամ տրամադրվում են տեղեկություններ։ Դա բավարար ապացույց է՝ փաստն արձանագրելու կամ կանխավարկած առաջ քաշելու համար, եթե հակառակը չի ապացուցվում կամ հերքվում։ Միգրացիայի համատեքստում՝ իմիգրանտի (ներգաղթողի) կարգավիճակի համար դիմումը կարող է ենթարկվել նախնական վերանայման, որպեսզի հնարավոր լինի որոշել, թե արդյոք կա բոլոր հիմնական պահանջների մասին վկայող առերևույթ հիմք (հաճախ որպես ֆինանսական օժանդակություն կամ աշխատանքի թույլտվություն ստանալու պայման)։

At first sight; on first appearance but subject to further evidence or information. In the migration context, an application for immigrant status may undergo preliminary review to determine whether there is a prima facie showing of all the basic requirements (often as a condition for receiving financial assistance or a work permit).

Որևէ մեկին բռնություն գործադրելու կամ խաբեությամբ համոզելու միջոցով այլ վայր տանելու գործողությունը։ Երեխաների առևանգման հետ կապված գործածության դեպքերում, այս տերմինը նշանակում է խնամակալության իրավունքների խախտմամբ երեխային հեռացնելը կամ պահելը։

The act of leading someone away by force or fraudulent persuasion.

Անձին կամ անձանց խմբին բռնության միջոցով ապօրինաբար առևանգելը կամ պահելը, ինչը սովորաբար կատարվում է` շահադիտական նպատակով առևանգման տուժողից կամ երրորդ անձից տնտեսական կամ քաղաքական շահ շորթելու նպատակով։ Շահադիտական նպատակով առևանգման վրա սովորաբար տարածվում է առանձին պետություններում գործող ազգային քրեական օրենսդրությունը, թեև շահադիտական նպատակով առևանգման որոշ ձևերի դեպքում գործում է միջազգային իրավունքը (օրինակ՝ ծովահենության դեպքում)։

Unlawful forcible abduction or detention of an individual or group of individuals, usually accomplished for the purpose of extorting economic or political benefit from the victim of the kidnapping or from a third party. Kidnapping is normally subject to the national criminal legislation of individual States; there are, however, certain kidnappings that fall under international law (e.g. piracy).

առևտրային իրավունք 
trade law 

United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) annual report. Launched in 1981, is issued every year for the annual session of the UNCTAD Trade and Development Board.

http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/tdr2014_en.pdf

Առևտրի համաշխարհային բանակցությունների ՈՒրուգվայի փուլ 
Uruguay Round of world trade talks 

Աղետների ռիսկի նվազեցումը տարրերի հայեցակարգային կառուցվածք է, որը դիտարկվում է ամբողջ հասարակության մեջ աղետների ռիսկն ու խոցելիությունը նվազագույնին հասցնելու հանարավորություններով հանդերձ եւ այն նպատակով, որպեսզի խուսափեն (կանխում) կամ սահմանափակեն (նվազեցում եւ պատրաստվածություն) սպառնալիքների անբարենպաստ հետեւանքները` կայուն զարգացման առավել լայն համատեքստի շրջանակներում: http://www.arnap.am/?lang=en
 

Disaster risk reduction is a systematic approach to identifying, assessing and reducing the risks of disaster. It aims to reduce socio-economic vulnerabilities to disaster as well as dealing with the environmental and other hazards that trigger them. http://www.arnap.am/?lang=en

Պատկերացումների ամբողջություն անհատական որակների և վարքի վերաբերյալ, որը վերագրվում է «իսկական տղամարդուն»:

Social order based on men's behavior and mentality and on the supremacy of men's values.

առողջական վիճակի հիմքով կյանքի սպասվող տևողություն (լիովին առողջ լինելու դեպքում) 
HALE / Health-adjusted life expectancy 

առողջապահական թափոնների կառավարում 
HCWM / Health Care Waste Management 

As one of the Health for All global strategy, WHO advised the Member States to spend minimum 5% of GDP on health. In many countries only one disease, such as diabetes could consume the entire amount. High level of spending may not necessarily lead to high health outcomes. At any given level of income and spending health outcome varies. Therefore, efficient use of available funds becomes critical. It is also important to correct imbalances, low spending in some areas and high spending in others.

Առողջապահական համակարգի հզորացում ծրագիր 
HSS / Health system strengthening 

Առողջապահության ազգային ինստիտուտ 
NIH / National Institute of Health 

A framework and methodology for measurement and presentation of information on total national health expenditure including public and private sources of funds. NHA tracks financial resources from sources, to providers and functions. It is important because, health systems are complex and policy makers need tools to analyze HCF, how and how much resources used in a health system, what resource allocation patterns, use and options exist.

The sum of general government expenditure on health (commonly called public expenditure on health) and private expenditure on health

Առողջապահության համաշխարհային վեհաժողով 
World Health Assembly 

Առողջապահության տեղեկատվական-վերլուծական հանրապետական կենտրոն 
NHIAC / National Health Information Analytical Center 

առողջապահություն 
health care 

A centre that provides services which are usually the first point of contact with a health professional. They include services provided by general practitioners, dentists, community nurses, pharmacists and midwives,
among others.

Միգրացիայի համատեքստում՝ ընդունող երկրների վրա բնակչության շարժունության՝ հանրային առողջապահական ազդեցությունը նվազեցնելու ու առավել արդյունավետ կառավարելու գործառույթ, ինչպես նաև միգրանտների ինտեգրումը դյուրացնելու գործառույթ՝ առողջական վիճակի ու բժշկական փաստաթղթերի հայտնաբերման և ծախսարդյունավետ կառավարման միջոցով։ Նախքան մեկնումն իրականացվող առողջության գնահատումը թույլ է տալիս խթանել աջակցություն ստացող միգրանտների առողջությունը՝ տրամադրելով կանխարգելիչ և բուժական միջամտություններ նախաձեռնելու հնարավորություն այն պարագայում, երբ առանց բուժում ստանալու երկրից դուրս գալը կարող էր բացասական ազդեցություն ունենալ միգրանտի առողջական վիճակի և (կամ) ընդունող համայնքների հանրային առողջության վրա։

In the migration context, the function of reducing and better managing the public health impact of population mobility on receiving countries as well as to facilitating the integration of migrants through the detection and cost-effective management of health conditions and medical documentation. Pre-departure health assessments offer an opportunity to promote the health
of assisted migrants in providing an occasion to initiate preventive and curative interventions for conditions that, if left untreated, could have a negative impact on the migrants’ health status and/or public health of the host communities.

Առողջության համաշխարհային օր 
WHD / World Health Day 

առողջության հաշվառու 
health accountant 

առողջության հաշվառում 
health accounting 

An organization that accepts responsibility for organizing and providing a defined set of services for its enrolled population, in exchange for a predetermined, fixed, periodic payment for each person or family unit enrolled.

Compulsory health insurance regarded as part of a social security system, funded from contributions - often community rated- and managed by an autonomous yet state/parastate legal entity.

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կանոնադրություն (1946 թ.) նախաբանի համաձայն՝ առողջությունը լիարժեք ֆիզիկական, մտավոր ու սոցիալական բարեկեցության վիճակ է, այլ ոչ թե պարզապես հիվանդությունների կամ ֆիզիկական թերությունների բացակայություն։

A state of complete physical, mental and social wellbeing and not merely the absence of disease or infirmity.

առօրեական բնույթի տատանում 
common-case variation 

Ասիական և խաղաղօվկանոսյան երկրների տնտեսական համագործակցության կազմակերպություն 
APEC / Asia Pacific Economic Cooperation 

Որևէ էթնիկ կամ սոցիալական՝ սովորաբար փոքրամասնություն կազմող խմբի հարմարեցումը մեկ այլ խմբի հետ։ Ասիմիլյացիան ներառում է լեզվի, ավանդույթների, արժեքների, բարոյական նորմերի և վարքագծի կամ նույնիսկ կենսական շահերի ներընդգրկում և համաձուլում։ Չնայած խմբի ավանդական մշակութային գործելակերպից ամբողջական հրաժարումը քիչ հավանական է, այնուամենայնիվ, ընդհանուր առմամբ, ասիմիլյացիան հանգեցնում է նրան, որ մի խումբը սոցիալապես չի տարբերակվում հասարակության մյուս անդամներից։ Ասիմիլյացիան համամշակութավորման ամենածայրահեղ դրսևորումն է։

Adaptation of one ethnic or social group - usually a minority - to another. Assimilation means the subsuming of language, traditions, values and behaviour or even fundamental vital interests and an alteration in the feeling of belonging. Assimilation goes further than acculturation.

Title used in many context, including in reference to governmental entities, non-governmental organizations (NGOs) and individuals who may hold such status with an organization. For example, in 2009 the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) had nine Associate Members (a.k.a., Associate Member States), and there are associate member countries of the Economic Commission for Latin America and the Caribbean (ECLAC).

ավագ խորհրդատու 
Senior Adviser 

ավանդապահ գրադարան 
depository library 

Այս խմբի մեջ մտնում են 15-19 տարիքային խմբի առավել վտանգի ենթարկվող դեռահասներն ու երիտասրդները` երիտասարդ ԹՆՕ-ները, երիտասարդ ԿՍԿ (կոմերցիոն սեռական ծառայություններ մատուցող կանայք)-ները և երիտասարդ ՏՍՏ-ները:

Չկա միջազգային մակարդակով համաձայնեցված որևէ սահմանում ավելի նվազ կամ ցածր մասնագիտական հմտություններ կամ միջին մասնագիտական հմտություններ ունեցող աշխատող միգրանտի համար։ Ավելի լայն իմաստով՝ միջին մասնագիտական հմտություններ ունեցող աշխատող է համարվում այն անձը, ով նախքան առավելագույն/օպտիմալ արդյունավետությամբ գործելու հնարավորություն ունենալը պետք է անցնի որոշակի աստիճանի վերապատրաստում կամ ծանոթանա տվյալ աշխատանքին, թեև այդպիսի վերապատրաստումը որոշակի հմտություններ (կամ արհեստ) ունեցող աշխատող համարվելու համար պահանջվող տևողություն կամ ինտենսիվություն չունի. ընդ որում՝ այդպիսի վերապատրաստումը չափվում է ոչ թե տարիներով, այլ շաբաթներով կամ օրերով, և ոչ էլ սովորաբար իրականացվում է բուհական մակարդակով։ Բազմաթիվ, այսպես կոչված՝ «ֆիզիկական աշխատանք կատարող անձինք» (օրինակ՝ արտադրության, շինարարության ոլորտի աշխատողներ) պետք է դասակարգվեն որպես միջին մասնագիտական հմտություններ ունեցող աշխատողներ։ Մյուս կողմից՝ ավելի նվազ կամ ցածր մասնագիտական հմտություններ ունեցող աշխատող է համարվում այն անձը, ով ավելի քիչ վերապատրաստում է անցել, քան միջին մասնագիտական հմտություններ ունեցող աշխատողը, կամ ով թեև չի անցել որևէ վերապատրաստում, սակայն ձեռք է բերել այդ աշխատանքը կատարելու մասնագիտական կարողություն։

Ավիաընկերության գծային օդաչուների ասոցիացիաների միջազգային ֆեդերացիա 
International Federation of Air Line Pilots' Associations 

ավիացիոն արտանետումներ 
aviation emissions 

ԱՎԾ / Ազգային վիճակագրական ծառայություն 
NSS / National Statistical Service 

Ավստրալական խումբ 
AG / Australia Group 

A geographic information system (GIS) is a computer system designed to capture, store, manipulate, analyze, manage, and present all types of spatial or geographical data. 

 

ԱՏՀ / Աֆրիկայի տնտեսական հանձնաժողով 
ECA / Economic Commission for Africa 

ԱՏՄԽ / Արաբական տնտեսական միության խորհուրդ 
CAEU / Council of Arab Economic Unity 

Ատոմային ճառագայթման ազդեցության հարցերով ՄԱԿ-ի հանձնաժողով 
United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation 

Voluntary association of independent countries whose peoples are mainly Arabic speaking. Its stated purposes are to strengthen ties among the member States, coordinate their policies and promote their common interests. The League was founded on 22 March 1945, in Cairo, Egypt. The seven founding States were: Egypt, Iraq, Lebanon, Saudi Arabia, Syria, Transjordan (Jordan, as of 1950) and Yemen.

Of the International Monetary Fund. Provides rapid financial assistance to low-income countries facing urgent balance of payments needs.

Վարքագծի և մտածելակերպի հոգեբանական նկարագիր է, որը համապատասխանում է տղամարդու վերաբերյալ կարծրատիպերին, ի հակադրություն կանանց վերաբերյալ կարծրատիպերի՝ իգականի։

It is a psychological description of behavior and mentality, which fits the stereotypes about men in contrast to those about women, feminine.

արբանյակային կապ 
satellite communication 

արբանյակային նավիգացիա 
satellite navigation 

Located in the Peace Palace, The Hague, Netherlands. The PCA was established by the Convention for Pacific Settlement of International Disputes, concluded at The Hague in 1899 during the first Hague Peace Conference. The PCA offers a broad range of services for resolving disputes between States, and disputes between States and private parties, as well as disputes in which intergovernmental organizations are involved. These services include arbitration, conciliation, fact-finding commissions of inquiry, good offices and mediation.

Միգրացիայի համատեքստում՝ անձ, որը ազատությունից զրկվել է իշխանությունների կողմից և արգելանքի տակ է գտնվում։

A person who is detained by authorities is “in custody”.

արդար դատաքննության իրավունք 
right to a fair trial 

A way health care is financed is perfectly fair if the ratio of total health contribution to total non-food spending is identical for all households, independently of their income, their health status and their use of health services.

Գործողություն, որով անձը փորձում է խուսափել իրավական ընթացակարգերից՝ չենթարկվելով դատարանի խափանման միջոցներին։

Principle of being fair to all, with reference to a defined and recognized set of values.

Արդյունաբերական նմուշների միջազգային գրանցման Հաագայի համակարգ 
Hague System for the International Registration of Industrial Designs 

Արդյունաբերական սեփականության պաշտպանության մասին Փարիզի կոնվենցիա 
Paris Convention for the Protection of Industrial Property 

արդյունավետ բուժում 
life-changing treatment 

Addresses the allocation and management of resources to respond to collective problems; it is characterised by participation, transparency, accountability, rule of law, effectiveness and equity.

Չափում է, թե որքան արդյունավետորեն են ռեսուրսները/միջոցները (ֆոնդեր, փորձագիտություն, ժամանակ և այլն), վերածվում արդյունքների:

A measure of how economically resources/inputs (funds, expertise, time, etc.) are converted to results.

The outputs, outcomes and/or impacts (intended or unintended, positive and/or negative) of an operation.

The intended or achieved short-term and medium-term effects of an intervention’s outputs, usually requiring the collective effort of partners.  Outcomes represent changes in development conditions which occur between the completion of outputs and the achievement of impact.

Կառավարման համակարգ, որն ուղղված է կոնկրետ արդյունքների ձեռքբերմանը:

A management strategy by which an organization ensures that its processes, products and services contribute to the achievement of desired results (outputs, outcomes and impacts).  RBM rests on clearly defined accountability for results, and requires monitoring and self-assessment of progress towards results, and reporting on performance.

Այն աստիճանը, ըստ որի հաջողվել են կամ ակնկալվում է, որ կհաջողվեն զարգացման ոլորտի միջամտության նպատակները՝ հաշվի առնելով դրանց հարաբերական կարևորությունը: Նաև կիրառվում է որպես գործողության արժեքի չափորոշիչ կամ դրա մասին դատողություն, օրինակ՝ այն աստիճանը, որի համաձայն միջամտությունը հասել է կամ ակնկալվում է, որ արդյունավետորեն և կայուն կերպով կհասնի իր գլխավոր նպատակներին՝ դրական ներգործություն ունենալով ինստիտուցիոնալ զարգացման վրա:

The extent to which the operation's objectives were achieved, or expected to be achieved, taking into account their relative importance. Also used as an aggregate measure of (or judgment about) the merit or worth of an activity, i.e. the extent to which an intervention has attained, or is expected to attain, its major relevant objectives efficiently in a sustainable fashion and with a positive institutional development impact.

An in‐depth examination of a related set of programmes, projects and strategies intended to achieve a specific outcome, to gauge the extent of success in achieving the outcome; assess the underlying reasons for achievement or nonachievement; validate the contributions of a specific organization to the outcome; and identify key lessons learned and recommendations to improve performance.

Outcome indicators provide summary information on the extent of realization of a human right. These indicators assess the status of the population's enjoyment of a right, and thus measure the results achieved by means of policies, programmes, projects, community actions, and others indicators that measure the various components of the core content of the right to adequate food are outcome indicators. Outcome indicators measure the state's obligations of result. 

Զարգացման ոլորտի միջամտության բաղադրիչների պատճառահետևանքային կապը, որ անհրաժեշտ հերթագայությամբ թուլյ է տալիս հասնել ցանկալի նպատակներին՝ սկսած միջոցներից, գործողություններից և արդյունքներից, որոնք հասունանալով վերաճում են ներգործությունների, ազդեցությունների և հետադարձ կապի: Որոշ գործակալություններում հանրույթը արդյունքների շղթայի մաս է կազմում:

The causal sequence for an operation that stipulatesthe necessary sequence to achieve desired objectives - beginning with inputs, moving through activities and outputs, and culminating in outcomes and impacts.

Արևելյան Թիմորում ՄԱԿ-ի անցումային վարչակազմ 
UNTAET / United Nations Transitional Administration in East Timor 

Արևելյան Թիմորում ՄԱԿ-ի առաքելություն 
UNAMET / United Nations Mission in East Timor 

Արևելյան Թիմորում ՄԱԿ-ի օժանդակության առաքելություն 
UNMISET / United Nations Mission of Support in East Timor 

Արևելյան Թիմորում միջազգային ուժեր 
INTERFET / International Force in East Timor 

Արևմտաաֆրիկյան պետությունների տնտեսական համայնքի մոնիտորինգի խումբ 
ECOMOG / Economic Community of West African States Monitoring Group 

Արևմտաեվրոպական միություն 
WEU / Western European Union 

Արևմտյան Աֆրիկայի տնտեսական և արժութային միություն 
WAEMU / West African Economic and Monetary Union 

Արևմտյան Աֆրիկայում Գլխավոր քարտուղարի հատուկ ներկայացուցչի գրասենյակ 
UNOWA / Office of the Special Representative of the Secretary-General for West Africa 

Արևմտյան Սահարայում հանրաքվեի հարցերով ՄԱԿ-ի առաքելություն 
MINURSO / United Nations Mission for the Referendum in Western Sahara 

Արժույթի արաբական հիմնադրամ 
AMF / Arab Monetary Fund 

արիդացում 
aridification 

Արկտիկայի խորհուրդ 
AC / Arctic Council 

արհեստակցական միություն 
Trade Union 

The information given in response to a product or a performance used as a basis for improvement.

արձանագրություն 
protocol 

Հյուսիսամերիկյան և եվրոպական ֆեմինիզմի ուղղություն, որի արմատները ձգվում են մինչև 1960-ական թվականները։ Ծագում է այն ենթադրությունից, որ մարդկային պատմության մեջ շահագործման առաջին տեսակը եղել է կանանց սեռական շահագործումը, հետեւաբար, առանց դրա վերացման հնարավոր չէ հաստատել սեռերի միջև հավասարութուն։ Ռադիկալ ֆեմինիզմի կարգախոսն է, որ կանայք պետք է վերահսկեն վերարտադրողական միջոցները։ Այս ուղղությունը հատուկ ուշադրություն է հատկացնում սեռական հարաբերություններին։ Ռադիկալ ֆեմինիզմը չափազանց լուրջ է վերաբերվում կնոջ կյանքում անձնական տարածքի խնդիրներին՝ ձգտելով դրա լիակատար մեկուսացման կանանց կոլեկտիվների, համայնքների, իրենց սեփական լեզվի և մշակույթի ստեղծման միջոցով։ 

Trend in North American and European feminism that goes back to 1960s. Proceeds from the assumption that the first type of exploitation in human history was sexual exploitation of women, hence without abolition of it the equality between sexes is impossible. The slogan of that trend is that women should be in the control of means of reproduction. Radical feminism attaches special significance to the issues of sex. Radical feminism blows the protection of personal sphere in women's lives out of proportion taking it to total isolation by way of creation of women's collectives, communes, of their own language and culture.

Անձինք, ովքեր հարկադրաբար լքում են իրենց համայնքները, ովքեր փախչում են հետապնդման կամ պատերազմի պատճառով, ովքեր հարկադրաբար տեղահանվում են բնապահպանական ավերածությունների պատճառով և ում ստիպել են այլ համայնքում կամ արտերկրում փնտրել գոյության միջոցներ, քանի որ նրանք չեն կարող գոյատևել իրենց հայրենի երկրում:

Those, who are forced to leave their communities: those who flee because of persecution and war, those who are forcibly displaced because of environmental devastation, and those who are compelled to seek sustenance in a city or abroad because they cannot survive at home.

Սկզբունք, որի համաձայն երեխայի քաղաքացիությունը որոշվում է նրա ծնողների քաղաքացիությամբ՝ անկախ երեխայի ծննդյան վայրից։

The rule that a child’s nationality is determined by its parents’ nationality, irrespective of the place of its birth.

All resources, other than those of the regular budget, administered by the Organization.

Օտար երկրում բնակվող անձ:

Անձի կողմից հայրենի երկրում բնակությունից կամ դրա հպատակությունից կամավոր հրաժարվելը, ով այլ վայրում բնակվելու նպատակով լքում է հայրենի երկիրը։ Եթե այն տեղի է ունենում մեկ երկրի հպատակությունը մեկ այլ երկրի հպատակությամբ փոխարինելու մտադրությամբ, ապա նման գործողության կատարման ամսաթվի դրությամբ բացարձակապես դադարեցվում են բոլոր քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքները։

արտադրողական աշխատանք 
productive work 

արտակարգ իրավիճակի դեպքում գործելու կարողություն 
emergency response capacity 

արտակարգ իրավիճակներում գործելու պլան, պահուստային պլան 
contingency plan 

արտակարգ իրավիճակում օգնության համակարգում 
emergency relief coordination 

արտակարգ իրավիճակում ֆինանսավորման մեխանիզմ 
emergency window 

արտակարգ պալատներ Կամբոջայի դատարաններում 
ECCC / Extraordinary Chambers in the Courts of Cambodia 

արտահանձնման ընթացակարգ 
extradition proceeding 

Որևէ սուբյեկտի կողմից կոնկրետ գործարարական գործընթացների, ինչպես օրինակ՝ նախագծման կամ արտադրության համար ենթապայմանագրի կնքումը մեկ այլ ընկերության հետ։ Նաև վերաբերում է համընդհանուր կադրային ապահովմանը։

Զարգացման ոլորտում միջամտության գնահատում, որն իրականացվում է այն մարմինների և/կամ անհատների կողմից, որոնք չեն ներկայացնում դոնորներին կամ միջամտությունն իրականացնող կազմակերպություններին:

The evaluation of an operation conducted by entities and/or individuals outside of an agency and its implementing partners.

A session of an intergovernmental body or a special conference that is held elsewhere than at its established headquarters location, usually upon invitation of the host country. The legislative body that has approved the holding of the conference, usually the General Assembly, the Economic and Social Council or the conference of parties to the convention concerned, or its bureau, is required to adopt a decision or resolution welcoming the invitation from the host country and establishing the parameters of cooperation between the United Nations and the host country (see also Host country agreement).

արտաքին պարտք 
external debt 

Անձինք, որոնք փախուստի են դիմել իրենց երկրից հետապնդման, համատարած բռնությունների, զինված ընդհարումների կամ այլ մարդածին աղետների հետևանքով։ Այդ անձինք հաճախ դիմում են զանգվածային փախուստի։ Նրանք երբեմն անվանվում են նաև «դե ֆակտո փախստականներ»։

Persons who have fled their country due to persecution, generalized violence, armed conflict situations or other man-made disasters. These individuals often flee en masse. Sometimes they are also referred to as “de facto refugees”.

Պետության կողմից արձակված դատական կամ վարչա- կան հրաման, որով քաղաքացի չհանդիսացող անձին պարտադրվում է լքել իր պետության տարածքը։

The order of a State informing of the prohibition of a non-national to remain on its territory. This order is given either if the individual entered illegally on the territory, or is no longer authorized to remain in the State. This order is generally combined with the announcement that it will be enforced, if necessary, by deportation.

Պետության համապատասխան մարմնի կողմից իրականացվող գործողություն՝ պետության տարածքից անձի կամ անձանց (քաղաքացի չհանդիսացող կամ քաղաքացիություն չունեցող)՝ իր կամ իրենց կամքին հակառակ հեռացումն ապահովելու մտադրությամբ և հետևանքներով։

An act by an authority of the State with the intention and with the effect of securing the removal of a person or persons (aliens or stateless persons) against their will from the territory of that State.

Աֆղանստանի վերակառուցման աջակցության միջազգային խորհրդաժողով 
International Conference on Reconstruction Assistance to Afghanistan 

Աֆղանստանում ՄԱԿ-ի աջակցության առաքելություն 
UNAMA / United Nations Assistance Mission in Afghanistan 

Աֆրիկայում ՄԱԶԾ տարածաշրջանային բյուրո 
UNDP Regional Bureau for Africa 

Աֆրիկայում տնտեսական զարգացման մասին զեկույց 
Economic Development in Africa Report 

Աֆրկայի հարցերով հատուկ խորհրդականի գրասենյակ 
Office of the Special Advisor on Africa