EN | AM
All A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

formerly National AIDS Council

Նախկինում` ՁԻԱՀ-ի ազգային խորհուրդ

Council established in 1991 to serve as a forum for dialogue and consultation on political and security-related issues between NATO States of the North Atlantic Council (NAC) and Central and Eastern European States. It was replaced in 1997 by the Euro-Atlantic Partnership Council (EAPC).

NACI / National Advisory Committee on Immunization 
Իմունիզացիայի հարցերով հանրապետական խորհրդատվության հանձնաժողով 

NACP / National AIDS Control Programme 
ՁԻԱՀ-ին հակազդման ազգային ծրագիր 

NAFTA / North American Free Trade Agreement 
ՀԱԱԱՀ / Հյուսիսամերիկյան ազատ առևտրի համաձայնագիր 

Nagoya Protocol on Access to Genetic Resources and the Fair and Equitable Sharing of Benefits Arising from Utilization to the Convention on Biological Diversity 
Կենսաբանական բազմազանության կոնվենցիայի «Գենետիկ ռեսուրսների մատչելիության ու դրանց օգտագործման հետ շահույթի արդար բաշխման մասին» Նագոյայի արձանագրություն 

Nairobi Forward-looking Strategies for the Advancement of Women 
Կանանց առաջխաղացման Նայրոբիի հեռանկարային ռազմավարություններ 

NAP / National AIDS Programme 
ՁԻԱՀ-ի ազգային ծրագիր 

national communications on climate change 
կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ ազգային հաղորդագրություն 

National Coordination Committee to Fight HIV/AIDS, Tuberculosis and Malaria in the Republic of Armenia 
ՄՀՀ / ՀՀ-ում ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի, տուբերկուլոզի և մալարիայի դեմ պայքարի միջոցառումները համակարգող հանձնաժողով 

National Coordinator 
ազգային համակարգող 

The geographical areas belonging to or under the jurisdiction of a State.

Պետության իրավազորությանը պատկանող կամ իրավազորության տակ գտնվող աշխարհագրական տարածք։

According to this standard, the alien can expect no better legal protection than that accorded by a host State to its own nationals. However, the national standard cannot be used as a means of evading international obligations under the minimum standard of international law.

Ըստ այս չափանիշի՝ քաղաքացի չհանդիսացող անձը չի կարող ակնկալել ավելի լավ իրավական պաշտպանություն, քան այն, որը հյուրընկալող պետությունն ապահովում է իր քաղաքացիների համար։ Այնուամենայնիվ, ազգային չափանիշը չի կարող օգտագործվել որպես միջոց՝ միջազգային իրավունքի նվազագույն չափանիշով սահմանված միջազգային պարտավորություններից խուսափելու համար։

Low weight for age or weight for age more than a standard deviation of 2 below the median value of the reference (healthy) population.

NATO / North Atlantic Treaty Organization 
ՆԱՏՕ / Հյուսիսատլանտյան դաշինք (Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի կազմակերպություն) 

Natural disasters are events brought about by natural hazards that seriously affect the society, economy and/or infrastructure of a region. Depending on population vulnerability and local response capacity, natural disasters will pose challenges and problems of a humanitarian nature.The term “natural disaster” is used for ease. It is important to understand, however, that the magnitude of the consequences of sudden natural hazards is a direct result of the way individuals and societies relate to threats originating from natural hazards. 

A measure of population growth (in the absence of migration) comprising addition of newborn infants to the population and subtraction of deaths. Expressed as a percentage per annum.

natural resources 
բնական պաշարներ 

Granting by a State of its nationality to an alien through a formal act on the application of the individual concerned. International law does not provide
detailed rules for naturalization, but it recognizes the competence of every State to naturalize those who are not its nationals and who apply to become its nationals.

Քաղաքացի չհանդիսացող անձին որևէ պետության կողմից պաշտոնական փաստաթղթի միջոցով քաղաքացիություն շնորհելը՝ տվյալ անձի կողմից ներկայացված դիմումի հիման վրա: Միջազգային իրավունքով չեն սահմանվում հպատակագրման մանրամասն նորմեր, սակայն դրանով ճանաչվում է յուրաքանչյուր պետության իրավասությունը՝ հպատակագրելու նրանց, ովքեր այդ պետության քաղաքացիները չեն, բայց դիմում են ներկայացնում դրա քաղաքացիները դառնալու համար։

Established in 1952 originally by Denmark, Iceland, Norway and Sweden. A forum for inter-parliamentary cooperation. The Council has 87 members, representing the five Nordic countries - Demark, Finland, Iceland, Norway and Sweden, as well as three autonomous territories. Not to be confused with the Nordic Council of Ministers, which is a separate body.

ՀՀ առողջապահության նախարարության ՁԻԱՀ-ի կանխարգելման հանրապետական կենտրոնն ստեղծվել է 1989 թ.: Կենտրոնն իրականացնում է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի կանխարգելում և վերջնական ախտորոշում, ՄԻԱՎ վարակով հիվանդների դիսպանսերային հսկողություն, ՀՌՎ բուժում, օպորտունիստական հիվանդությունների կանխարգելում և բուժում, ՍՃՓՎ-ների, հեպատիտների, գինեկոլոգիական հիվանդությունների ախտորոշում և բուժում, մատուցում հոգեբանական ծառայություններ:

NCD / Non-Communicable Diseases 
ոչ վարակիչ հիվանդություններ 

A semi-autonomous body of the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD). It was established in the late 1950s under the name of the European Nuclear Energy Agency (ENEA) and was renamed the Nuclear Energy Agency in 1972 to reflect its broader membership (US, Canada and other non-European nations).

needs assessment 
կարիքների գնահատում 

Second wave of women's movement in the US and Western Europe. The major slogan of neo-feminism is "equality in difference", since total equality levels not only the physical capabilities of individuals but also their intellectual potential rejecting the creative and philosophical peculiarities of women. Women use the neo-feminist principle of "equal but different" to defend their rights to individual uniqueness, to autonomy and personal identity. Hence, different appraisals of women's and men's behaviors and the rejection of femino-masculine stereotypes.

ԱՄՆ-ում և Արևմտյան Եվրոպայում կանանց շարժման երկրորդ ալիքը։ Նեո-ֆեմինիզմի հիմնական կարգախոսն է՝ «հավասարություն տարբերության մեջ», քանի որ լիակատար հավասարությունը հավասարակշռում է ոչ միայն անհատների ֆիզիկական կարողությունները, այլև նրանց մտավոր ներուժը՝ հաշվի չառնելով կանանց ստեղծարար և փիլիսոփայական առանձնահատկությունները։ Կանայք օգտագործում են «հավասար, բայց տարբեր» նեո-ֆեմինիստական սկզբունքը՝ պաշտպանելու անհատական անկրնելիության, ինքնիշխանության և անձնական ինքնության իրենց իրավունքները։ Այսպիսով՝ կանանց և տղամարդկանց վարքագծերի գնահատում տարբեր տեսանկյուններից և իգա-արական կարծրատիպերի մերժում։ 

Number of deaths in the neonatal period per 1000 live births in a given year or period of time.

Commences at birth and ends 28 completed days after birth.

NEPAD / New Partnership for Africa’s Development 
Նոր գործընկերություն հանուն Աֆրիկայի զարգացման 

Net number of migrants, that is, the number of immigrants minus the number of emigrants. It is expressed as thousands.

Նույն ժամանակահատվածում պետության տարածք մուտք գործող անձանց թվի և պետության տարածքը լքող անձանց թվի միջև տարբերություն։ Կոչվում է նաև «միգրացիոն շարժի հավասարակշռություն»։ Այդ հավասարակշռությունը կոչվում է նաև զուտ իմիգրացիա [-ներգաղթ], երբ անձանց ժամանումների թիվը գերազանցում է մեկնումների թիվը, և զուտ էմիգրացիա [արտագաղթ], երբ անձանց մեկնումների թիվը գերազանցում է ժամանումների թիվը։

The number of immigrants minus the number of emigrants over a period, divided by the person-years lived by the population of the receiving country over that period. It is expressed as net number of migrants per 1,000 population.

The average number of daughters a hypothetical cohort of women would have at the end of their reproductive period if they were subject during their whole lives to the fertility rates and the mortality rates of a given period. It is expressed as number of daughters per woman.

The condition of a State that in times of armed conflict takes no part in the dispute but continues peaceful dealings with the parties to the conflict.

Պետության այնպիսի վիճակ, երբ զինված ընդհարման ժամանակ այն մասնակցություն չի ունենում վեճին, բայց շարունակում է խաղաղ բանակցություններ վարել հակամարտության կողմերի հետ։

Միջազգային բնույթի զինված ընդհարման համատեքստում՝ փաստացի մարտական գործողությունների գոտում առանձնացված տարածքներ՝ նախատեսված վիրավոր և հիվանդ մարտիկներին (կոմբատանտ) և ոչ մարտիկներին, ինչպես նաև այդ տարածքում գտնվող և ռազմական գործողություններին չմասնակցող քաղաքացիական բնակչության բոլոր անդամներին՝ շրջակայքում ընթացող ռազմական գործողություններից պաշտպանելու համար։

News and Media Division 
Նորությունների և մեդիայի բաժանմունք 

The person or persons most closely related by blood to an individual.

Անձի հետ արյունակցական ամենամոտ կապ ունեցող անձ կամ անձինք։ 

NFI / Non-food item 
ոչ պարենային ապրանք 

An organized entity that is functionally independent of, and does not represent, a government or State. It is normally applied to organizations devoted to humanitarian and human rights causes, a number of which have official consultative status at the United Nations.

A framework and methodology for measurement and presentation of information on total national health expenditure including public and private sources of funds. NHA tracks financial resources from sources, to providers and functions. It is important because, health systems are complex and policy makers need tools to analyze HCF, how and how much resources used in a health system, what resource allocation patterns, use and options exist.

NHIAC / National Health Information Analytical Center 
Առողջապահության տեղեկատվական-վերլուծական հանրապետական կենտրոն 

NIB / Nordic Investment Bank 
ՀՆԲ / Հյուսիսային ներդրումային բանկ 

NID / National immunization days 
Իմունիզացիայի ազգային օրեր 

NIEs / Newly Industrializing Economies 
ՆԱԵ / Նոր արդյունաբերական երկրներ 

NIH / National Institute of Health 
Առողջապահության ազգային ինստիտուտ 

NIP / National Immunization Programme 
Իմունիզացիայի ազգային ծրագիր 

Nobel Peace Prize 
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ 

An individual, often a member of a group, who migrates from place to place, often searching for water, food, or grazing land.

Անձ, հաճախ խմբի անդամ, ով չունի հաստատուն բնակության վայր և միգրացիայի է դիմում մի վայրից մյուսը՝ հաճախ ջրի, սննդի կամ արոտավայրերի փնտրտուքներում։

Refusal to permit entry to the territory of a State.

Պետության կողմից իր տարածք մուտք գործելու թույլտվություն տալը մերժելը։

Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change. Mostly developing countries.

Background
Certain groups of developing countries are recognized by the Convention as being especially vulnerable to the adverse impacts of climate change, including countries with low-lying coastal areas and those prone todesertification and drought. Others (such as countries that rely heavily on income from fossil fuel production and commerce) feel more vulnerable to the potential economic impacts of climate change response measures. The Convention emphasizes activities that promise to answer the special needs and concerns of these vulnerable countries, such as investment, insurance and technology transfer.

non-binding 
պարտադիր ուժ չունեցող, առանց իրավական հետևանքների 

A meeting or session that is not listed in the official United Nations calendar of conferences and meetings.

non-combatant 
ռազմական գործողություններին չմասնակցող անձ 

non-conventional weapon 
ոչ կոնվենցիոնալ զենք 

Մարդու բացարձակ իրավունքներ, որոնք ցանկացած ժամանակ պետք է ճանաչվեն և հարգվեն։ «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» 1966 թ. միջազգային դաշնագրով որպես անքակտելի սահմանվում են հետևյալ իրավունքները՝ կյանքի իրավունք, խոշտանգումների, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի չենթարկվելու իրավունք, ստրկության չենթարկվելու իրավունք, պայմանագրային պարտավորությունը կատարելու անկարողության հիմքով ազատազրկման չենթարկվելու իրավունք, քրեական իրավունքի հետադարձ ուժի արգելքից օգտվելու իրավունք, իրավասուբյեկտության ճանաչման իրավունք, մտքի, խղճի և կրոնի ազատության իրավունք։ Անկախ մարդու անքակտելի իրավունքների նշված ցանկից՝ միջազգային հանրության մեջ նկատվում է՝ մարդու բոլոր իրավունքները համընդհանուր, անբաժանելի, փոխկապակցված և հավասար վերաբերմունք պահանջող իրավունքներ համարելու միտում։

The refusal to apply distinctions of an adverse nature to human beings simply because they belong to a specific category. Discrimination is prohibited by international law, for example in Art. 26, International Covenant on Civil and Political Rights, 1966, which states: “All persons are equal before the law and are entitled without any discrimination to the equal protection of the law. In this respect, the law shall prohibit any discrimination and guarantee to all persons equal and effective protection against discrimination on any ground such as race, colour, sex, language, religion, political or other opinion, national or social origin, property, birth or other status.”

Միայն որոշակի կատեգորիայի պատկանելու հիմքով՝ մարդկանց նկատմամբ՝ նրանց վրա բացասական ազդեցություն ունեցող տարբերակումներ կիրառելուց հրաժարվելը։ Խտրականությունն արգելվում է միջազգային իրավունքով, օրինակ՝ «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 26–րդ հոդվածով, որով սահմանվում է՝ «Բոլորը հավասար են օրենքի առջև և, առանց որևէ խտրականության, հավասարապես պաշտպանվում են օրենքով։ Այդ կապակցությամբ օրենքով պետք է արգելվի ցանկացած խտրականություն և բոլոր անձանց համար երաշխավորվի հավասար ու արդյունավետ պաշտպանություն խտրականությունից ցանկացած հիմքով, ինչպես օրինակ՝ ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, քաղաքական կամ այլ համոզմունքների, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային դրության, ծննդի կամ այլ կարգավիճակի»։

See undocumented migrant workers

Տե՛ս փաստաթղթային խնդիրներ ունեցող միգրանտ աշխատող/անկանոն կարգավիճակում գտնվող միգրանտ աշխատողներ

non-living resources 
անկենդան ռեսուրսներ 

See alien, foreigner, third country national

Տվյալ պետության քաղաքացի չհանդիսացող անձ։ 

non-permanent member 
ոչ մշտական անդամ 

non-proliferation 
չտարածում (միջուկային զենքի) 

A principle laid down in the Geneva Convention Relating to the Status of Refugees, 1951 according to which “no Contracting State shall expel or return (“refouler”) a refugee in any manner whatsoever to the frontiers of territories where his life or freedom would be threatened on account of his race, religion, nationality, membership of a particular social group
or political opinion.” This principle cannot be “claimed by a refugee, whom there are reasonable grounds for regarding as a danger to the security of the country in which he is, or who, having been convicted by a final judgement of a particularly serious crime, constitutes a danger to the community of that country.” (Art. 33 (1) and (2), Geneva Convention Relating to the Status of Refugees, 1951.)

Փախստականներին առնչվող միջազգային իրավունքի սկզբունք, որով պետություններին արգելվում է որևէ եղանակով փախստականներին վերադարձնել այն երկրներ կամ տարածքներ, որտեղ կարող է վտանգվել նրանց կյանքը կամ ազատությունը։ Շատ հեղինակներ անձին վերադարձնելու անթույլատրելիության սկզբունքը համարում են միջազգային սովորութային իրավունքի մաս, մինչդեռ այլ հեղինակների կարծիքով՝ սովորութային նորմի առկայության համար անհրաժեշտ երկու պահանջները բավարարված չեն։ 

non-retrogression 
հետընթացի կանխարգելում 

Defined by Article 73 of the Charter of the United Nations as a territory "whose people have not yet attained a full measure of self-government".
Territories under the purview of the Special Committee of 24.

In general terms, non-state actors include all actors that are not states. The term amalgamates a large number of very different actors with very different roles within a society, ranging from non-governmental organizations to private companies.

normative 
նորմատիվային 

NPO / National Professional Officer 
տեղացի փորձագետ/ պաշտոնատար անձ, ազգային փորձագետ 

NPS / New Psychoactive Substances 
նոր հոգեներգործուն նյութեր 

NRA / National Regulatory Authority 
ազգային կանոնակարգող լիազոր մարմին 

A group of nuclear supplier countries which seeks to contribute to the non-proliferation of nuclear weapons through the implementation of Guidelines for nuclear exports and nuclear-related exports. The NSG Guidelines are implemented by each participating government in accordance with its national laws and practices. Decisions on export applications are taken at the national level in accordance with national export licensing requirements.

NSP / National Strategic Planning Process for response to HIV 
ՄԻԱՎ-ին հակազդման ազգային ռազմավարական պլանավորման գործընթաց 

NSS / National Statistical Service 
ԱՎԾ / Ազգային վիճակագրական ծառայություն 

NTP / National TB Program 
ՏԱԾ / Տուբերկուլոզի դեմ պայքարի ազգային ծրագիր 

nuclear disarmament 
միջուկային զինաթափում 

Family that consists of a couple and their children.

Ընտանիք, որը բաղկացած է ծնողների զույգից և նրանց երեխաներից։

nuclear safeguards 
միջուկային երաշխիքներ 

nuclear safety 
միջուկային անվտանգություն 

nuclear-fuel-cycle 
միջուկավառելիքային ցիկլ 

nuclear-technology-holding state 
միջուկային տեխնոլոգիա ունեցող երկիր 

nuclear-weapon-free-zone 
միջուկային զենքից զերծ գոտի 

The estimated number of children who have lost one or both parents to AIDS before age 15. Used as a proxy to the MDG indicator ratio of orphans to nonorphans who are in school through the ratio of school attendance of orphans to school attendance of non-orphans aged 0-14.

nursery (plants) 
բուծարան 

nursing home 
խնամք իրականացնող հաստատություն 

nutrients 
սննդարար նյութեր 

nutrition 
սնուցում 

nutrition insecurity 
սննդային անապահովություն 

nutrition security 
սննդային ապահովություն